intTypePromotion=1
ADSENSE

Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai - Tiến hóa và động lực: Phần 2

Chia sẻ: Hoa La Hoa | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:179

97
lượt xem
24
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Phần 2 Tài liệu Tiến hóa và động lực hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai tiếp tục giới thiệu đến bạn đọc nội dung tiếp theo từ chương III đến chương V về các nội dung sau: Động lực hệ đầm phá, biến động, bồi tụ và xói lở bờ biển đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, nguyên nhân chuyển lấp cửa biển và giải pháp ứng xử. Tài liệu nhằm cung cấp những luận cứ khoa học làm sáng tỏ đặc điểm phát triển tiến hóa và suy tàn của hệ đầm phá liên quan đến động thái cửa biển,... góp phần đề xuất giải pháp ứng xử với các tai biến tự nhiên liên quan đến tiến hóa và động lực đầm phá.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai - Tiến hóa và động lực: Phần 2

  1. 63 Ch ng III NG L C H M PHÁ I. I U KI N A NG L C N I SINH H� ��m phá Tam Giang – C�u Hai n�m trong ��i s�t h� t�ơng ��i trong �� t� v�i t�c �� s�t h� trung bình 0,12 - 0,15 mm/n�m (Lê ��c An và Ma Kông C� 1979), ti�p xúc v�i kh�i nâng tây Hu� (t�c �� v�n ��ng 0,3 mm/n�m) qua ranh gi�i g�n trùng v�i qu�c l� I (Nguy�n �ình Hòe, Nguy�n H�u C�, Tr�n �ình Lân, 1995) và v�i kh�i nâng B�ch Mã có t�c �� 0,3 mm/n�m � phía nam. Toàn b� khu v�c b� phá h�y m�nh b�i ��t gãy hi�n ��i phát sinh t� h� ��t gãy sâu A L��i, các h� ��t gãy phát sinh c�c b� thu�c h� ��t gãy H�i Vân - Sơn Trà (Nguy�n C�n, Nguy�n �ình Hòe, Nguy�n H�u C� và nnk, 1992, 1995) (hình 3.1). Các h� ��t gãy phân nhánh t� h� ��t gãy sâu A L��i g�m h� ��t gãy Phò Tr�ch, h� ��t gãy Hu� (V�n ��c Chư�ng và nnk, 1994, g�i là ��t gãy �akrong - Nam Hu�) và h� ��t gãy Rào Tr�ng. Các h� ��t gãy Phò Tr�ch và Hu� tr��t ph�i, ph�ơng á v� tuy�n. ��t gãy sông T� Tr�ch ��nh h��ng á kinh tuy�n (B�c – Tây b�c – Nam – �ông nam), bi�u hi�n tr��t ph�i c�t qua phá Tam Giang. H� ��t g�y sông H�u Tr�ch ��nh h��ng �ông b�c - tây nam, có bi�u hi�n tr��t trái c�t qua ��m Th�y Tú. Thu�c h� ��t gãy H�i Vân - Sơn Trà, các ��t gãy chính có ph�ơng �ông b�c - tây nam, chia c�t m�nh m� kh�i B�ch Mã � phía nam và có bi�u hi�n tr��t ph�i. Nhìn chung các h� ��t gãy phá h�y các thành t�o khu v�c ��m phá ��u có chung m�t tr��ng �ng su�t có tr�c nén ép á kinh tuy�n. Các h� ��t g�y tham gia tích c�c vào quá trình phá h�y và các v�n ��ng nâng phân d�, nh� �ó mà h� ��m phá Tam Giang – C�u Hai �ã hình thành trên ��i s�t h� t�ơng ��i trong �� t�. Trong quá trình phát tri�n c�a mình, h� ��m phá b� �nh h��ng sâu s�c b�i ch� �� ki�n t�o khu v�c. V�n ��ng nâng và ho�t ��ng ��t gãy hi�n ��i �ã làm xu�t hi�n hàng lo�t vòm nâng c�c b� ( hình 3.2 và hình 3.3) gây bi�n d�ng c�u trúc m�ng l��i th�y v�n và các dòng ch�y m�t �� vào ��m phá và t�t y�u làm thay ��i hoàn l�u và ��ng thái c�a ��m phá. Phú Cam là m�t chi l�u l�n c�a sông H�ơng t� Hu� �� v� ��m C�u Hai qua sông ��i Giang. Sông Phú Cam �óng vai trò v�a là ngu�n cung c�p b�i tích cho khu v�c Th�y Châu, Th�y L�ơng, L�c B�n, L�c An, c�ng là ngu�n cung c�p b�i tích gián ti�p cho c�a T� Hi�n. Ho�t ��ng nâng c�c b� d�ng vòm (Th�y Thanh) � �ây �ã c�t ��t và làm gián �o�n các h�p l�u sông ��i Giang, k� c� sông Phú Cam và vì v�y ng��i ta cho �ào kênh Phú Cam vào ��u th� k� nh�m chia l�u thoát l� t� sông H�ơng. � h� l�u sông H�ơng, các vòm nâng c�c b�, ��c bi�t là vòm Phú Vang �ã tác ��ng tr�c ti�p vào cơ ch� u�n khúc c�a ch� l�u, gây gián �o�n các h�i l�u mà quan tr�ng nh�t là chi l�u Phú Vang b�t ��u t� thôn La �. Tr��c �ây, Phú Vang t�ng là chi l�u l�n trong th�i gian ��m phá ch� có m�t c�a duy nh�t là T� Hi�n. Cho t�i khi m�
  2. 64 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy
  3. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 65
