CAÂU HOÛI ÑOÁ VUI VAÄT LYÙ
Ngöôøi soaïn: Huyønh Quang Linh – PFIEV-HCMV
1) Vaät coù beà maët maøu ñen haáp thuï nhieät nhieàu hôn vaät coù
beà maët maøu traéng. Ñieàu ñoù ñuùng vôùi caùc aùo choaøng cuûa
caùc daân du cö treân sa maïc: aùo choaøng maøu ñen maëc seõ noùng
(theo nghieân cöùu coù theå hôn ñeán 6 ñoä) hôn aùo choaøng maøu
traéng. Tuy nhieân, coù nhoùm daân du cö trong sa maïc Sinai chæ
maëc aùo choaøng maøu ñen, lieäu hoï coù chòu ñöïng ñöôïc khoâng?
Traû lôøi: AÙo choaøng ñen haáp thuï nhieät nhieàu laøm aám khoâng khí phía beân
trong aùo. Do söï ñoái löö, khoâng khí noùng daâng cao vaø thoaùt ra ôû phaàn treân
cuûa aùo. Trong khi ñoù, khoâng khí beân ngoaøi do nhieät ñoä thaáp hôn bò huùt vaøo
phía döôùi thaân aùo taïo neân luoàng khoâng khí löu thoâng laøm giaûm moät phaàn
nhieät ñoä xuoáng vaø taïo caûm giaùc deã chòu. Do vaäy, ngöôøi maëc aùo choaøng
ñen seõ khoâng caûm thaáy noùng hôn ngöôøi maëc aùo choaøng traéng.
2) Nhaø aûo thuaät nhuùng baøn tay vaøo nöôùc, sau ñoù nhuùng
nhanh vaøo baùt chì noùng chaûy vaø ruùt ra. Baøn tay khoâng heà
haán gì, oâng ta laøm sao maø taøi theá?
Traû lôøi: Khi nhieät ñoä noùng chaûy cuûa chì (khoaûng 400oC) lôùn hôn nhieät ñoä
soâi cuûa nöôùc, khi nhuùng baøn tay öôùt vaøo chì, xuaát hieän hieäu öùng soâi
maøng, töùc laø lôùp nöôùc laäp töùc soâi taïo neân moät lôùp hôi nöôùc bao phuû baøn
tay. Hôi nöôùc coù tính daãn nhieät keùm, neân neáu ñoäng taùc thöïc hieän ñuû nhanh,
da thòt seõ khoâng bò noùng leân ñaùng keå.
3) Con meøo rôi töø taàng 3 cuûa moät ngoâi nhaø cao taàng xuoáng
ñaát coù khaû naêng bò toån thöông (gaõy xöông chaúng haïn) lôùn hôn
khi bò rôi töø taàng 20 xuoáng. Vì sao?
Traû lôøi: Moät vaät rôi trong khoâng khí seõ chòu moät löïc caûn tyû leä vôùi vaän
toác rôi cuûa vaät. Khi ñaït ñeán moät vaän toác tôùi haïn naøo ñoù, löïc caûn seõ caân
baèng vôùi troïng löïc vaø vaät sau ñoù tieáp tuïc rôi vôùi vaän toác khoâng ñoåi. Con
meøo (cuõng nhö con ngöôøi) seõ coù phaûn öùng töï veä khi caûm nhaän gia toác (chöù
khoâng phaûi vaän toác), töùc laø khi rôi töø taàng 3, noù seõ co ruùm ngöôøi laïi, tieát
dieän chaïm ñaát thu nhoû laøm cho khaû naêng toån thöông lôùn. Trong khi ñoù, neáu
rôi töø taàng 20, ñeán khi ñaït vaän toác tôùi haïn maø vaãn chöa chaïm ñaát, do toång
hôïp löïc taùc duïng leân thaân meøo baèng khoâng (gia toác baèng khoâng), con meøo
khoâng coøn caûm nhaän söï thay ñoåi gia toác neân noù caûm thaáy thoaûi maùi hôn,
dang thaúng ngöôøi ra, ñaàu khoâng co laïi, tieát dieän thaân theå luùc rôi lôùn hôn
laøm chaäm moät phaàn söï rôi vaø giaûm bôùt chaán thöông khi chaïm ñaát.
4) Vì sao khi coù gioù maïnh thoåi qua, caùnh cöûa bò baät ra ngoaøi
(chöù khoâng vaøo trong) vaø maùi nhaø bò toác leân treân (chöù
khoâng bò thuûng vaøo trong)?
Traû lôøi: Theo ñònh lyù Bernoulli, khi vaän toác chaát löu taêng leân, aùp suaát cuûa
noù seõ giaûm. Do ñoù aùp suaát beân ngoaøi seõ thaáp hôn trong nhaø. Keát quaû nhö
treân.
