Củ gừng – những tính chất và công
dụng
Gừng khô dùng như Gừng tươi chữa đau bụng lạnh, ỉa chảy. Gừng sao vàng chữa
đau bụng lạnh, tay chân lạnh, nhức mỏi tê bại, đầy hơi. Gừng sao cháy dùng chữa
băng huyết…
Gừng (Zingiber officinale Roscoe), hay còn gọi là khương, sinh khương (Gừng tươi), can
khương (Gừng khô). Họ Gừng (Zingiberaceae).Cây thảo, sống nhiều năm, cao 0,5 – 1m.
thân rễ phình ra thành củ, phân nhánh, khi già có xơ. Lá mọc so le, hình dải, không
cuống, có bẹ ôm lấy thân. Hoa màu vàng pha xám tím, tụ tập thành bông, mọc từ gốc.
quả nang. Toàn cây nhất là thân rễ có mùi thơm, vị cay nóng. Mùa hoa : tháng 5 – 8.
Gừng phân bố rộng. Ở Việt Nam, Gừng được trồng khắp nơi để làm gia vị, làm mứt và
làm thuốc.
Bộ phận dùng là thân rễ tươi (sinh khương) hoặc khô (can khương). Thân rễ chứa tinh
dầu, trong có Zingiberen, D – camphen, β – phellaandren, sesquiterpen ancol, citrat,
borneol, geraniol. Ngoài ra còn chất nhựa trong có gingerol, gingeron. Trong quá trình
làm khô, chất gingerol biến thành shogaol (loại 1 phân tử nướ). Các chất trong nhựa là
thành phần gây vị cay của Gừng và là hoạt chất có tác dụng chữa bệnh.
Gừng là vị thuốc rất lâu đời của các dân tộc ở Châu Á, nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Việt
Nam. Theo Đông y, Gừng có vị cay nóng, vào các kinh tâm, phế, tì, vị, thận, đại trường.
Công năng: ôn trung, trục hàn, hồi dương, thông mạch. Chủ trị đau bụng lạnh, đầy,
chướng, ăn không tiêu, tiêu hóa kém, nôn, thổ tả, ỉa chảy, lỵ do hàn, chân tay lạnh, ho
suyễn do lạnh, đau nhức chân tay. Ngày dùng 3 – 6g, dạng thuốc sắc, bột, rượu thuốc,
thường phối hợp với niều vị khác.
Những kết quả nghiên cứu dược lí đã chứng minh Gừng có tác dụng lợi mật, tăng bài tiết
mật rõ rệt. Chất nhựa dầu (oléorésine) có tác dụng giảm cholesterol máu. Tác dụng bảo
vệ gan cũng đã được chứng minh rõ ràng trên thực nghiệm. Ngoài ra Gừng còn có tác
dụng chống co giật, giảm đau, hạ huyết áp làm chậm nhịp tim và chống loét dạ dày.
Cách dùng: Gừng tươi ăn hoặc sắc nước uống, chữa nôn mửa (3 – 6g), đầy bụng, ho
(phối hợp với chanh, muối). Gừng khô dùng như Gừng tươi chữa đau bụng lạnh, ỉa chảy.
Gừng sao vàng chữa đau bụng lạnh, tay chân lạnh, nhức mỏi tê bại, đầy hơi. Gừng sao
cháy dùng chữa băng huyết.
Ngoài công dụng làm thuốc, Gừng còn là nguyên liệu trong công nghiệp chế biến thực
phẩm như mứt, rượu, đồ gia vị.