  4. 66 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy c�a Hòa Duân n�m 1404, Phú Vang v�n �óng vai trò chi l�u l�n b�i vì �ây là ���ng thoát l� ng�n nh�t. Hi�n t��ng chuy�n d�ch c�a t� v� trí ban ��u � làng Hòa Duân t�i v� trí hi�n nay trên kho�ng 4 km là do tác ��ng ��ng th�i c�a dòng b�i tích d�c b� h��ng v� tây b�c và s� l�n d�n c�a vòm nâng Phú Vang. Chi l�u Phú Vang b� ách t�c (sau này ph�i �ào kênh thoát l�) gây thi�u h�t b�i tích và t�o hình lõm sâu c�a ��m Sam trên bình �� hi�n nay. Khu v�c H�i Kinh, H�i Qu� cho t�i th� k� XV v�n còn là m�t ph�n th�y v�c c�a phá Tam Giang. Hi�n nay khu v�c này tr� thành m�t vùng ��t th�p b�i m�t m�t là do b�i tích c�a sông Ô Lâu, sông Ô Giang và sông Thác Ma nh�ng m�t khác còn do tác ��ng ��ng th�i c�a vòm nâng H�i Thanh làm bi�n d�ng c�u trúc m�ng l��i các l�ch tàn và thu h�p m�t �o�n sông Ô Lâu tr��c khi �� vào vùng c�a Ô Lâu. Ho�t ��ng phá h�y ki�n t�o hi�n ��i khu v�c ��m phá �ã hình thành m�t s� �ơn v� ki�n trúc sau: - Vùng nâng kh�i t�ng, bao g�m: Hình 3.3. Vòm nâng H�i Thanh và h� th�ng sông Ô Lâu, Ô Giang (Nguy n ình Hòe, Tr n ình Lân và Nguy n H u C , 1995)
  5. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 67 Kh�i tây Hu�, ti�p giáp phía tây nam ��m phá, có ranh gi�i trùng v�i qu�c l� 1A. Kh�i B�ch Mã, ti�p giáp v�i phía tây và tây nam ��m C�u Hai. - Vùng s�t h� tư�ng ��i, �ng v�i ph�n ��ng b�ng ven bi�n, trong �ó có: B�n tr�ng c�c b� c�a sông H�ơng, ���c ng�n cách b�i h� ��t gãy T� Tr�ch (tr��t ph�i) � phía tây và ��t gãy H�u Tr�ch (tr��t trái) � phía �ông, trong �ó t�n t�i vòm nâng Phú Vang. B�n tr�ng c�c b� C�u Hai. Ph�n còn l�i (Tam Giang và Th�y Tú) s�t h� t�ơng ��i, trong �ó có vòm nâng c�c b� Th�y Thanh, An Hòa và H�i Thanh. II. C TR NG NG L C HÌNH THÁI H M PHÁ VÀ C#A BI%N 1. T'ng quan v, -.a hình Hình 3.4. S� �� c�u trúc h� ��m phá Tam Giang - C�u Hai
  6. 68 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy H� ��m phá Tam Giang- C�u Hai g�m 4 �ơn v� c�u trúc cơ b�n (hình 3.4): 1- V�c n��c; 2- �ê cát ch�n; 3 - C�a; 4 - B� sau ��m phá. M�i �ơn v� c�u trúc có ch�c n�ng riêng nh�ng chúng liên h� v�i nhau quy�t ��nh s� t�n t�i, hình thái, ki�u lo�i, ��ng thái phát tri�n và ti�n hóa c�a h� t� nhiên th�ng nh�t t�ơng ��i. 1.1.V�c nư�c V�c n��c kéo dài 68 km song song v�i ���ng b� t� c�a Ô Lâu ��n chân núi V�nh Phong, r�ng 1 - 10 km, sâu trung bình 1,0 - 2,0 m và sâu nh�t trên 10m � c�a Thu�n An, v�c n��c h�p thành b�i các b� ph�n có tên g�i phá Tam Giang t� c�a Ô Lâu t�i c�a sông H�ơng, ��m Sam - An Truy�n � phía nam sông H�ơng (g�i t�t là ��m Sam), ��m Th�y Tú - Hà Truy�n (g�i t�t là ��m Th�y Tú) và ��m C�u Hai � t�n cùng phía nam. Phá Tam Giang dài kho�ng 27 km, r�ng trung bình 2 km, r�ng nh�t 3,5 km và h�p nh�t 0,6 km. Di�n tích phá r�ng kho�ng 52 km2. �� sâu trung bình c�a phá ��t 2m, t�o thành m�t l�ch tri�u ng�m sâu d�n v� phía c�a Thu�n An t�i 4 - 5m. ��m Sam có hình dáng t�ơng ��i ��ng th��c v�i di�n tích vào kho�ng 16,2 km2. Ph�n �B giáp v�i c�a Hòa Duân ��t �� sâu trung bình 1,5m và có l�ch tri�u ng�m ch�y v� phía c�a Thu�n An theo h��ng tây b�c, sâu t� 2 ��n 4 - 5m. Ph�n tây b�c giáp làng Phú An và An Truy�n có �áy b�ng ph�ng, ��t �� sâu 0,4 - 0,5m. ��m Th�y Tú dài 24km, r�ng trung bình trên 1 km, sâu trung bình 2m và sâu d�n v� phía C�u Hai �� ��t t�i trên 4m � Hà Trung. ��m Th�y Tú có hình thái m�t l�ch tri�u ho�t ��ng ch� y�u vào th�i gian tr��c khi m� c�a Thu�n An. Di�n tích ��m Th�y Tú vào kho�ng 36km2. ��m C�u Hai có hình bán nguy�t v�i cung tròn h��ng v� phía Phú L�c. Chi�u dài theo ph�ơng chung Tây b�c – �ông nam kho�ng 11 km t� Th�y Tú t�i chân núi V�nh Phong. Chi�u dài h�p nh�t t� �á B�c ��n chân Túy Vân kho�ng 6km và chi�u dài nh�t t� c�a ��i An t�i chân �èo Ph��c T��ng 17 km. �� sâu trung bình c�a ��m C�u Hai 1,0 - 1,5m, sâu nh�t trên 2m nghiêng v� phía �á B�c. Di�n tích ��m C�u Hai vào kho�ng 112km2 và di�n tích toàn b� ��m phá lên t�i 216 km2. 1.2. �ê ch�n cát �ê ch�n cát g�m m�t h� th�ng c�n- ��n và bãi bi�n hi�n ��i kéo dài theo ph�ơng Tây B�c – �ông Nam t� C�a Vi�t t�i c�a Thu�n An kho�ng 60 km, t� c�a Thu�n An t�i núi Linh Thái kho�ng 37 km, t� chân núi Linh Thái ��n c�a T� Hi�n kho�ng 2 km và t� T� Hi�n t�i L�c Thúy kho�ng 3 km. C� th�y kho�ng 102 km. �o�n t� C�a Vi�t t�i c�a Thu�n An r�ng trung bình 4,5 km cho t�i �i�n H�ơng (b�c c�a Ô Lâu) và �� cao trung bình d��i 10m, vát nh�n hình m�i tên nh�ng cao d�n v� phía c�a Thu�n An, trung bình 10m và cao nh�t 32m. �o�n t� c�a Thu�n An ��n núi Linh Thái r�ng trung bình 2km, cao trung bình 10m, vát nh�n và th�p d�n v� phía c�a Thu�n An. �� cao l�n nh�t � Phú Diên ��t 20m và nh� nh�t � c�a Thu�n An ch� trên 2m.
