BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ HÒA BÌNH
----------
GIÁO TRÌNH
Phân tích và thiết kế
hệ thống mạng
Hà Nội, năm 2021
Giáo trình Phân tích và thiết kế hệ thống mạng.
Trường CĐ Quốc tế Hà Nội 2 | P a g e
MỤC LỤC
Chương I: Đại cương về hệ thống thông tin quản lý ................................. 4
1. Giới thiệu sơ lược một số phương pháp thiết kế ......................................... 4
2. Các hệ thống kinh doanh ............................................................................. 7
3. Nhiệm vụ và vai trò của hệ thống thông tin ................................................ 9
4. Các thành phần hợp thành của hệ thống thông tin ...................................... 13
5. Các hệ thống tự động hóa ............................................................................ 14
6. Các giiai đoạn phân tích, thiết kế và cài đặt ................................................ 15
Chương II: Các công cụ diễn tả xử lý ......................................................... 19
1. Đại cương .................................................................................................... 19
2. Biểu đồ phân cấp chức năng (RPC) ............................................................ 19
3. Biểu đồ luồng dữ liệu (BLD) ...................................................................... 20
5. Đặc tả các chức năng ................................................................................... 34
6. Bài tập 2....................................................................................................... 36
Chương III: Các phương tiện và mô hình diễn tả dữ liệu......................... 41
1. Khái niệm diễn tả dữ liệu ............................................................................ 41
2. Sự mã hóa .................................................................................................... 41
3. Từ điển dữ liệu ............................................................................................ 44
4. Mô hình thực thể liên kết E – R ................................................................. 46
5. Mô hình quan hệ .......................................................................................... 49
6. Bài tập 3....................................................................................................... 50
Chương IV: Khảo sát hiện trạng và xác lập dự án .................................... 53
1. Đại cương giai đoạn khảo sát ...................................................................... 53
2. Tìm hiểu và đánh giá hiện trạng .................................................................. 53
3. Xác định phạm vi, mục tiêu và hạn chế của dự án ...................................... 55
4. Phác họa và nghiên cứu tính khả thi của giải pháp ..................................... 55
5. Xét thí dụ (Case Study) ............................................................................... 56
6. Lập dự trù và kế hoạch triển khai dự án ...................................................... 58
Chương V: Phân tích hệ thống về xử lý ...................................................... 60
1. Khái niệm .................................................................................................... 60
2. Đại cương .................................................................................................... 60
3. Phân tích hệ thống từ trên xuống ................................................................ 60
Chương VI: Phân tích hệ thống về luồng dữ liệu ...................................... 74
Giáo trình Phân tích và thiết kế hệ thống mạng.
Trường CĐ Quốc tế Hà Nội 3 | P a g e
1. Đại cương .................................................................................................... 74
2. Thành lập BCD theo mô hình thực thể liên kết (mô hình E - R) ................ 74
3. Lập biểu đồ cấu trúc dữ liệu (BCD) theo mô hình quan hệ ........................ 78
Chương VII: Thiết kế hệ thống thông tin quản lý ..................................... 85
1. Thiết kế tổng thể và thiết kế giao diện ........................................................ 85
2. Thiết kế các kiểm soát ................................................................................. 92
3. Thiết kế chương trình .................................................................................. 95
4. Bài tập 7....................................................................................................... 107
Chương VIII: Lập trình – Chạy thử - Bảo trì ............................................ 108
1. Lập trình ...................................................................................................... 108
2. Chạy thử và ghép nối .................................................................................. 108
3. Bảo trì hệ thống ........................................................................................... 108
Giáo trình Phân tích và thiết kế hệ thống mạng.
Trường CĐ Quốc tế Hà Nội 4 | P a g e
Ch-¬ng I: §¹i c-¬ng vÒ hÖ thèng th«ng tin qu¶n lý
1. Giíi thiÖu s¬ l- îc mét sè ph- ¬ng ph¸p ph©n tÝch thiÕt kÕ
1.1. Ph- ¬ng ph¸p SADT (Structured Analysis and Design Fechnique)
- Ph-¬ng ph¸p nµy xuÊt ph¸t tõ MÜ, ý t-ëng c¬ b¶n cña nã lµ: ph©n r· mét hÖ
thèng lín thµnh c¸c ph©n hÖ nhá vµ ®¬n gi¶n.
