MEN’S HEALTH • 1
MỤC LỤC
• Giới thiệu tác giả
• Giới thiệu Hệ thống Men’s Health
• Đại cương về chăm sóc người chuyển giới nữ trong năm đầu tiên
• Câu hỏi thường gặp
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo
LƯU Ý
Cẩm nang cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế khám và kê đơn
cá nhân. Không tự mua hoặc tự điều chỉnh hormone, thuốc kháng androgen hay
thuốc tâm thần.
MEN’S HEALTH • 2
GIỚI THIỆU TÁC GIẢ
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là bác sĩ
chuyên sâu trong lĩnh vực sức khỏe
nam giới, sức khỏe tình dục, nội tiết
sinh sản và chăm sóc y khoa liên quan
đến bản dạng giới. Trong thực hành
lâm sàng, bác sĩ đặc biệt quan tâm
đến những tình huống đòi hỏi vừa
chính xác về chuyên môn, vừa tinh tế
trong giao tiếp: tư vấn nội tiết khẳng
định giới, bảo tồn khả năng sinh sản,
theo dõi sức khỏe tình dục, phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục và
hỗ trợ người bệnh thích nghi với thay đổi cơ thể. Cách tiếp cận của bác sĩ đặt
người được chăm sóc ở vị trí trung tâm, tôn trọng tên gọi, đại từ, mục tiêu cá nhân
và quyền quyết định có hiểu biết.
Bên cạnh công tác khám chữa bệnh, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy tham gia đào
tạo, truyền thông và biên soạn tài liệu sức khỏe dành cho cộng đồng. Bác sĩ chú
trọng chuyển tải kiến thức y khoa bằng ngôn ngữ dễ hiểu nhưng không giản lược
quá mức; phân biệt rõ điều đã có bằng chứng, điều còn đang được nghiên cứu
và điều cần cá nhân hóa. Trong chăm sóc người chuyển giới, bác sĩ đề cao phối
hợp liên chuyên khoa giữa nội tiết, sức khỏe sinh sản, tâm lý, da liễu, tim mạch,
tiết niệu và các chuyên ngành khác khi cần, thay vì xem liệu pháp hormone như
một can thiệp đơn lẻ.
Cẩm nang này được biên soạn nhằm giúp người chuyển giới nữ và người
thân hiểu rõ những việc cần chuẩn bị, các thay đổi có thể xuất hiện, cách theo dõi
an toàn và những dấu hiệu cần đi khám trong 12 tháng đầu. Nội dung không đặt
ra một khuôn mẫu về sự nữ tính, không yêu cầu mọi người phải dùng hormone
hay phẫu thuật, và không xem đánh giá tâm lý là một “bài kiểm tra” bản dạng giới.
Mục tiêu xuyên suốt là chăm sóc tôn trọng, khoa học, giảm rủi ro và giúp mỗi
người chủ động xây dựng hành trình phù hợp với chính mình.
MEN’S HEALTH • 3
GIỚI THIỆU HỆ THỐNG MEN’S HEALTH
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là đơn vị chăm sóc
chuyên sâu các vấn đề sức khỏe giới tính, tình dục, sinh sản, nội tiết và các nhu
cầu y khoa liên quan đến khẳng định giới. Mô hình hoạt động hướng đến sự riêng
tư, tôn trọng và liên tục, từ tư vấn ban đầu, khám lâm sàng, xét nghiệm, kê đơn,
theo dõi hiệu quả - an toàn đến phối hợp chuyển chuyên khoa khi cần. Mỗi kế
hoạch được xây dựng dựa trên mục tiêu của người đến khám, bệnh nền, thuốc
đang sử dụng, nguy cơ tim mạch - huyết khối, sức khỏe tâm lý, nhu cầu sinh sản
và điều kiện theo dõi thực tế.