  7. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 69 �o�n t� chân núi Linh Thái t�i c�a T� Hi�n r�i t�i L�c Th�y r�ng trung bình 300m và cao trung bình 2,5m. �o�n �ê cát t� �i�n L�c (c�a Ô Lâu) t�i c�a Thu�n An g�m hai h� th�ng �ê liên ti�p nhau. H� th�ng ngoài g�m cát vàng (mvQ22-3) cao hơn h� th�ng phía trong g�m cát m�u tr�ng ��c (mvQ22-3). H� th�ng phía ngoài d�n ch�ng ph� lên h� th�ng phía trong và nâng cao lên t�i trên 30m. T�ơng t� t� c�a Thu�n An t�i Linh Thái c�ng có hai h� th�ng. H� th�ng phía trong g�m �ê cát nh� g�i lên nhau t�o nên b� m�t khá b�ng ph�ng, cao 4 - 7m, g�m cát màu tr�ng mu�i (mvQ21-2) t� Vinh Hi�n t�i Vinh Xuân. H� th� hai phía ngoài g�i lên nó g�m cát vàng (mvQ22- 3) kéo dài liên t�c t� Linh Thái t�i c�a Thu�n An. Trong quá trình ti�n hoá ��m phá, h� c�n cát ch�n ngoài di chuy�n t� phía bi�n v� phía ��m phá do hai quá trình cơ b�n là gió th�i m�nh t� phía bi�n và m�c n��c bi�n dâng cao. �i�u này ���c minh ch�ng qua di tích tháp Ch�m M� Khánh b� vùi sâu trong lòng c�n cát (Tr�n ��c Th�nh và nnk, 2006). C�m di tích tháp Ch�m t�i thôn M� Khánh, xã Phú Diên, huy�n Phú Vang, t�nh Th�a Thiên - Hu�, cách c�u Thu�n An kho�ng 15km v� phía �ông nam. Di ch� ��c bi�t � ch� vì b� vùi l�p sâu trong thân c�n cát, g�n sát b� bi�n. Tháp chính phát l� vào tháng 4 n�m 2001 khi khai thác sa khoáng titan t�i s��n phía bi�n c�a c�n cát, sau �ó �ã phát hi�n thêm m�t s� di tích khác trong tháng 9 cùng n�m. Vi�c xác ��nh v� trí xây d�ng và hoàn c�nh tháp c� M� Khánh b� vùi l�p trong c�n cát có ý ngh�a quan tr�ng ��i v�i nghiên c�u kh�o c�, ti�n hoá c� ��a lý khu v�c và góp ph�n nghiên c�u �ánh giá di�n bi�n thiên tai ven b� Th�a Thiên - Hu� hơn m�t nghìn n�m qua. T�i khu di tích, theo m�t c�t ngang, ���ng ��ng sâu 10m cách b� kho�ng 1,2km. Bãi bi�n khi tri�u ki�t r�ng kho�ng 100m. C�n cát r�ng kho�ng 400m, cao kho�ng 15 - 20m, có hình thái b�t ��i x�ng, m�t phía bi�n tho�i, m�t phía l�c ��a d�c ph�n ánh tính ch�t c�a c�n cát tích t� do gió. Th�m ven rìa ��m phá sát phía trong c�n cát r�ng kho�ng 50m, cao 3- 4m, c�u t�o t� cát nh� màu xám tr�ng. Ngay sát d��i m�t th�m, �ôi ch� các tr�m tích sét b�t màu loang l� Pleistocen l� trên m�t. Trên m�t th�m cao và sát rìa c�n cát, t�p trung nhi�u nhà c�a và l�ng m�. Ti�p t�c v� phía l�c ��a là bãi b�i ven ��m phá, r�ng kho�ng 500m, �� cao 1,5 – 2m, c�u t�o t� cát nh� màu xám l�n nhi�u mùn bã h�u cơ, ���c s� d�ng làm ru�ng tr�ng màu. Sau �ó là lòng ��m phá r�ng 2,5km và sâu 1 – 2m. Theo tài li�u kh�o sát c�a các tác gi� Lê V�n Qu�ng, Lê Xuân Tài và Nguy�n Thanh Tùng ti�n hành vào các n�m 2005 và 2006, các di tích b� chôn vùi d��i s��n phía bi�n c�a c�n cát có �� cao b� m�t 10 - 12m, cách mép n��c bi�n kho�ng 120 - 150m. Trong h� �ào sâu 8 – 9m, c�m di tích có móng công trình n�m � cao �� kho�ng 1,5 - 2 m so v�i m�c n��c bi�n (Lê Xuân Tài và nnk, 2005). �ó là m�t tháp c�t ��nh còn khá nguyên v�n có chi�u cao kho�ng 3,0m, m�t b�ng r�ng 5,3 x 5,7m, lòng tháp có kích th��c 3,3 x 3,9m. Sát g�n v� phía nam tháp là m�t m�t móng công trình, ���c coi là nhà chu�n b� hành l�, �ã b� tháo g� g�m hai ô n�m k� nhau, kích th��c 5,03m x 7,4m và 3,11 x 4,31m. Sát g�n phía �ông nam tháp là m�t b� th� hình tr� vuông, kích th��c m�i chi�u 1,4m và chi�u cao trên 1m. Tu�i c�a c�m di tích ���c xác ��nh b�ng ph�ơng pháp C14 t� m�t m�u than tìm th�y
  8. 70 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy trong lòng tháp là 750 ± 40 n�m (sau CN), t�c là vào kho�ng 1300 n�m tr��c (Lê V�n Qu�ng, 2005), ���c coi là có niên ��i s�m nh�t trong nh�ng ki�n trúc tháp Ch�m Pa ���c bi�t hi�n nay (Tr�nh Nam H�i, 2006). N�n tháp n�m t�i �� cao t�ơng ��ơng v�i b� m�t bãi b�i ven rìa ��m phá hi�n nay, trên n�n ��t y�u c�a tr�m tích Holocen mu�n dày kho�ng 8m, g�m l�p trên là cát xám vàng, xám tr�ng ngu�n g�c bi�n - gió, l�p d��i là sét, sét b�t xám xanh, xám �en ch�y d�o có l�n v� sò �c ngu�n g�c ��m l�y bi�n. N�m d��i là tr�m tích Holocen s�m – gi�a g�m sét b�t màu xám xanh l�n v� sò �c và các l�p k�p cát, ngu�n g�c ��m l�y bi�n. Tr�m tích Pleistocen n�m � �� sâu kho�ng 15m tr� xu�ng g�m cát nh� xám tr�ng và cát s�n xám tr�ng, xám vàng ch�t xít (Lê V�n Qu�ng và nnk, 2006). Vào kho�ng 13 th� k� tr��c, vùng ven rìa quanh h� ��m phá Tam Giang – C�u Hai là m�t khu v�c khá phát tri�n v� kinh t� và xã h�i. Gi�ng nh� hoàn c�nh ngày nay, d�c ven rìa phía trong c�a h� c�n cát ch�n ngoài ��m phá xu�t hi�n các t� �i�m dân c� �ông �úc, kèm theo các ��n mi�u và l�ng m�. Ngày nay, tr� m�t s� r�t ít công trình ph�c v� du l�ch và phòng th� ���c b� trí phía ngoài bi�n, h�u nh� không có các công trình dân d�ng và tôn giáo nào xây d�ng t�i chân ho�c s��n phía bi�n c�a c�n cát do �i�u ki�n thiên nhiên kh�c nghi�t, nhi�u r�i ro do sóng bão, n��c