BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN
------------------------------------------
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN XÁC ĐỊNH TIÊU CHÍ
PHÂN VÙNG KHAI THÁC, VÙNG HẠN CHẾ KHAI THÁC, VÙNG CẤM
KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT. ÁP DỤNG THỬ NGHIỆM CHO VÙNG
HẠ LƯU SÔNG ĐỒNG NAI - SÀI GÒN
Chủ nhiệm đề tài: NGUYỄN TRỌNG HIỀN; NGUYỄN HỒNG QUANG
Cơ quan chủ trì: VIỆN KHOA HỌC ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN
7996
Hà Nội, 2009
1
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC ĐỊA CHẤT VÀ KHOÁNG SẢN
------------------------------------------
Tập thể tác giả: KS. Nguyễn Trọng Hiền
ThS. Nguyễn Hồng Quang
ThS. Nguyễn Thạc Cường
KS. Tống Thị Thu Hà
PGS. TS. Phạm Quý Nhân
TS. Bùi Trần Vượng
TS. Đặng Đình Phúc
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN XÁC ĐỊNH TIÊU CHÍ
PHÂN VÙNG KHAI THÁC, VÙNG HẠN CHẾ KHAI THÁC, VÙNG CẤM
KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT. ÁP DỤNG THỬ NGHIỆM CHO VÙNG
HẠ LƯU SÔNG ĐỒNG NAI - SÀI GÒN
VIỆN KHOA HỌC ĐỊA CHẤT VÀ
KHOÁNG SẢN
CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI
Nguyễn Trọng Hiền
Hà Nội, 2009
2
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...............................................................................................................................7
TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI .........................................................................................7
MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI.....................................................................................................7
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU..................................................................................................8
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .........................................................................................8
CÁC SẢN PHẨM CHỦ YẾU...............................................................................................9
ĐỊA CHỈ ỨNG DỤNG..........................................................................................................9
KINH PHÍ VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN...........................................................................9
TỔ CHỨC THỰC HIỆN .......................................................................................................9
LỜI CẢM ƠN......................................................................................................................10
PHẦN I CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN XÁC LẬP TIÊU CHÍ PHÂN VÙNG
KHAI THÁC, VÙNG HẠN CHẾ VÀ VÙNG CẤM KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT
TRONG MỘT SỐ ĐIỀU KIỆN ĐIỂN HÌNH KHÁC NHAU ............................................11
Chương 1 TỔNG QUAN CÁC TIÊU CHÍ PHÂN VÙNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI
ĐẤT ĐÃ ĐƯỢC ÁP DỤNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM ..................................12
1.1. Trên thế giới..............................................................................................................12
1.2. Ở Việt Nam...............................................................................................................14
CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT Ở VIỆT NAM................16
2.1. Sơ lược về tài nguyên nước dưới đất ở Việt Nam. ...................................................16
2.2. Hiện trạng khai thác nước dưới đất ở Việt Nam.......................................................17
Chương 3 ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT ...............19
3.1. Khai thác, sử dụng bền vững nước dưới đất.............................................................19
3.2. Các ảnh hưởng tiêu cực của việc khai thác nước dưới đất quá mức.........................20
3.2.1. