1
Môc lôc
Trang
Më ®Çu 3
Ch−¬ng I. Kh¸i qu¸t vÒ §Þa lý tù nhiªn 6
Ch−¬ng II. Tæng quan vÒ t×nh h×nh khai th¸c, chÕ biÕn vµ
sö dông muèi má trªn ThÕ giíi vµ trong n−íc. 13
II.1- Muèi má vµ s¶n phÈm cña muèi má 13
II.2- Tµi nguyªn muèi kali vµ kali - magiª 15
II.3- T×nh h×nh khai th¸c, s¶n xuÊt vµ tiªu thô ph©n kali. 17
II.4- ThÞ tr−êng xuÊt - nhËp khÈu 21
Ch−¬ng III. CÊu tróc ®Þa chÊt 24
III.1- LÞch sö nghiªn cøu ®Þa chÊt 24
III.2- CÊu tróc ®Þa chÊt vïng 25
III.3- §Æc ®iÓm ®Þa chÊt má 26
III.4- CÊu tróc th©n quÆng vµ chÊt l−îng quÆng 27
III.5- Tr÷ l−îng quÆng muèi 31
Ch−¬ng IV. §iÒu kiÖn §Þa chÊt thuû v¨n - §Þa chÊt c«ng tr×nh 33
IV.1- §Þa chÊt thuû v¨n 33
IV.2- §Þa chÊt c«ng tr×nh 45
Ch−¬ng V. §iÒu kiÖn khai th¸c má 55
V.1- §Æc ®iÓm ®Þa chÊt - khai th¸c 55
V.2- C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ®iÒu kiÖn khai th¸c 56
V.3- Møc ®é phøc t¹p vÒ ®iÒu kiÖn khai th¸c 57
V.4- T¸c ®éng m«i tr−êng 59
Ch−¬ng VI. C«ng nghÖ khai th¸c muèi má 64
VI.1- C«ng nghÖ khai th¸c 64
VI.2- §iÒu kiÖn ¸p dông 80
VI.3- §èi s¸nh, lùc chän c«ng nghÖ khai th¸c 82
Ch−¬ng VII. Ph−¬ng h−íng nghiªn cøu thö nghiÖm 86
VII.1- Chän vÞ trÝ thö nghiÖm 86
VII.2- KiÓu vµ kÕt cÊu lç khoan khai th¸c thö 86
VII.3- Dung m«i hoµ tan 87
VII.4- Quy tr×nh hoµ tan khai th¸c 88
VII.5- X¸c ®Þnh kÝch th−íc buång-cét 90
VII.6- Dù kiÕn chän s¬ ®å khai th¸c 98
VII.7- HÖ thèng thiÕt bÞ thu n−íc muèi, kiÓm so¸t vµ
®iÒu khiÓn 99
KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ 100
V¨n liÖu tham kh¶o 104
2
Më ®Çu
Tªn §Ò tµi. §Ó ®¸p øng nhu cÇu t¨ng kh«ng ngõng vÒ ph©n bãn kali cho
c©y trång, Bé KÕ ho¹ch - §Çu t− chñ tr−¬ng cho phÐp Tæng C«ng ty Ho¸ chÊt
ViÖt nam (VINACHEM) ®−îc ®Çu t− th¨m dß muèi má kali t¹i Nongbok, tØnh
Khammuan - CHDCND Lµo, QuyÕt ®Þnh sè 2500/GP-BKH§T ngµy
15/4/2005. Vµ, "Dù ¸n ®Çu t− th¨m dß, ®¸nh gi¸ tr÷ l−îng ®Ó tiÕn tíi ®Çu t−
khai th¸c, chÕ biÕn muèi má t¹i Nongbok - Lµo" ®−îc Héi ®ång qu¶n trÞ
VINACHEM phª duyÖt, QuyÕt ®Þnh sè 967/Q§-H§QT ngµy 29/8/2005, vµ
chØ ®Þnh Liªn danh nhµ thÇu C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD Má cïng víi
Liªn ®oµn §Þa chÊt INTERGEO thùc hiÖn. Côc §Þa chÊt - Má cña Lµo cÊp
giÊy phÐp th¨m dß, QuyÕt ®Þnh sè 218/CTN-§CKS ngµy 5/10/2005. Dù ¸n
chia ra 2 giai ®o¹n: giai ®o¹n I kÕt thóc vµo th¸ng 10-2006 vµ giai ®o¹n II vµo
cuèi n¨m 2007. KÕt qu¶ th¨m dß cho thÊy khu má cã triÓn väng c¶ vÒ tr÷
l−îng vµ chÊt l−îng, cã thÓ khai th¸c, chÕ biÕn c¸c s¶n phÈm kali dïng trong
n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp. Song, c«ng nghÖ khai th¸c muèi kali lµ mét vÊn
®Ò lín, hoµn toµn míi ®èi víi ViÖt Nam.
