Dạy chữ cho bé bằng một số cách
đơn giản
Cho dù là trẻ sơ sinh hay ở độ tuổi chập chững biết đi là mẹ có thể dạy
chữ cho bé bằng một số cách đơn giản.
Bạn biết gì về sự phát triển ngôn ngữ sớm và biết chữ sớm?
Sự phát triển ngôn ngữ sớm và biết chữ sớm (đọc và viết) được bắt đầu ngay
từ 3 năm đầu đời của trẻ và gắn liền với những tiếp xúc sớm như sách,
truyện. Sự tương tác mà trẻ được trải nghiệm với sách, bút, màu… cùng với
người lớn một cách thường xuyên giúp xây dựng nền tảng cho việc phát triển
ngôn ngữ, kỹ năng đọc và viết. Biết chữ sớm là một trong những nhân tố
đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành chất lượng của não bộ.
Những nghiên cứu gần đây của Trung Tâm Y Khoa thuộc Đại Học Boston
kết hợp với Học viện Erikson đã chứng minh về sự tương tác hỗ trợ lẫn nhau
giữa quá trình học nói và học ngôn ngữ viết được bắt đầu từ khi trẻ còn ẵm
ngửa. Chúng ta biết rằng trẻ hình thành ý thức về ngôn ngữ, đọc và nói từ rất
sớm trước khi chúng đi học. Trẻ học nói, đọc, viết thông qua các trải nghiệm
ngôn ngữ xã hội khi người lớn hoặc trẻ lớn tuổi hơn tương tác với chúng
thông qua việc sử dụng sách và các phương tiệnngôn ngữ khác như báo chí,
biển hiệu…
Các nghiên cứu chỉ ra rằng:
- Ngôn ngữ, kỹ năng đọc và viết phát triển cùng lúc và liên quan mật thiết tới
nhau.
- Phát triển kỹ năng biết chữ sớm là một trong các bước phát triển liên tục
của não bộ được bắt đầu ngay từ những năm tháng đầu đời.
- Phát triển kỹ năng ngôn ngữ sớm thông qua các tương tác tích cực với các
tài liệu ngôn ngữ và với người khác.
Biết chữ sớm không có nghĩa là dạy đọc sớm
Hiểu biết về sự phát triển ngôn ngữ sớm và biết chữ sớm mang lại những
cách nhìn mới trong việc giúp trẻ học nói, đọc và viết. Tuy nhiên điều đó
không biện hộ cho việc dạy đọc đối với trẻ nhỏ. Nếu ép trẻ dưới 1 tuổi và trẻ
trong độ tuổi chập chững biết đi học đọc bằng cách áp dụng hình mẫu giáo
dục của người lớn (ví dụ như việc học đọc và viết thực sự) là cách làm không
phù hợp.
Biết chữ sớm nhấn mạnh tới các kỹ năng hấp thu một cách tự nhiên và linh
hoạt thông qua việc thưởng thức những cuốn sách, qua những tương tác tích
cực giữa trẻ và người lớn, và những trải nghiệm giàu tính ngôn ngữ. Áp dụng
cách dạy ngôn ngữ máy móc, cứng nhắc đối với trẻ chưa sẵn sàng cho việc
học đọc gây ra những tác động xấu và làm tổn thương sự phát triển ngôn ngữ
của trẻ dẫn tới thất bại trong giáo dục ngôn ngữ sớm.
Trẻ sơ sinh và trẻ trong độ tuổi chập chững đi có thể làm gì để phát triển
ngôn ngữ sớm
Biết chữ sớm là nhân tố cốt yếu trong phát triển ngôn ngữ và nên được các
bậc phụ huynh quan tâm. Thông qua việc tập trung vào tầm quan trọng của
việc phát triển ngôn ngữ trong những năm đầu đời, việc tương tác giữa trẻ với
sách và truyện mang một ý nghĩa mới. Việc bé khám phá và chơi với sách,
hát bài hát thiếu nhi, nghe kể chuyện, nhận biết chữ, viết ra những nét bút
nghuệc ngoạc… tất cả đều là hành vi xây dựng và phát triển nền tảng ngôn
ngữ.
Những hành vi ngôn ngữ sớm
Hành vi đối xử với sách: Hành vi liên quan đến thao tác bằng tay của bé
hoặc cách bé xử lý một quyển sách như: mở sách, lật trang và thậm chí là
nhai sách.
Nhìn và nhận biết: Hành vi liên quan đến việc bé chú ý và phản ứng như thế
nào với các bức tranh trong sách, ví dụ như nhìn chăm chú hoặc cười với bức
tranh bé thích, các hành động cho thấy bé bắt đầu hiểu bức tranh trong sách
như chỉ tay vào hình ảnh của vật thân quen.
Hiểu tranh và chuyện: Hành vi thể hiện bé hiểu hình ảnh và tình tiết câu
chuyện như bắt chước hành động bé nhìn thấy trong hình hoặc nói về tình tiết
của câu chuyện.
Hành vi đọc truyện: Hành vi bập bẹ như giả vờ đọc sách hoặc di chuyển
ngón tay theo các chữ trong truyện.
Bé thích sách gì
Bé 0-6 tháng tuổi:
- Sách có hình ảnh lớn, đơn giản, nhiều màu sắc.
Bé 6-12 tháng tuổi:
- Sách tranh có trang dày, có thể treo lên hoặc bày trên sàn nhà.
- Sách có tranh hình em bé, hình các đồ vật, con vật quen thuộc.
- Album ảnh gia đình và bạn bè.
Bé 12-24 tháng tuổi:
