Dùng quyền lực khi dạy con
Cha mẹ nên dạy con bằng quyền lực hay tình yêu thương? Vấn đề của
nhiều gia đình được lý giải từ góc nhìn của một nhà tâm lý.
Dạy con. Vấn đề xem ra đơn giản, nhưng thật sự chẳng giản đơn tí nào
đối với những bậc cha mẹ ngày nay. Nhiều phụ huynh rất tự tin tổng kết
"phương pháp" dạy con của mình: "Ngon ngọt không nghe thì cho mấy
roi là xong ngay!". Có phải vậy chăng?
Phụ huynh là người có "quyền" vì bé phải lệ thuộc mọi nhu cầu trong
cuộc sống từ ăn, mặc, ở đến sự nâng đỡ, tình thương… Bé lệ thuộc càng
nhiều, quyền lực của cha mẹ càng lớn. Nhưng nếu quá dựa trên uy
quyền, khi lớn lên bé có thể tự lập được, lúc đó quyền lực của phụ huynh
sẽ giảm sút.
Bé là kẻ "bất lực"!
Quyền được thể hiện qua việc hứa hẹn hay đe dọa, cung cấp hay tước
mất những gì bé đang có, thưởng hay phạt... Nhưng không phải lúc nào
phụ huynh cũng dùng quyền hợp lý. Phần bé, chúng phải tuân lệnh
người có quyền.
Không ai thích kẻ dùng quyền lực trên mình. Bé cũng thế. Chúng thường
không thích, công khai hay ngấm ngầm chống đối, thậm chí còn thù
ghét. Bé không làm gì được trước quyền uy và thường "chịu vậy". Theo
cách nào đó, bé là những kẻ "bất lực" vì không thể tự lo cho mình,
chúng lệ thuộc. Và theo nhà tâm lý Adler, điều này tạo nên trong bé mặc
cảm tự ti. Nếu thêm vào những áp lực, đòi hỏi khắt khe hay cưỡng ép...,
nhất là khi không có tình thương đi kèm, bé sẽ căng thẳng, bực tức, dồn
nén. Thể chất và tinh thần đều bị ảnh hưởng.
Phụ huynh càng dùng nhiều quyền lực thì sự xa cách, mất mát niềm tin,
mất ảnh hưởng trên con em càng sớm. Bé sẽ tìm cách thoát khỏi ảnh
hưởng của cha mẹ khi có thể - thường ở tuổi vị thành niên hay vừa đến
tuổi trưởng thành.
Áp đặt quyền uy: hại nhiều hơn lợi!
Giáo dục lắm lúc cần dùng đến quyền. Nhưng "quyền" như con dao bén
nhọn, nó sẽ rất hiệu quả trong bàn tay chuyên môn, khéo léo. Nhưng nếu
chúng ta chưa nắm chắc nghệ thuật cầm dao, sự tổn thương khó có thể
tránh. Xin nêu một số bất lợi của việc giáo dục dựa trên uy quyền và ép
buộc.
Thiếu hữu hiệu:
Dùng quyền lực có thật sự tốt không?
Nhiều phụ huynh sẽ đáp: có chứ! Nếu bé không có áp lực của quyền lực,
chúng sẽ không cố gắng đủ để tự làm chủ chính mình. Nhưng một số
phụ huynh khác lại cho rằng khi dùng quyền thì xem như người lớn đã
quyết định, đã suy nghĩ thay cho bé, chúng sẽ trở nên vô trách nhiệm.
Hơn nữa, người lớn ngày càng mệt mỏi hơn để giữ trật tự đã được tạo
nên do quyền lực đó.
Dựa trên những nghiên cứu, Gordon còn cho thấy: "Bé hư hỏng thường
do những dạy dỗ nghiêm khắc và thực thi hình phạt quá nhiều...".
Vì bé không được độc lập trong việc tự lo liệu và làm chủ chính mình,
nên chúng không có cơ may xây dựng lòng tự tin và nhìn nhận giá trị
bản thân. Ngoài ra, dạy dỗ bằng hình phạt nghĩa là bắt bé phải tuân theo,
chúng sẽ không phát triển tính sáng tạo.
Gây cảm xúc tiêu cực ở bé:
Nếu ép buộc bé thi hành sẽ khơi lên nhiều cảm xúc và hành vi tiêu cực:
chống đối, tuân phục, chịu đựng… Nhưng khi bé như thế, người lớn lại
tìm cách kiểm soát những điều này. Tình cảm cha mẹ - con cái sẽ dần
sứt mẻ và bé ngày càng không thích gần người lớn.
Rốt cuộc điều này lại gây thêm hình phạt khác, khiến bé rút vào vỏ hay
tự làm cho mình xa lạ với người lớn. Những bé thường răm rắp vâng lời
sẽ có vấn đề với bé đồng lứa. Vì những bé khác thường không thích
những bé luôn tuân thủ, khép mình thụ động... Chúng sẽ cho những bé
này "ra rìa", bị cô lập hay tự cô lập.
Sự hủy hoại từ bên trong bé:
Quyền lực nơi người lớn làm bé muốn tách rời gia đình, xa sự lệ thuộc.
Bé sợ hãi nhưng lại không thể bỏ đi được. Bên trong bé trở nên bất ổn và
giằng xé. Còn người lớn lại cảm thấy bị đe dọa mất quyền lực, càng cách
biệt với bé và siết kỷ luật. Điều này gây tổn thương cả đôi bên.
Vì thế các nhà tâm lý đặt ra câu hỏi: xã hội thật sự muốn có những đứa
bé luôn vâng lời không?