V× vËy, Bé C«ng nghiÖp quyÕt ®Þnh giao KÕ ho¹ch Khoa häc vµ C«ng
nghÖ n¨m 2007, Hîp ®ång nghiªn cøu Khoa häc vµ Ph¸t triÓn c«ng nghÖ sè
1407 RD/H§-KHCN ngµy 24-1-2007, cho C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD
Má thùc hiÖn §Ò tµi mang tªn:
"Lùa chän c«ng nghÖ khai th¸c hîp lý má muèi kali Nongbok - CHDCND
Lµo".
Ph¹m vi vµ ®èi t−îng nghiªn cøu. Ph¹m vi nghiªn cøu lµ khu má
Nongbok - Lµo réng 10km2 ®· ®−îc th¨m dß s¬ bé. §èi t−îng nghiªn cøu lµ
ph©n tÝch ®Æc ®iÓm ®Þa chÊt - khai th¸c má, kh¶ n¨ng ¸p dông c¸c ph−¬ng
ph¸p khai th¸c, tÝnh −u viÖt vµ nh−îc ®iÓm cña chóng. Chän c«ng nghÖ khai
th¸c phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña má.
TÝnh cÊp thiÕt cña §Ò tµi. ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n−íc cã nÒn
n«ng nghiÖp ph¸t triÓn. H¬n 80% d©n sè lµ n«ng d©n. DiÖn tÝch ®Êt n«ng
nghiÖp 9,4 tr.ha, trong ®ã diÖn tÝch trång lóa 7,5 tr. ha. S¶n l−îng lóa n¨m
2002 ®Æt 34,4 tr.tÊn. TÝnh b×nh qu©n 432 kg/ng−êi. Mçi n¨m xuÊt khÈu 4 tr.tÊn
g¹o, ®øng thø hai sau Th¸i Lan trªn thÞ tr−êng xuÊt khÈu l−¬ng thùc thÕ giíi.
Song, hµng n¨m ph¶i nhËp khÈu 0,6 tr.tÊn ph©n kali cho n«ng nghiÖp vµ sÏ cßn
t¨ng h¬n n÷a, dù b¸o 1,1 tr.tÊn KCl vµo n¨m 2015. §ã lµ lý do ®Ó
VINACHEM ®Çu t− th¨m dß, tiÕn tíi x©y dùng mét XÝ nghiÖp khai th¸c, chÕ
biÕn muèi má kali t¹i Nongbok - Lµo. Vµ, viÖc Bé C«ng nghiÖp quyÕt ®Þnh
giao cho C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD Má thuéc VINACHEM thùc hiÖn
§Ò tµi nãi trªn lµ ®óng ®¾n vµ cÇn thiÕt, xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thùc tÕ bøc b¸ch
vÒ ph©n bãn cho n«ng nghiÖp ë ViÖt Nam nãi riªng, khu vùc §«ng Nam ¸ nãi
chung.
3
Môc tiªu cña §Ò tµi. §¸nh gi¸ tæng hîp ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt - khai th¸c
má. Kh¶ n¨ng ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p khai th¸c. Chän c«ng nghÖ khai th¸c
trªn quan ®iÓm khai th¸c hîp lý kinh tÕ l·nh thæ, b¶o vÖ tµi nguyªn vµ b¶o vÖ
m«i tr−êng - sinh th¸i.
Môc tiªu kinh tÕ - x· héi. N©ng cao chÊt l−îng vµ hiÖu qu¶ c«ng t¸c
th¨m dß, khai th¸c vµ chÕ biÕn muèi má. Gi¶m thiÓu tèi ®a t¸c ®éng khai th¸c
®èi víi m«i tr−êng.
Môc tiªu khoa häc - c«ng nghÖ. X©y dùng c¬ së khoa häc vµ thùc tiÔn
®Ó thiÕt kÕ khai th¸c má muèi kali Nongbok vµ ¸p dông c«ng nghÖ khai th¸c
cho c¸c má kh¸c cã ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt t−¬ng tù ë Lµo.
Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. ¸p dông ph−¬ng ph¸p ®Þa chÊt truyÒn thèng.
