ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
MAI KIM LIÊN
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO
TÍNH BỀN VỮNG CỦA CƠ CẤU KINH TẾ VÙNG
DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ DƢỚI TÁC ĐỘNG CỦA
BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Chuyên ngành: Môi trường và phát triển bền vững
Mã số: 9440301.04
(DỰ THẢO) TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG
Hà Nội – 2019
Công trình được hoàn thành tại:
Khoa Môi trƣờng, Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên,
ĐHQGHN
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Mai Trọng Nhuận
PGS.TSKH Nguyễn Xuân Hải
Phản biện: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Phản biện: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Phản biện: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp ĐHQG chấm
luận án tiến sĩ họp tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
vào hồi giờ ngày tháng năm 2020
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam;
- Trung tâm Thông tin - Thư viện, ĐHQGHN
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức có quy mô
toàn cầu lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21, là nguy cơ hiện
hữu đối với mục tiêu phát triển bền vững của tất cả các quốc gia, mọi
vùng lãnh thổ. Tại khu vực Nam Trung Bộ nếu nước biển dâng lên
1m, khoảng trên 2,5% diện tích sẽ ngập, 4% đường quốc lộ, 5% tỉnh
lộ và 4% hệ thống đường sắt bị ảnh hưởng. Ngoài nước biển dâng,
các hiện tượng khí hậu cực đoan như mưa bão lớn, ngập lụt, hạn hán
và sa mạc hóa cũng tác động mạnh đến các tỉnh duyên hải Nam
Trung Bộ. Khi mực nước biển dâng sẽ thu hẹp diện tích rừng ngập
mặn, tạo điều kiện xói lở bờ biển, gây khó khăn cho nghề cá do
những thay đổi theo hướng xấu đi của phần lớn nguồn lợi thuỷ sản.
Diện tích sinh sống của các khu dân cư ven biển bị thu hẹp, khả năng
xói lở bờ biển tăng lên. Để ứng phó với BĐKH, có rất nhiều giải
pháp được đặt ra, trong đó giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đặc
biệt là cơ cấu kinh tế ngành đặt ra như một nhu cầu cấp thiết. Mặc dù
có rất nhiều nỗ lực trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm ứng phó
với biến đổi khí hậu song, vẫn còn nhiều vấn đề mà các địa phương
khu vực Nam Trung Bộ. Chính vì vậy, việc tiến hành nghiên cứu đề
tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp đảm bảo tính bền vững của cơ
cấu kinh tế vùng duyên hải Nam Trung Bộ dưới tác động của biến
đổi khí hậu” để thực hiện luận án là có tính cấp thiết về khoa học và
thực tiễn nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững
kinh tế - xã hội.
2
2. Mục tiêu nghiên cứu
(1) Tổng hợp, đánh giá được tác động của BĐKH tới CCKT,
từ đó làm cơ sở để xác định các vấn đề chính CĐCCKT nhằm ứng
phó với BĐKH tại khu vực NTB;
(2) Xây dựng được bộ tiêu chí lồng ghép vấn đề BĐKH vào
quá trình CĐCCKT đảm bảo PTBV cho các tỉnh vùng NTB;
(3) Đề xuất được các giải pháp CĐCCKT cho các địa
phương NTB nhằm ứng phó hiệu quả với BĐKH, đảm bảo PTBV.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chính của luận án là cơ cấu kinh tế và
CĐCCKT ứng phó với BĐKH bao gồm: cơ cấu kinh tế nông nghiệp
- lâm - ngư nghiệp; công nghiệp; dịch vụ; vấn đề BĐKH và tác động
của BĐKH; quá trình CĐCCKT ứng phó với BĐKH trong những
năm gần đây; bộ tiêu chí lồng ghép vấn đề BĐKH vào chính sách
CĐCCKT vùng và địa phương (cấp tỉnh). Phạm vi không gian
nghiên cứu là toàn bộ vùng NTB bao gồm 5 tỉnh Bình Định, Phú
Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận và Bình Thuận. Phạm vi thời gian
nghiên cứu là khoảng thời gian bắt đầu có sự CĐCCKT mà nghiên
cứu có thể tiếp cận được, tức là khoảng 15 năm gần đây.
4. Câu hỏi nghiên cứu
(1) CDCCKT khu vực NTB như thế nào, những khó khăn là gì?
Vấn đề CDCCKT trong bối cảnh BĐKH ở khu vực nghiên cứu bị tác
động ra sao, tính dễ bị tổn thương như thế nào?
(2) Lồng ghép vấn đề BĐKH vào quá trình CDCCKT như thế
nào? Có thể xây dựng được Bộ tiêu chí lồng ghép vấn đề BĐKH vào
quá trình CDCCKT nhằm phát triển bền vững kinh tế cho khu vực
Nam Trung Bộ hay không?
(3) Giải pháp nào để phát triển bền vững kinh tế cho khu vực
Nam Trung Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu?
3
5. Giả thuyết nghiên cứu
(1) Luận điểm 1: Biến đổi khí hậu tác động đến hầu hết các lĩnh
vực kinh tế - xã hội. Tính chất đặc thù của tác động do biến đổi khí
hậu đến cơ cấu kinh tế khu vực Nam Trung Bộ được xác định dựa
trên phương pháp chỉ số và phân tích không gian;
(2) Luận điểm 2: Bộ tiêu chí lồng ghép vấn đề biến đổi khí hậu
vào quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế góp phần nâng cao hiệu quả
phát triển bền vững kinh tế cho khu vực Nam Trung Bộ trong bối
cảnh biến đổi khí hậu;
(3) Luận điểm 3: Các giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế được
xác định phù hợp với điều kiện kinh tế của khu vực Nam Trung Bộ
nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững;
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Luận án lần đầu tiên đánh giá tổng hợp
được các tác động của BĐKH tới các mục tiêu PTBV một vùng kinh
tế (các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình
Thuận) chịu tác động mạnh mẽ của BĐKH. Bộ tiêu chí lồng ghép
vấn đề BĐKH CĐCCKT ứng phó với BĐKH & TTBV được xem là
một trong những giải pháp hữu ích trong việc đánh giá quá trình
chuyển dịch CCCT nhằm ứng phó với BĐKH và PTBV.
Ý nghĩa thực tiễn: Bộ tiêu chí “lồng ghép vấn đề BĐKH vào
chính sách trong quá trình CĐCCKT” nhằm tạo ra cơ sở để đánh giá
định lượng các việc xây dựng chính sách lồng ghép BĐKH vào
CĐCCKT và hệ quả của các chính sách đó của các cấp chính quyền
từ Trung ương đến địa phương (cấp tỉnh) trong việc ứng phó với
BĐKH.
7. Đóng góp mới của luận án
(1) Làm rõ tính chất đặc thù của tác động của biến đổi khí
hậu tới chỉ tiêu phát triển bền vững của các ngành kinh tế và nhu cầu