- SADT ®-îc x©y dung dùa trªn 7 nguyªn lý sau ®©y:
+ Sö dông mét m« h×nh
+ Ph©n tÝch ®i xuèng
+ Dïng mét m« h×nh chøc n¨ng vµ mét m« h×nh quan niÖm ( cßn
®îc gäi lµ “M« h×nh thiÕt kÕ”)
+ ThÓ hiÖn tÝnh ®èi ngÉu cña hÖ thèng.
+ Sö dông c¸c biÓu diÔn d-íi d¹ng ®å ho¹.
+ Phèi hîp ho¹t ®éng cña nhãm.
+ ¦u tiªn tuyÖt ®èi cho hå s¬ viÕt.
- SADT ®-îc ®Þnh nghÜa lµ ph-¬ng ph¸p sö dông c¸c kü thuËt:
+ Dßng d÷ liÖu hay cßn gäi lµ l-u ®å d÷ liÖu (D©t flow diagrams)
+ Tõ ®iÓn d÷ liÖu (Data Dictionary)
+ Anh ng÷ cã cÊu tróc.
+ C©y quyÕt ®Þnh.
Ph-¬ng ph¸p SADT cã nhiÒu -u ®iÓm nh- dùa vµo nguyªn lý ph©n tÝch
cÊu tróc, thiÕt kÕ theo lèi ph©n cÊp, dung trªn c¸c l-u ®å chøc n¨ng, t¹o ®-îc c¸c
liªn hÖ “Mét cha nhiÒu con” – One parent to many children relationship, ®¶m
b¶o tõ mét d÷ liÖu vµo s¶n xuÊt nhiÒu d÷ liÖu ra. Nh-ng nh-îc ®iÓm cña nã lµ
kh«ng bao gåm toµn bé tiÕn tr×nh ph©n tÝch vµ nÕu kh«ng then träng sö dông
SADT cã thÓ ®-a tiÕn tr×nh trïng lÆp th«ng tin.
1.2. Ph- ¬ng ph¸p MERISE (Methode pour Rassembler les IdeÐs Sans Effort)
- Ph-¬ng ph¸p MERISE lµ ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch cã nguån gèc tõ Ph¸p,
ra ®êi tõ nh÷ng n¨m cuèi thËp niªn 70. Nã lµ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña nhiÒu tËp
thÓ nghiªn cøu tin häc nh»m ®¸p øng c¸c chê ®îi cña ng-êi sö dông, ý thøc ®-îc
vÒ sù l¹c hËu cña c¸c ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch cæ ®iÓn thÕ hÖ thø nhÊt.
- ý t-ëng c¬ b¶n cña ph-¬ng ph¸p MERISE lµ xuÊt ph¸t tõ ba mÆt c¬ b¶n
sau:
* MÆt thø nhÊt:
Quan t©m ®Õn chu kú sèng cña hÖ thèng th«ng tin, tr¶i qua nhiÒu giai ®o¹n: “
Thai nghÐn” (Gesstation) – Quan niÖm/ý niÖm – Qu¶n trÞ – ChÕt. Chu kú
sèng nµy ®èi víi quan niÖm tæ chøc lín cã thÓ kÐo dµi tõ 10 – 15 n¨m.
Giáo trình Phân tích và thiết kế hệ thống mạng.
Trường CĐ Quốc tế Hà Nội 5 | P a g e
* MÆt thø hai:
§Ò cËp tíi chu kú ®Æc tcña hÖ thèng th«ng tin cßn ®-îc gäi lµ chu kú trõu
t-îng. HÖ thèng th«ng tin ®-îc tËp trung l¹i nh- mét toµn thÓ ®-îc miªu t¶ bëi
nhiÒu tÇng (Couche): “Bé nhí” cña hÖ thèng th«ng tin ®îc m« t¶ trªn b×nh diÖn
quan niÖm, kÕ ®ã trªn b×nh diÖn logic vµ cuèi cïng trªn b×nh diÖn vËt lý.
