CÁC QUÁ TRÌNH VÀ V T LI U TRÁIẬ Ệ
Đ TẤ
CHU KỲ Đ A CH TỊ Ấ
Trong su t 4,6 t năm c a l ch s trái đ t, v t li u trên ho c g n bố ỷ ủ ị ử ấ ậ ệ ặ ầ ề
m t trái đ t đã đ c t o ra, duy trì, và b phá h y b i nhi u ti n trìnhặ ấ ượ ạ ị ủ ở ề ế
v t lý, hóa h c và sinh h c.quá trình liên t c ho t đ ng s n xu t v tậ ọ ọ ụ ạ ộ ả ấ ậ
li u trái đ t - đ t, n c và không khí c n thi t cho s s ng còn c aệ ấ ấ ướ ầ ế ự ố ủ
chúng ta.chung các quá trình này đ c g i là cượ ọ hu kỳ đ a ch t, mà th cị ấ ự
s là m t nhóm c a ự ộ ủ chu kỳ
•chu kỳ ki n t oế ạ
•Chu kỳ đá
•Chu kỳ th y vănủ
•Chu kỳ sinh đ a hóaị
CHU KỲ KI N T OẾ Ạ
Ki n t o đ c p đ n các quá trình đ a ch t quy mô l n làm bi nế ạ ề ậ ế ị ấ ớ ế
d ng l p v c a trái đ t, ạ ớ ỏ ủ ấ t o ra các d ng ạ ạ đ a hình nh ị ư các b nồ
đ i d ng, ạ ươ các l c đ a và ụ ị các vùng núi.
Quá trình ki n t o đ c thúc đ y b i ế ạ ượ ẩ ở các l cự sâu bên trong trái
đ tấ.
Th ch quy n ạ ể và L p vớ ỏ c a Trái đ tủ ấ
1) Crust - 0 to 35km
2) Mantle - 35 to 2890km
3) Outer core - 2890 to 5100km
4) Inner core - 5100 to 6378 km
1. L p v Trái Đ tớ ỏ ấ (Crust)
V Trái Đ t c u t o ch y u b ng nh ng v t ch t c ng r n, đ dàyỏ ấ ấ ạ ủ ế ằ ữ ậ ấ ứ ắ ộ
dao đ ng t 5 km ( đ i d ng) đ n 70 km ( l c đ a). V Trái Đ tộ ừ ở ạ ươ ế ở ụ ị ỏ ấ
ch chi m kho ng 15% v th tích và kho ng 1% v tr ng l ng c aỉ ế ả ề ể ả ề ọ ượ ủ
Trái Đ t nh ng có vai trò r t quan tr ng đ i v i thiên nhiên và đ iấ ư ấ ọ ố ớ ờ
s ng con ng i.ố ườ
Căn c vào s khác nhau v thành ph n c u t o, đ dày… v Tráiứ ự ề ầ ấ ạ ộ ỏ
Đ t l i chia thành hai ki u chính: v l c đ a ấ ạ ể ỏ ụ ị (Continental Crust) và vỏ
đ i d ng ạ ươ (Oceanic Crust).
V Trái Đ t đ c c u t o b i các t ng đá khác nhau.ỏ ấ ượ ấ ạ ở ầ
Trên cùng là t ng đá tr m tích do các v t li u v n, nh b nén ch t t oầ ầ ậ ệ ụ ỏ ị ặ ạ
thành. T ng này không liên t c và có n i m ng n i dày.ầ ụ ơ ỏ ơ
T ng granit g m các lo i đá nh t o nên nh đá granit và các lo i đáầ ồ ạ ẹ ạ ư ạ
có tính ch t t ng t nh đá granit… đ c hình thành do v t ch tấ ươ ự ư ượ ậ ấ
nóng ch y d i sâu c a v Trái Đ t đông đ c l i. L p v l c đ aả ở ướ ủ ỏ ấ ặ ạ ớ ỏ ụ ị
đ c c u t o ch y u b ng granit.ượ ấ ạ ủ ế ằ
T ng badan g m các lo i đá n ng h n nh đá badan và các lo i đá cóầ ồ ạ ặ ơ ư ạ
tính ch t t ng t nh đá badan… đ c hình thành do v t ch t nóngấ ươ ự ư ượ ậ ấ
ch y phun trào lên m t đ t r i đông đ c l i. L p v đ i d ng c uả ặ ấ ồ ặ ạ ớ ỏ ạ ươ ấ
t o ch y u b ng badan.ạ ủ ế ằ
2. L p Mantiớ (Mantle)
D i v Trái Đ t cho t i đ sâu 2.900 km là l p Manti (còn đ c g iướ ỏ ấ ớ ộ ớ ượ ọ
là bao Manti). L p này g m hai t ng chính. Càng vào sâu, nhi t đ vàớ ồ ầ ệ ộ
áp su t càng l n nên tr ng thái v t ch t c a bao Manti có s thay đ i,ấ ớ ạ ậ ấ ủ ự ổ
quánh d o t ng trên ẻ ở ầ (outer hay upper) và r n t ng d i (ắ ở ầ ướ inner hay
lower).