Men’s Health chú trọng xây dựng môi trường khám thân thiện với người
chuyển giới và đa dạng giới. Nhân viên y tế được khuyến khích sử dụng tên gọi
và đại từ người được chăm sóc mong muốn, giải thích trước mỗi bước thăm
khám, chỉ thực hiện thao tác cần thiết sau khi có sự đồng thuận và bảo mật thông
tin. Đánh giá tâm lý - xã hội được xem là một phần của chăm sóc toàn diện nhằm
phát hiện trầm cảm, lo âu, sang chấn, nguy cơ tự hại, áp lực gia đình hoặc kỳ thị;
mục tiêu là tăng an toàn và hỗ trợ quyết định, không phải phủ nhận hay xác minh
bản dạng giới.
Giờ hoạt động: 08:00 - 20:00 tất cả các ngày trong tuần, bao gồm ngày Lễ. Khi
đến khám, người được chăm sóc nên mang theo danh sách thuốc và thực phẩm
bổ sung đang dùng, kết quả xét nghiệm trước đây, thông tin về tiền sử huyết khối,
đau nửa đầu, hút thuốc, bệnh gan thận, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tâm
thần và các mục tiêu mong muốn trong năm đầu. Việc chuẩn bị thông tin giúp buổi
tư vấn hiệu quả hơn, đồng thời tạo cơ sở để xây dựng kế hoạch theo dõi cá nhân
hóa, thực tế và an toàn.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health
Trụ sở chính: 7B/31 Thành Thái, Phường Diên Hồng, TP.HCM
Hotline: 0902 353 353
Giờ làm việc: 08:00 – 20:00, thứ Hai đến Chủ nhật, hoạt động cả dịp Lễ
MEN’S HEALTH • 4
1. ĐẠI CƯƠNG VỀ CHĂM SÓC NGƯỜI CHUYỂN
GIỚI NỮ TRONG NĂM ĐẦU TIÊN
1.1. Hiểu đúng về người chuyển giới nữ và “năm đầu tiên”
Người chuyển giới nữ (transgender woman, trans woman) là người được
ghi nhận giới tính nam khi sinh nhưng có bản dạng giới là nữ. Một số người
thích cách gọi “phụ nữ chuyển giới”, một số dùng “người chuyển giới nữ”, và
cũng có người thuộc phổ nữ tính hoặc phi nhị nguyên. Cách gọi phù hợp nhất
là cách người đó tự lựa chọn. Bản dạng giới không được xác định bởi ngoại
hình, giọng nói, giấy tờ, việc dùng hormone, tình trạng phẫu thuật hay khả
năng “trông giống phụ nữ” theo tiêu chuẩn xã hội.
Trong cẩm nang này, “năm đầu tiên” được hiểu là 12 tháng đầu của hành
trình khẳng định giới có hỗ trợ y khoa, đặc biệt khi bắt đầu liệu pháp nội tiết
nữ hóa. Tuy nhiên, hành trình có thể bắt đầu bằng thay đổi tên gọi, trang phục,
giọng nói, cách thể hiện giới, chăm sóc tâm lý hoặc bảo tồn sinh sản; cũng có
người chỉ chọn một vài bước và không dùng hormone. Tổ chức Y tế Thế giới
và WPATH đều nhìn nhận chăm sóc khẳng định giới có thể gồm các can thiệp
xã hội, tâm lý, hành vi và y khoa, được kết hợp theo nhu cầu của từng người.
Năm đầu tiên thường là giai đoạn nhiều cảm xúc và kỳ vọng. Một số thay
đổi xuất hiện trong vài tuần hoặc vài tháng, nhưng phần lớn cần nhiều năm
mới đạt mức tối đa. Liều hormone cao hơn không đồng nghĩa thay đổi nhanh
hơn hoặc đẹp hơn; ngược lại, có thể làm tăng nguy cơ huyết khối, rối loạn
chuyển hóa và tác dụng không mong muốn. Vì vậy, thước đo phù hợp không
phải tốc độ nữ hóa mà là mức độ an toàn, hòa hợp với cơ thể, cải thiện chất
lượng sống và khả năng tự chăm sóc.
1.2. Đánh giá ban đầu: phối hợp lâm sàng và tâm lý - xã hội
Đánh giá ban đầu là bước lập bản đồ sức khỏe và mục tiêu, không phải
thủ tục hành chính đơn thuần. Bác sĩ cần tìm hiểu người được chăm sóc