5) Trôøi möa, seùt ñaùnh vaøo moät chieác oâ toâ; nhöng ngöôøi ngoài
trong xe hoaøn toaøn khoâng bò gì caû. Chuyeän ñoù coù phaûi laø
ñieàu kyø laï khoâng?
Traû lôøi: Hoaøn toaøn khoâng coù gì laø laï, bôûi vì xe oâ toâ xem nhö moät vaät daãn.
Khi seùt ñaùnh vaøo xe, ñieän tích taäp trung heát leân beà maët, vaø do baùnh xe öôùt,
ñieän tích sau ñoù truyeàn heát xuoáng ñaát. Ñieän tröôøng trong xe baèng khoâng.
6) Nhö ta bieát, maët trôøi chieáu aùnh saùng traéng; nhöng vì sao ta
vaãn coù caûm giaùc laø maøu vaøng? Vì sao maët trôøi nhìn qua söông
muø coù maøu gaàn ñoû?
Traû lôøi: AÙnh saùng traéng laø taäp hôïp cuûa 7 aùnh saùng ñôn saéc: ñoû, cam,
vaøng, luïc, lam, chaøm, tím. Ta coù caûm giaùc aùnh saùng maët trôøi coù maøu vaøng
laø vì caùc teá baøo caûm saéc treân voõng maïc cuûa maét ngöôøi nhaïy caûm nhaát
ñoái vôùi aùnh saùng vaøng (550nm).
Khi aùnh saùng maët trôøi chieáu qua söông muø, chæ coù aùnh saùng ñoû vôùi böôùc
soùng daøi nhaát (760nm) coù khaû naêng ñi xuyeân qua moâi tröôøng caùc haït nhoû
nhö buïi, söông toát nhaát; caùc aùnh saùng khaùc bò taùn xaï nhieàu hôn treân caùc
haït buïi vaø do ñoù bò haáp thuï nhieàu hôn. Cho neân, ta thaáy aùnh saùng maët trôøi
coù maøu gaàn ñoû.
7) Khoái löôïng moät cuïc theùp ñöôïc nung noùng töø 300C leân 1000C
coù thay ñoåi khoâng?
Traû lôøi: Theo vaät lyù coå ñieån, khoái löôïng cuûa cuïc theùp hoaøn toaøn khoâng
thay ñoåi trong quaù trình gia coâng nhieät, nhöng theo thuyeát töông ñoái, khoái löôïng
cuïc theùp seõ taêng leân theo bieåu thöùc E = mc2, vôùi E laø nhieät löôïng maø cuïc
theùp haáp thuï ñeå taêng nhieät ñoä leân. Tuy nhieân, neáu aùp duïng baèng soá, khoái
löôïng taêng leân ñoù raát laø nhoû so vôùi khoái löôïng tónh cuûa noù.
8) Theo kinh nghieäm, ngöôøi leo nuùi khi gaëp gioâng neân traùnh xa
caùc ñænh nuùi, khi di chuyeån chæ leâ nhöõng böôùc ngaén ñeán choã
thoaùng roäng, ñaët 2 chaân saùt nhau thu mình chæ ñeå chaân chaïm
ñaát. Giaûi thích cô sôû vaät lyù.
Traû lôøi: Khi coù gioâng, quanh nhöõng vuøng nuùi cao thöôøng taïo nhöõng ñieän
tröôøng lôùn. Chính caùc vuøng ñình nuùi theo tính chaát phaân boá ñieän tích treân
beà maët laø nhöõng nôi coù khaû naêng tích ñieän lôùn, deã xaûy ra saám seùt. Coøn
khi di chuyeån, neáu böôùc chaân daøi caùch xa nhau, coù theå taïo ra hieän töôïng
“ñieän theá böôùc”, töùc laø ñieän theá ôû hai baøn chaân khaùc nhau ñaùng keå, taïo
ra doøng ñieän chaïy doïc qua thaân coù theå gaây cheát ngöôøi.
9) Ta giaû söû maët baêng nhö ta thaáy trong caùc cuoäc thi tröôït
baêng ngheä thuaät phaúng vaø laùng nhö maët moät taám göông lôùn.
Nhöng neáu chuùng ta duøng giaøy tröôït baêng ñeå tröôït treân moät
taám göông thöïc thì khoâng theå di chuyeån ñöôïc, trong luùc ñoù ta
coù theå tröôït deã daøng treân baêng. Vì sao?
Traû lôøi: Khi ta ñöùng baèng giaøy tröôït baêng treân baêng, toaøn boä khoái löôïng
cuûa ta ñeø naëng chæ treân 2 löôõi dao moûng cuûa giaøy. Cho neân aùp suaát taùc