“Quy tr×nh xö lý” ®îc m« ttrªn b×nh diÖn quan niÖm, kÕ tiÕp lµ trªn
b×nh diÖn tæ chøc vµ cuèi cïng lµ trªn b×nh diÖn t¸c nghiÖp.
Mçi tÇng ®-îc moo t¶ d-íi d¹ng m« h×nh tËp trung tËp hîp c¸c th«ng sè
chÝnh x¸c. Theo ®ã kho nh÷ng th«ng sè cña tÇng d-íi t¨ng tr-ëng, tÇng ®ang m«
t¶ kh«ng biÕn ®æi vµ nã chØ thay ®æi khi c¸c tham sè cña m×nh thay ®æi.
Mçi m« h×nh ®-îc m« t¶ th«ng qua mét h×nh thøc dùa trªn c¸c nguyªn
t¾c, nguyªn lý ng÷ vùng vµ cã có ph¸p x¸c ®Þnh. Cã nh÷ng quy t¾c chuyÓn cho
phÐp chuyÓn tõ mét m« h×nh nµy sang m« h×nh kh¸c mét c¸ch tù ®éng nhiÒu hay
Ýt.
* MÆt thø ba:
MÆt nµy cã liªn quan ®Õn chu kú cña c¸c quyÕt ®Þnh (Cycle des Decisions)
cÇn ph¶i ra trong suèt chu kú sèng cña s¶n phÈm. Nh÷ng quyÕt ®Þnh cã liªn quan
®Õn néi dung cña nh÷ng m« h×nh kh¸c nhau cña chu kú trõu t-îng, ®Õn c¸c h×nh
th¸i cña quan niÖm vµ liªn quan ®Õn sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng.
§Æc tr-ng c¬ b¶n cña ph-¬ng ph¸p MERISE lµ:
+ Nh×n toµn côc
+ T¸ch rêi c¸c d÷ liÖu vµ xö lý
+ TiÕp vËn theo møc
Cã thÓ tãm t¾t néi dung thø hai vµ thø ba thÓ hiÖn qua viÖc nhËn thøc vµ
x©y dùng c¸c lo¹i m« h×nh trong qu¸ tr×nh ph©n tÝch vµ thiÕt kÕ b»ng b¶ng sau:
Møc
D÷ liÖu
Xö lý
Quan niÖm
M« h×nh quan niÖm d÷ liÖu
M« h×nh quan niÖm xö lý
Tæ chøc
M« h×nh Logic d÷ liÖu
M« h×nh tæ chøc xö lý
Kü thuËt
M« h×nh vËt lý d÷ liÖu
M« h×nh t¸c vô xö lý
¦u ®iÓm cña ph-¬ng ph¸p MERISE lµ cã c¬ së khoa häc v÷ng ch¾c. HiÖn
t¹i nã lµ mét trong nh÷ng ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch ®-îc dïng nhiÒu ë Ph¸p vµ c¸c
n-íc Ch©u ©u khi ph¶i ph©n tÝch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng lín. Nh-îc ®iÓm cña
ph-¬ng ph¸p nµy lµ c«ng kÒnh, do ®ã ®Ó gi¶i quyÕt c¸c ¸p dông nhá viÖc sö
dông ph-¬ng ph¸p nµy nhiÒu lóc ®-a ®Õn viÖc kÐo dµi thêi gian nÆng nÒ kh«ng
®¸ng cã.
1.3. Ph- ¬ng ph¸p MCX (Methode de Xavier castellani)
Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch MCX cã nguån gèc tõ Ph¸p, do gi¸o s- cña viÖn
tin häc xÝ nghiÖp IIE – Institut Informatique d’ Entreris s¸ng t¹o. Ph¬ng ph¸p