bi�n dâng, xói l� b� bi�n b�t th��ng, v.v. H�u nh� toàn b� các �i�m dân c� và các công trình dân d�ng, tôn giáo ��u n�m trên b�c th�m cao 3 – 4m sát rìa trong c�n cát và bãi b�i cao 1,5 -2m giáp v�i ��m phá. C�m di tích tháp Ch�m M� Khánh c�ng v�y, khi m�i xây d�ng to� l�c trên bãi b�i cao r�ng, b�ng ph�ng n�m gi�a c�n cát phía bi�n và ��m phá, ch�ng t� tình tr�ng ng�p l�t khu v�c khi �y không c�ng th�ng nh� bây gi�. Gi�ng nh� ngày nay, t� x�a n�n cát bay và cát ch�y �ã tr� thành hi�m ho� âm th�m, nh�ng lâu dài và d�n d�n d�n ��n vùi l�p, hu� ho�i các công trình xây d�ng và các khu dân c� ven c�n cát. Vào mùa khô trùng mùa hè nóng, sóng bi�n tung cát lên b�, b�c x� nhi�t cao làm khô cát, gió bi�n th�i m�nh g�n vuông góc v�i b� vun cát khô thành c�n cát �i�n hình và �� s�, có hình thái s��n tho�i phía bi�n, s��n d�c phía l�c ��a. Vào mùa �ông l�nh, m�a t�i vùng Th�a Thiên - Hu� th��ng r�t l�n và x�i x� liên t�c nhi�u ngày, gây ra dòng l� cát ch�y t�i s��n d�c c�n cát phía ��m phá. Cát ch�y làm vùi ng�p d�n các công trình ven rìa c�n cát và trôi ch�y xu�ng làm c�n ��m phá, cùng v�i dòng l� t� sông H�ơng t�o nên các bãi b�i khá r�ng ven rìa ��m phá. Qua n�m tháng và nhi�u th� k�, gió và sóng trên s��n ngoài phía bi�n cùng v�i m�a l� trên s��n phía trong �ã t�o ra quá trình cát bay, cát ch�y, ��y d�ch c�n cát v� phía ��m phá, t� t� vùi l�p các công trình nhà c�a, ���ng sá, ��n mi�u trên ���ng di chuy�n c�a mình. C�m di tích tháp Ch�m M� Khánh c�ng �ã b� vùi l�p b�ng cách nh� v�y. Khi m�i xây d�ng, chúng n�m t�i chân th�m rìa phía trong c�n cát. Ngày nay, chúng b� c�n cát l�n vào, l��t qua ít nh�t 250m và b� vùi sâu t�i v� trí s��n phía bi�n c�a c�n (hình 3.5).
  9. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 71 Hình 3.5. Mô ph�ng s� d�ch chuy�n c�a c�n cát v� phía ��m phá gây vùi l�p tháp M� Khánh Ghi chú: 1- $ m phá; 2- bi+n; a – tr/ng thái ban $ u c0a c1n cát; b – tr/ng thái trung gian; c- tr/ng thái hi2n nay. v4 trí c0a tháp M7 Khánh M9i tên ch; h
  10. 72 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy 1.3. C�a ��m phá H� ��m phá Tam Giang - C�u Hai có 2 c�a: c�a Thu�n An (c�a chính) và c�a T� Hi�n. Lu�ng c�a Thu�n An ��nh h��ng B�c – Tây B�c, Nam – �ông nam, dài kho�ng 600 km, r�ng 400 - 500m, sâu t�i 11m � phía trong. � phía ngoài c�a phát tri�n m�t delta tri�u xu�ng b�t ��i x�ng do lu�ng c�a không vuông góc v�i ���ng b� và b�t ��i x�ng do l�u l��ng dòng b�i tích d�c b� gi�a hai mùa gió �ông b�c và Tây nam. Delta tri�u xu�ng này có c�u trúc ph�c t�p do tác ��ng c�a sóng. Ng��c l�i, T� Hi�n là c�a ph�, ��nh h��ng lu�ng �ông b�c – Tây nam, khi b�t ��u m�, r�i chuy�n thành Tây b�c – �ông nam khi tàn trong m�t pha m� - l�p, dài kho�ng 100m, r�ng 50m và sâu t�i �a 1m (v� trí � Vinh Hi�n). Tr��c �ây khi v� trí c�a Vinh Hi�n còn ho�t ��ng m�nh, �ã t�o nên m�t delta tri�u lên r�t �i�n hình � phía trong. B� m�t tích t� này � �� sâu kho�ng 0,4- 0,5m. Delta này ���c chia làm 3 ph�n b�i hai l�ch tri�u ng�m t�ơng ��i h�p và sâu trên 1m. Tr�m tích c�a delta này ch� y�u là cát màu vàng nh�t (mQ23). 1.4. B� sau ��m phá T�ng chi�u dài b� sau vào kho�ng 183km, trong �ó 12% b� �á g�c-granit và grabro olivin, tu�i Triat mu�n. B� �á g�c bao b�c phía �ông và phía tây ��m C�u Hai. Ph�n còn l�i c�a b� sau g�m các tr�m tích �� t� b� r�i thu�c bãi b�i ��m phá (am Q23), thu�c các vùng c�a sông Ô Lâu, sông H�ơng, Tru�i - ��i Giang (am Q23) và thu�c các c�n cát c� � Qu�ng �i�n và Phú Vang (mv Q21-2). Bãi b�i cao g�m bãi b�i cao ven th�m và các bãi b�i cao d�ng ��o. Thành ph�n tr�m tích ch� y�u là cát nh� và b�t màu nâu xám. Hàng n�m v� mùa m�a l�, các bãi này th��ng b� ng�p l�t và ���c b�i thêm nh�ng không �áng k�. Các bãi b�i th�p phân b� không liên t�c � ven b� v�i thành ph�n tr�m tích là cát, nghèo mùn và �� ��t th�p (< 40%). ��ng b�ng ven b� sau g�m ch� y�u các tr�m tích cát, b�t ngu�n g�c sông - bi�n, tu�i Holocen mu�n (am Q23) và cát tr�ng ngu�n g�c bi�n – gió (mv Q21-2). Chúng t�o nên ��ng b�ng bùn cát cao 3-6m và ��ng b�ng cát cao 4-10m. 2. 1c -i4m hình thái - -9ng l;c cng -.a hình 2.1. ��c �i�m hình thái - ��ng l�c ven b� bi�n phía ngoài ��m phá ��ng l�c và quá trình bi�n d�ng c�a ��m phá ch�u �nh h��ng sâu s�c c�a quá trình b� bi�n ven rìa ngoài h� c�n ch�n th� hi�n qua các ��c �i�m hình thái - ��ng l�c (hình 3.6). Xét theo tính ��ng nh�t và phân b� c�a quá trình b�, ��ng l�c hai c�a ��m phá ch�u s� chi ph�i c�a quá trình b� bi�n trên m�t d�i b� dài 102 km ch�y h��ng tây b�c - �ông nam. Trong �ó, b� ch�n ngoài ��m phá dài 65 km. Gi�i h�n ��ng l�c phía nam là m�i nhô �á g�c Chân Mây Tây (granit) có biên �� nhô 900m so v�i ���ng b� cơ b�n. Gi�i h�n phía b�c là C�a Vi�t, h�p l�u c�a sông Th�ch Hãn và sông Cam L�, có t�ng l�u l��ng n��c là 15,6 km3/n�m.