V Trái Đ t và ph n trên cùng c a l p Manti (đ n đ sâu kho ng 100ỏ ấ ầ ủ ớ ế ộ ả
km) v t ch t tr ng thái c ng, ng i ta th ng g p vào và g i chungậ ấ ở ạ ứ ườ ườ ộ ọ
là th ch quy n ạ ể (Lithosphere). Th ch quy n di chuy n trên m t l pạ ể ể ộ ớ
m m, quánh d o - quy n m m ề ẻ ể ề (Asthenosphere) c a bao Manti, nhủ ư
các m ng n i trên m t n c.ả ổ ặ ướ
Quy n m m c a bao Manti có ý nghĩa l n đ i v i v Trái Đ t. Đây làể ề ủ ớ ố ớ ỏ ấ
n i tích t và tiêu hao ngu n năng l ng bên trong, sinh ra các ho tơ ụ ồ ượ ạ
đ ng ki n t o làm thay đ i c u trúc b m t Trái Đ t nh hình thànhộ ế ạ ổ ấ ề ặ ấ ư
nh ng d ng đ a hình khác nhau, các hi n t ng đ ng đ t, núi l a…ữ ạ ị ệ ượ ộ ấ ử
3. Nhân Trái Đ t (Core)ấ
Nhân Trái Đ t là l p trong cùng, dày kho ng 3470 km. đây, nhi t đấ ớ ả Ở ệ ộ
và áp su t l n h n so v i các l p khác.ấ ớ ơ ớ ớ
T 2900 km đ n 5100 km là nhân ngoài (ừ ế Outer Core), nhi t đ vàoệ ộ
kho ng 5000ảoC, áp su t t 1,3 tri u đ n 3,1 tri u atm, v t ch t t n t iấ ừ ệ ế ệ ậ ấ ồ ạ
trong tr ng thái l ng.ạ ỏ
T 5100 km đ n 6370 km là nhân trongừ ế (Inner Core), áp su t t 3 tri uấ ừ ệ
đ n 3,5 tri u atm, v t ch t tr ng thái r n. Thành ph n v t ch t chế ệ ậ ấ ở ạ ắ ầ ậ ấ ủ
y u c a nhân Trái Đ t là nh ng kim lo i n ng nh niken (Ni), s t (Fe)ế ủ ấ ữ ạ ặ ư ắ
nên nhân Trái Đ t còn đ c g i là nhân Nife.ấ ượ ọ
Chuy n đ ng c a ể ộ ủ các t mấ th ch quy nạ ể
Không gi ngố như quy n m mể ề , đ c cho làượ nhi uề h nơ ho cặ ít liên t cụ,
th ch quy nạ ể b phá vị ỡ thành t ng m nhừ ả l nớ đ cượ g iọ là quá trình liên
k tế v iớ ngu n g cồ ố , phong trào, và phá h y cácủ t mấ th ch quy nạ ể di
chuy nể t ng đ iươ ố khác (hình 2.3). Các m ngả đ c g i chung làượ ọ ki nế
t o ạm ng.ả
M t m ngộ ả th ch quy nạ ể có thể bao g mồ cả m t l c đ aộ ụ ị và m tộ ph nầ
c a ủb nồ đ i d ngạ ươ ho cặ ch có b n đ i d ngỉ ồ ạ ươ .