Thu thËp tµi liÖu. Ph©n tÝch, tæng hîp c¸c tµi liÖu ®Þa chÊt - khai th¸c liªn quan
®Õn muèi má.
Néi dung nghiªn cøu. Giíi h¹n trong ph¹m vi nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ ®iÒu
kiÖn ®Þa chÊt - ®Þa chÊt thuû v¨n vµ ®iÒu kiÖn khai th¸c (kh«ng xÐt ®Õn luËn
chøng kinh tÕ) má muèi kali Nongbok. §èi s¸nh tÝnh −u viÖt cña c¸c ph−¬ng
ph¸p khai th¸c. Chän c«ng nghÖ khai th¸c phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña
khu má trªn quan ®iÓm khai th¸c hîp lý kinh tÕ l·nh thæ vµ b¶o vÖ m«i tr−êng.
Thêi gian thùc hiÖn. §Ò tµi ®−îc triÓn khai thùc hiÖn trong thêi gian mét
n¨m, tõ th¸ng 1 ®Õn hÕt th¸ng 12 n¨m 2007.
S¶n phÈm cña §Ò tµi lµ B¸o c¸o tæng kÕt §Ò tµi.
B¸o c¸o ®−îc thµnh lËp trªn c¬ së kÕt qu¶ th¨m dß ®Þa chÊt giai ®o¹n I
vµ c¸c sè liÖu thu ®−îc trong qu¸ tr×nh th¨m dß giai ®o¹n II má muèi kali
Nongbok - Lµo do Liªn danh C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD Má vµ Liªn
®oµn §Þa chÊt INTERGEO tiÕn hµnh vµo c¸c n¨m 2005 - 2007, cã tham kh¶o
c¸c Dù ¸n §Çu t− vµ Ph¸t triÓn sylvinit ë ®ång b»ng Vientian (Lµo) cña C«ng
ty Yunnan Sino Trung Quèc vµ ë Nam Udonthani (Th¸i Lan) cña Asia Pacific
Potash Corporation Ltd. còng nh− mét khèi l−îng lín tµi liÖu liªn quan ë n−íc
ngoµi ®· c«ng bè hoÆc lÊy tõ nguån th«ng tin qua internet.
§Ò tµi do Phßng Dù ¸n - Kü thuËt C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD Má
triÓn khai thùc hiÖn. C¸c thµnh viªn tham gia, gåm cã: TS - Cè vÊn khoa häc
cña C«ng ty Lª Huy Hoµng, KS. NguyÔn Huy C−¬ng, KS. Hoµng ThÞ H¶i
V©n, KS. NguyÔn ChÝ C«ng. B¸o c¸o tæng kÕt ®−îc thµnh lËp d−íi sù chñ biªn
cña TiÕn sü khoa häc Lª Huy Hoµng.
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn §Ò tµi, tËp thÓ t¸c gi¶ ®· nhËn ®−îc sù quan
t©m chØ ®¹o cña Vô Khoa häc - C«ng nghÖ Bé C«ng nghiÖp vµ L·nh ®¹o Tæng
4
C«ng ty Ho¸ chÊt ViÖt Nam; Sù gióp ®ì tËn t×nh cña Ban Gi¸m ®èc, nhÊt lµ
gi¸m ®èc C«ng ty NguyÔn V¨n Th¶o, c¸c Phßng, Ban cña C«ng ty CP T− vÊn
§Çu t− vµ XD Má ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó t¸c gi¶ hoµn thµnh nhiÖm vô
®−îc giao còng nh− nhiÒu ý kiÕn trao ®æi, ®ãng gãp bæ Ých vÒ chuyªn m«n cña
c¸c b¹n ®ång nghiÖp nh»m n©ng cao chÊt l−îng néi dung nghiªn cøu. Vµ, sÏ
lµ mét thiÕu sãt, nÕu kh«ng nªu tªn c¸ nh©n NguyÔn ThÞ Thanh Thuû, ng−êi
®· gióp nhiÒu c«ng søc cïng t¸c gi¶ hoµn thµnh B¸o c¸o ®óng thêi gian quy
®Þnh.
TËp thÓ t¸c gi¶ xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c mäi sù gióp ®ì quý gi¸
nãi trªn.
V× lý do kh¸ch quan vµ chñ quan, ®Õn th¸ng 8 n¨m 2007, tøc lµ chØ cßn
l¹i 4 th¸ng thùc hiÖn, buéc ph¶i thay ®æi Chñ nhiÖm §Ò tµi. Thêi gian h¹n hÑp
®· g©y kh«ng Ýt khã kh¨n cho Chñ nhiÖm míi vµ c¸c thµnh viªn tham gia.