  11. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 73 D�i ��ng l�c này ���c chia làm hai khu v�c, phía b�c và phía nam có ranh gi�i là lu�ng c�a Thu�n An, r�ng 400 - 500m, tr�c lu�ng l�ch v� h��ng tây b�c, là nơi thoát n��c chính ra bi�n c�a 3 sông: H�ơng, B�, Ô Lâu. Và t�ng quan trên toàn d�i t� C�a Vi�t ��n Chân Mây Tây có m�t các d�ng và y�u t� ��a hình cơ b�n sau: a. ��a hình xâm th�c b� - L�ch sông (lagoonal inlets): c�a Thu�n An và T� Hi�n n�m cách nhau 40 km, xâm th�c do dòng tri�u và sông. - M�i nhô �á g�c (bedrock caps) Chân Mây Tây và Linh Thái. Là ��a hình xâm th�c bóc mòn k� th�a, trong giai �o�n hi�n t�i ch�u s� mài mòn phá h�y c�a sóng. - Th�m mài mòn (benches). D�ng ��a hình xâm th�c bào mòn do sóng, vi�n quanh m�i nhô Linh Thái. Ngoài ra còn có l�ch tàn. �ó là ��m L�c Th�y sát c�a T� Hi�n. Khi c�a chính m� nó t�n t�i nh� ��m phá nh� (microlagoon). Khi c�a ph� m�, nó ���c khơi hai ��u và tr� thành l�ch c�a ��m C�u Hai. b. ��a hình tích t� b� - Bãi bi�n (beaches) ch�y su�t t� C�a Vi�t ��n Chân Mây Tây. �ây là d�ng tích t� do sóng, b�ng ph�ơng th�c di chuy�n ngang t� �áy. - �ê cát d�ng doi (sand spits) phát tri�n k� sát �ông nam c�a Thu�n An, l�n v� phía b�c và k� sát c�a chính T� Hi�n, l�n v� phía �ông nam. c. ��a hình �áy bi�n ven b� Vùng tích t� b� cát có �áy bi�n ven b� khá d�c, trung bình toàn d�i, ���ng ��ng sâu 10m cách b� 1,2- 1,5 km, g�n nh�t 100m. � �áy bi�n ven b�, ��a hình b� chia c�t khá m�nh, phân hóa thành các d�ng ��a hình âm lòng tr�ng h�p g�n vuông góc v�i b� (có l� �ây là thung l�ng sông c�) và g�n song song v�i b� (có l� �ây là lòng các ��m phá c� b� ng�p chìm) và các ��i cát ng�m, tho�i, có ��nh cao t�ơng ��i 5 - 7m so v�i �áy (Nguy�n Thanh và nnk, 2005). � d�i sát b�, xét m�t �� và hình thái ���ng ��ng sâu, th�y r�ng, ��a hình tho�i trong �� sâu 0 - 5m, sau �ó r�t d�c � �� sâu 10 -15m. Nh� v�y, � vùng nghiên c�u s��n b� ng�m ��t ��n �� sâu 15m, �ây c�ng là gi�i h�n c�a ��i sóng v� (chi�u sâu b�ng hai l�n chi�u cao sóng bão). ���ng ��ng sâu 6m, �ng v�i hai l�n c�a �� cao ph� bi�n sóng bão ch�y cách b� 0,45-1km, trung bình 600-700m, m� r�ng nh�t � Linh Thái - Chân Mây Tây ph�n ánh s� b�i t� m�nh hơn � �ông nam vùng, liên quan ��n h��ng di chuy�n c�a dòng b�i tích d�c b�. d. Hình thái – ��ng l�c các khu v�c b� Khu v�c b� t� C�a Vi�t ��n c�a Thu�n An dài 59 km d��ng nh� khá ��ng nh�t v� h��ng và hình thái b�, th� hi�n s� cân b�ng tr�c di�n d�c và ngang b� � m�c �� cao. Sông C�a Vi�t th�c s� là m�t ranh gi�i ��ng l�c, c�t g�n vuông góc v�i b�. B� phía b�c C�a Vi�t có d�ng doi cát, áp sát chút ít tr�c c�a sông l�ch v� phía nam. �i�u này ch�ng t� cân b�ng b�i tích d�c b� khu v�c C�a Vi�t - Thu�n An g�n cân b�ng nhau, v�i �u th� hơi l�ch v� phía �ông nam. Có l� vì v�y, trong th� k� qua, tr�c lòng c�a Thu�n
  12. 74 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy An ch�u chi ph�i c�a ��ng l�c dòng sông H�ơng di chuy�n khá nhanh v� phía b�c và ch�u s� áp ��y c�a dòng b�i tích v� phía tây b�c � phía �ông nam c�a Thu�n An. Do s� cân b�ng tr�c di�n nên b� - bãi khu v�c b�c c�a Thu�n An ít b� bi�n ��ng b�i- xói ph�c t�p. �áng l�u ý � phía ngoài Tam Giang, trên chi�u dài b� g�n 12 km, ���ng ��ng sâu 10m ch� cách b� 100 - 300m, t�o nên �� d�c l�n, trung bình 0,05. B�ng �o sâu phá Tam Giang � phía trong cho th�y rõ hình thái ch�u, thành d�c c�a m�t c�t, phía ngoài là m�t tr�ng bi�n sát b�. Vì v�y, tr�c di�n b� � �ây khá tho�i. Khu v�c phía nam b� Thu�n An - Chân Mây Tây phân hóa ph�c t�p hơn và có th� chia ra làm hai ti�u khu: Thu�n An - Linh Thái và Linh Thái - Chân Mây Tây. M�i nhô Linh Thái, nhô 200m so v�i ���ng b� cơ b�n. N�u tính c� th�m mài mòn �á g�c vi�n quanh, m�i nhô này v��t xa 400m. M�i nhô Linh Thái có vai trò phân hóa ��ng l�c khu b� Thu�n An - Chân Mây Tây, nh�ng dòng b�i tích d�c b� hi�n t�i v�n v��t qua. B�ng ch�ng là có m�t d�i bãi h�p (50m) vi�n liên t�c qua m�i. Trên bình �� chung s� có m�t c�a �ê cát d�ng doi n�i c�a T� Hi�n v�i Chân Mây Tây th� hi�n �u th� áp ��o c�a dòng d�c b� trên khu v�c �i t� c�a Thu�n An v� Chân Mây Tây � �ông nam. � khu v�c Thu�n An - Chân Mây Tây (dài 38 km) h��ng b� cơ b�n c�ng tây b�c- �ông nam, nh�ng hình thành nên m�t d�i vòng cung tho�i dài 32 km t� c�a Thu�n An ��n Vinh Xuân. Chính t�i �ây x�y ra các bi�n ��ng b�i - xói ph�c t�p theo mùa � bãi bi�n, b�i m�nh v� mùa gió tây nam, xói m�nh v� mùa gió �ông b�c. Di�n bi�n b�i - xói ph�c t�p nh�t là các bãi thu�c Thái D�ơng H� trên chi�u dài 3 km. T�i bãi t�m Thu�n An, tr��c �ây trung bình m�i n�m vào mùa gió �ông b�c, bãi b� xói 15 - 20m, vào mùa gió tây nam, bãi b�i ra 10 - 15m, hàng n�m bãi b� xói l�n vào kho�ng 5m. Sau tr�n l� 1999, bãi b� xói l� mãnh li�t, t�o nên vách s�t d�ch l�n vào phía b� và không còn hình thái tích t�. M�i cát ���c b�i t� sát b� nam c�a Thu�n An do lu�ng b�i tích d�c b� v� mùa gió tây nam ti�p t�c ��y tr�c lu�ng Thu�n An không �n ��nh và d�ch v� phía b�c làm t�ng �� cong c�a tr�c dòng ch�y t� sông H�ơng. Quá trình d�ch chuy�n tr�c c�a Thu�n An là d�ch - xoay do n�a phía ngoài tr�c d�ch v� phía b�c, còn n�a phía trong d�ch v� phía nam gây xói l� b� ��m phá t�i �ây. V�i cơ ch� nh� v�y, kh� n�ng sa b�i c�a lu�ng vào c�ng Tân M� r�t l�n vì tr�c lu�ng tàu và tr�c lu�ng ch�y l�ch nhau theo ki�u d�ch - xoay. C�a chính T� Hi�n (� Vinh Hi�n) thu�c khu v�c ��ng l�c c�a Thu�n An - Chân Mây Tây và ti�u khu Linh Thái - Chân Mây Tây. Khi thông m�, c�a có tác d�ng nh� m�t gi�i h�n ��ng l�c, chia ti�u khu Linh Thái - Chân Mây Tây thành hai �o�n Linh Thái - Vinh Hi�n và Vinh Hi�n - Chân Mây Tây. Khi c�a b� �óng, gi�i h�n này b� m�t �i và có gi�i h�n t�ơng ��i v� ��ng l�c b� ti�u khu Linh Thái - Chân Mây Tây. � ti�u khu Thu�n An - Linh Thái, nh� �ã nêu trên, b� hình thành nên cung l�i dài 32 km. �ây là cung b� xói l� r�t m�nh v� mùa gió �ông b�c (c�c ��i 20m) và b�i t� m�nh v� mùa gió tây nam (c�c ��i 15m). T�i �ây, bãi bi�n h�p, d�c, b� ngang m�t bãi tr��c trung bình ch� 15m, các vách xói l� cao trung bình 1,0m c�c ��i 1,2m. �o�n b� t� Vinh Xuân ��n Linh Thái t�ơng ��i �n ��nh do cân b�ng tr�c di�n d�c và ngang b�, hình thái b� th�ng, bãi tr��c r�ng trung bình 30 - 50m, khá tho�i, ho�t ��ng b�i - xói � �ây ��u � m�c y�u, dao ��ng theo mùa gió.
  13. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 75 � ti�u khu Linh Thái - Chân Mây Tây dài 5km, hình thái b� ph�c t�p nh�t và th��ng xuyên bi�n d�ng. �ây là nơi b�i t� m�nh v� mùa gió �ông b�c do dòng b�i tích di chuy�n v��t m�i Linh Thái sang và là nơi xói l� vào mùa gió tây nam, do dòng b�i tích di chuy�n d�c b� v� phía tây b�c. M�t tr��c bãi bi�n h�p, trung bình 10 - 15m, các vách xói l� cao trung bình 0,8m c�c ��i 1,5m. Doi cát phía b�c c�a T� Hi�n (vào 10/1994) r�ng 30 - 35m ch�y theo h��ng 1350 có m�t bãi tr��c phía bi�n ch� r�ng 5 -10m, s��n phía ��m phá tho�i, ��nh doi cát cao kho�ng 2,5m. Doi này l�n t� phía b�c v�i t�c �� 50m/n�m trong n�m 1990 - 1994. Nó làm h�p, nông d�n, và l�p h�n c�a chính T� Hi�n. Khi c�a chính T� Hi�n b� �óng, c�a ph� ���c khơi l�i và dòng b�i tích di chuy�n sát m�i Chân Mây Tây, d�n d�n l�p c�a ph�. Tr��c n�m 1404, khi ch�a m� c�a Thu�n An, ��m phá ���c ghi nh�n ch� có c�a T� Hi�n. Vì v�y, l�u l��ng n��c qua c�a r�t l�n và tr� thành gi�i h�n ch�n b�i tích d�c b� t� phía b�c xu�ng. Khi có c�a Thu�n An, T� Hi�n thành c�a ph�, ��ng l�c dòng qua �ây y�u �i và c�a b� doi cát d�c b� t� phía b�c l�n ��y d�n v� phía Chân Mây Tây, t�i v� trí c�a ph�. Khi c�a ph� b� c�n l�p d�n, khi có �i�u ki�n thích h�p cho c�a chính m� ra. C�a chính b� c�n l�p, nhân dân l�i khơi c�a ph� �� có l�i cho thuy�n ra bi�n. C�a ph� th��ng t�n t�i không lâu vì � v� trí l�p góc h��ng dòng b�i tích d�c b� t� tây b�c xu�ng. Khi c�a T� Hi�n m� r�ng, v� mùa khô, m�c n��c ��nh tri�u luôn cao hơn m�c n��c ��m C�u Hai 25 - 35cm, vì v�y dòng tri�u ch�y vào qua c�a T� Hi�n �ã t�i cát vào và t�o nên bãi tích t� ng�m delta tri�u lên r�ng ��n 6000m2, chia làm 3 hàng ch�n phía trong c�a. S� phát tri�n delta tri�u lên � phía bên trong c�a T� Hi�n ch�ng t� r�ng, cân b�ng dòng ch�y h��ng vào phía trong và m�t l��ng b�i tích cát �áng k� ���c ��a vào ��m phá. Trong tr��ng h�p c�a T� Hi�n m�, dòng ch�y qua c�a tr� thành gi�i h�n ch�n dòng b�i tích t� phía tây b�c m�i Linh Thái �i xu�ng. Tuy nhiên, dòng ch�y này y�u d�n do doi cát l�n l�ch và ��n th�i �i�m thích h�p, c�a b� l�p. 2.2. ��c �i�m hình thái - ��ng l�c ��m phá ��c �i�m hình thái - ��ng l�c ��m phá ���c th� hi�n t�ng quát trên hình 3.6. Chúng g�m các d�ng ��a hình sau: a. ��a hình xâm th�c L�ch trong ��m phá hình thành do xâm th�c c�a dòng tri�u Hình thái l�ch tri�u � phá Tam Giang và ��m Sam (�ang ho�t ��ng m�nh) và � ��m Th�y Tú (ho�t ��ng y�u) là do tác ��ng xâm th�c c�a dòng tri�u bán nh�t. Các l�ch này ��u h�p và ��t �� sâu 2- 4m, d�c d�n v� phía c�a Thu�n An. L�ch xâm th�c do sông trong ��m phá �� sâu c�a các l�ch này ph�n ánh rõ vai trò xâm th�c c�a các sông Ô Lâu, sông H�ơng và sông Tru�i - ��i Giang. ��a hình xâm th�c bóc mòn và th�i mòn do các dòng ch�y t�m th�i và do gió r�t phát tri�n trên h� th�ng các c�n cát c� (mv Q21-2) và ��c bi�t là �ê cát ch�n (m,mvQ23). B� m�t c�a chúng b� bi�n d�ng m�nh m�, t�o nhi�u ��n cát vun cao c�c b� t�i vài mét và vùi l�p cây b�i. Ng��c l�i hàng tr�m rãnh xói c� l�n d�n qua t�ng mùa m�a, gia t�ng xâm th�c ngang do cát ch�y.
  14. 76 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy
  15. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 77 b. ��a hình tích t� ��ng b�ng tích t� sông - bi�n �� t� chi�m ph�n l�n di�n tích ��ng b�ng ven bi�n, b� m�t c�a nó ��t �� cao 3-6m và �ng v�i các �o�n h� l�u c�a các con sông và cơ ch� u�n khúc m�nh m� c�a các sông � �ây. Tr�m tích c�u t�o nên ��ng b�ng g�m cát, s�i, b�t và sét ch� y�u có ngu�n g�c sông - bi�n. Ngoài ra còn có ngu�n g�c sông, ��m l�y. Bãi b�i cao ��m phá tích t� do ng�p l� Nhi�u bãi b�i cao d�ng th�m (ven b� Phá Tam Giang và ��m Th�y Tú) và d�ng ��o, cao 1,0 -1,5m v�n còn ���c b�i t� không �áng k� vào mùa m�a và l� hàng n�m. Bãi b�i th�p ven b� tích t� do tri�u và sông Bãi b�i th�p ph� bi�n � ven b� nh�ng không liên t�c. Thành ph�n tr�m tích c�a bãi tri�u �u th� h�t thô. D�ng tích t� này do tri�u và sông. Ngoài ra, các dòng ch�y t�m th�i c�ng t�o ra các bãi ng�m ki�u r�a trôi (Washover fan). Bãi b�i châu th� trong ��m phá tích t� do ��ng l�c sông - ��m phá Có b� m�t cao 2 - 3m, bãi b�i này chi�m m�t ph�n �áng k� c�a châu th� hi�n ��i các sông Ô Lâu, sông H�ơng và sông Tru�i - ��i Giang. V� mùa m�a l� hàng n�m v�n còn ng�p úng. Delta tri�u xu�ng hình thành do dòng tri�u rút Các bãi b�i c�u t�o nên ba c�n hi�n nay � phía nam ��m Th�y Tú là k�t qu� ho�t ��ng c�a dòng tri�u xu�ng, ho�t ��ng trong su�t th�i gian hình thành ��i Tr��ng Sa cho ��n khi phá v� ��i Tr��ng Sa và khai thông c�a Thu�n An vào ��u th� k� XV. � phía ngoài c�a Thu�n An hi�n nay �ang hình thành m�t delta tri�u xu�ng không ��i x�ng. Hình thái không ��i x�ng là do ��nh h��ng lu�ng xiên chéo v�i ���ng b�, b� tác ��ng m�nh c�a sóng và dòng b�i tích d�c b� không cân b�ng theo mùa. Delta tri�u lên hình thành do dòng tri�u lên � phía trong c�a T� Hi�n (Vinh Hi�n) xu�t hi�n m�t delta tri�u lên r�t �i�n hình. D�ng tích t� ch� y�u là cát trung - thô màu vàng xám, có b� m�t n�i sâu ��n 0,4 - 0,5m và chia c�t thành ba ph�n t�ơng x�ng nhau nh� các l�ch tri�u ng�m t�ơng ��i h�p. Delta này có quá trình hình thành t� khi c�a T� Hi�n bi�n thành c�a ph� cho t�i khi nó không còn ho�t ��ng b�i vì c�a L�c Th�y hi�n nay h�u nh� không có vai trò ti�p n�i quá trình này. Lòng ��m phá tích t� do sông, tri�u và sinh v�t t�i ch� Trong su�t di�n tích lòng ��m phá �ang di�n ra quá trình này. �ây là s�n ph�m quá trình tích t� trong ��m phá (thu�c quá trình ��m phá) ch�a phát tri�n ��n giai �o�n tàn và tr�m tích trong là tr�m tích sông - bi�n. Khi phát tri�n ��n giai �o�n tàn, thì quá trình tích t� �áy nh� tích t� sông - h� v�i vai trò ch� y�u là sông và sinh v�t t�i ch�, ��c bi�t là th�c v�t th�y sinh, m�t �i vai trò c�a bi�n.