Song, nhê sù quyÕt t©m vµ nç lùc lao ®éng cïng víi sù ®éng viªn gióp ®ì cña
C«ng ty, B¸o c¸o ®· hoµn thµnh theo kÕ ho¹ch ®Ò ra. Ch¾c ch¾n kh«ng tr¸nh
khái nh÷ng sai sãt.
C¸c ý kiÕn nhËn xÐt vÒ B¸o c¸o xin göi vÒ ®Þa chØ:
" C«ng ty CP T− vÊn §Çu t− vµ XD Má. 38 - BÝch C©u, §èng §a - Hµ Néi
Tel. 04 8457606 ; fax. 04 8457436
E-mail: incodemic @ hn.vnn.vn"
Xin cm ¬n!
5
Ch−¬ng I
Kh¸i qu¸t vÒ ®Þa lý tù nhiªn
DiÖn tÝch nghiªn cøu réng 10km2, n»m ë phÝa nam huyÖn Nongbok,
tØnh Khammuan thuéc miÒn Trung Lµo, c¸ch Thakhet 50 km vÒ phÝa b¾c vµ
c¸ch Savannakhet 60km vÒ phÝa nam, ®−îc giíi h¹n bëi c¸c to¹ ®é sau:
X: 1.876.570.634 - 1.880.128.897, vÜ ®é b¾c;
Y: 472.906.058 - 475.811.145, kinh ®é ®«ng.
§Þa h×nh. Lµ mét phÇn diÖn tÝch thuéc cao nguyªn Trung Lµo. §Þa h×nh
kh¸ b»ng ph¼ng, ë ®é cao trung b×nh 138 - 142m. VÒ phÝa ®«ng, ®Þa h×nh cao
dÇn, ®Õn 160 - 180m vµ lín h¬n, chuyÓn sang ®Þa h×nh ®åi nói nhÊp nh« d−íi
ch©n d·y nói Tr−êng S¬n, ch¹y dµi tÝt t¾p theo ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam.
Cßn phÝa t©y tiÕp gi¸p víi mÆt n−íc s«ng Mekong, tr¶i réng cho tíi ®−êng bê
phÝa h÷u ng¹n lµ ranh giíi Lµo - Th¸i.
BÒ mÆt ®Þa h×nh bÞ chia c¾t bëi c¸c s«ng suèi nhá, ao hå vµ ®Çm lÇy.
C©y rõng um tïm, rËm r¹p. Vµo mïa m−a th−êng bÞ ngËp n−íc s©u 1 - 2m.
Thêi gian ngËp lò kÐo dµi 10 - 20 ngµy, g©y nhiÒu trë ng¹i cho viÖc ®i l¹i, t×m
kiÕm - th¨m dß vµ khai th¸c kho¸ng s¶n.
M¹ng s«ng suèi. Trong vïng cã s«ng Mekong lín nhÊt, b¾t nguån tõ
V©n Nam - Trung Quèc, ch¶y qua Mianma, Lµo, Th¸i Lan, Campuchia; ®Õn
ViÖt Nam chia ra nhiÒu nh¸nh lín tr−íc khi ®æ vµo biÓn §«ng. §o¹n ch¶y qua
khu má dµi 5km, réng 800 - 1000m. N−íc s©u trung b×nh 5 - 7m.
Theo sè liÖu quan tr¾c trong 5 n¨m (2000 - 2004) t¹i tr¹m Thakhet, l−u
l−îng trung b×nh th¸ng nhá nhÊt 1471 m3/s vµo th¸ng 3/2004, lín nhÊt 33838
m3/s vµo th¸ng 9/2000. L−u l−îng trung b×nh th¸ng trong nhiÒu n¨m tõ 2328
®Õn 24730, trung b×nh 9532 m3/s (b¶ng I.1).
Mùc n−íc s«ng h¹ thÊp vµo mïa kh« vµ d©ng cao vµo mïa m−a, cao
nhÊt vµo c¸c th¸ng 8 - 9 hµng n¨m. §é cao mùc n−íc trung b×nh th¸ng thÊp
nhÊt 131,07m th¸ng 4/2004, cao nhÊt 143,98m th¸ng 9/2000, g©y ngËp lò c¸c
d¶i ®Êt ven bê (b¶ng I.2).