  16. 78 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy 3. Bi@n d>ng hình thái -Am phá và cDa bi4n 3.1. Nh�ng bi�n d�ng trư�c l� l�ch s� 11/1999 K� t� khi c�a Thu�n An ���c m�, c�a T� Hi�n tr� thành c�a ph� và c� hai h� th�ng ��u không �n ��nh. Tính không �n ��nh c�a bi�u hi�n qua các tr�ng thái chuy�n ��i v� trí c�a, d�ch c�a, l�p c�a, m� c�a, thu h�p m�t c�t ��t ho�c bi�n d�ng lu�ng c�a nhi�u l�n trong l�ch s� (B�ng 3.1, 3.2). C�a T� Hi�n th�c t� g�m 2 c�a, c�a chính do dòng l� m� thông tr�c ti�p ra bi�n � Vinh Hi�n (thôn Phú An) và � L�c Th�y (sát m�i Chân Mây Tây), 2 c�a cách nhau kho�ng 3 km. N�m 1897 là m�c �ánh d�u s� suy tàn c�a c�a Hòa Duân và khai thông c�a Thu�n An có v� trí nh� ngày nay. Cho t�i n�m 1904, c�a Hòa Duân m�i b� l�p h�n trong m�t tr�n bão ngày 11 tháng 6. B ng 3.1. Bi�n ��ng l�p, m� c�a Tư Hi�n Th i gian V trí c a Vinh Hi n L c Th y N�m 1404 �ã có Chưa có N�m 1811 M� L�p N�m 1823 L�p N�m 1844 M� N�m 1953 L�p L�p N�m 1959 M� N�m 1979 L�p M� N�m 1984 L�p N�m 1990 M� N�m 1994 L�p M� N�m 1999 M� M� N�m 2000 M� L�p B ng 3.2. Bi�n ��ng l�p, m� c�a Thu�n An Th i gian Tình tr"ng c a V trí c a 1404 B�t ��u m� Hòa Duân 1467 - 1504 ��p l�p l�i Hòa Duân 1504 - 1700 (?) M� Thôn Thái Dư�ng H� 1700 - 1897 M� Hòa Duân 1897 - nay M� Hi�n nay
  17. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 79 N�m 1928, ��p Vallette ng�n m�n ch�n ngang c�a Thu�n An �ang ���c xây d�ng thì dòng l� sông H�ơng (10/1928) �ã phá h�y �o�n dài 120m, sâu 7m, ngay gi�a ��p. C�a Thu�n An th��ng xuyên thay ��i v� trí theo chu k� dài và ��ng thái c�a nó ch�u chi ph�i c�a tr�ng thái c�a T� Hi�n. 3.2. Nh�ng bi�n d�ng qua và sau c�n l� l�ch s� tháng 11 n�m 1999 Tr��c �ây ch�a có tài li�u nào ghi nh�n ��m phá Tam Giang - C�u Hai có ��n 5 c�a nh� trong tr�n l� l�ch s� t� ngày 01 ��n 06 tháng 11 n�m 1999 (hình 3.7). �ó là k�t qu� phá m� c�a mãnh li�t c�a tr�n l� l�ch s� và ��ng th�i là m�t hi�n t��ng c�a m�t quá trình phát tri�n t� nhiên có ch�u �nh h��ng c�a các y�u t� b�t th��ng, hi�m g�p, k�t h�p v�i tác ��ng c�a các ho�t ��ng nhân sinh. Nh� �ã bi�t, c�a Thu�n An d�ch chuy�n v� trí và m� c�a m�i theo chu k� 1 - 2 th� k�, còn c�a T� Hi�n m� �óng theo chu k� 12 - 20 n�m tr��c kia và 4 - 11 n�m g�n �ây. L�n chuy�n v� trí c�a cu�i cùng c�a c�a Thu�n An vào n�m 1897 và l�n l�p c�a T� Hi�n cu�i cùng vào n�m 1994 (hình 3.8). Tr��ng h�p tháng 11 n�m 1999, �i�u ki�n gây ng�p l�t và phá m� nhi�u c�a x�y ra trong �i�u ki�n ��c bi�t b�t th��ng hi�m th�y vì: Tr�n l� l�ch s� x�y ra ngày 1 - 6/11/1999 �ã phá m� thêm 3 c�a và ��m phá � th�i �i�m này có t�t c� 5 c�a. Theo th� t� t� b�c xu�ng nam và l�n l��t là: - C�a Thu�n An, là c�a chính c�a ��m phá t�n t�i t� n�m 1897, d�ch d�n v� trí t� thôn Thái D�ơng H� ��n v� trí hi�n nay. Trong tr�n l� tháng 11, c�a m� thêm m�t l�ch m�i � xã H�i D�ơng (hình 3.8). Nh� v�y, vào th�i �i�m này c�a Thu�n An có hai l�ch thông vào ��m phá. L�ch H�i D�ơng th�c ra là m�t l�ch r�t c� x�a. - C�a Hòa Duân, ���c m� t�i v� trí c� và là l�ch chính c�a ��m phá tr��c n�m 1897 b� tàn và l�p h�n trong kho�ng n�m 1897 - 1904, khi c�a Thu�n An m� � Thái D�ơng H� (hình 2.6). - C�a Vinh H�i v�n là c�a r�t c� �ã b� tàn t� lâu, d�u v�t �� l�i là m�t l�ch tr�ng và m�t khu ��t th�p d�ng yên ng�a phía b�c núi V�nh Phong. C�a này ���c xác ��nh theo phân tích hình thái, ch�a th�y ���c ghi rõ ràng trong th� t�ch c� nào. Trong cơn l�t, c�a m� v�i chi�u r�ng kho�ng 200m, sâu 1-1,5m. Sau cơn l�, c�a nhanh chóng b� b�i l�p. - C�a T� Hi�n t�i Vinh Hi�n, b� l�p tháng 12 n�m 1994, sau �ó n�m 1995 l�i ���c kè �á kiên c� và b� phá m� trong tr�n l� v�a qua (hình 3.8). �ây là v� trí xung y�u và d� b� m� tr� l�i. Có th�, không b� kè, c�a m� l�i t� nh�ng n�m tr��c ho�c ngay ngày ��u tr�n l� l�n. Trong �i�u ki�n bình th��ng c�a T� Hi�n r�ng kho�ng 200m, sâu 3m. Vào cu�i tháng 10/1994 (hơn 1 tháng tr��c khi b� l�p) c�a ch� còn r�ng kho�ng 50m, sâu 0,5 - 1m. Sau tr�n l� n�m 1999, c�a ���c m� v�i chi�u r�ng kho�ng 600m và sâu ��t kho�ng 4 - 8m (hình 2.6).
  18. 80 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy
  19. Ch ng III. ��ng l�c h� ��m phá 81 Hình 3.8. M�t c�t ngang và theo tr�c lu�ng c�a ��m phá trư�c và sau l� tháng 11/1999
  20. 82 Tr�n ��c Th�nh, Tr�n �ình Lân, Nguy�n H�u C�, �inh v�n Huy M�t c�t ngang c�a l�p Hòa Duân tháng 10/1994 Hình 3.8a. M�t c�t ngang và theo tr�c lu�ng c�a ��m phá trư�c và sau l� tháng 11/1999
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2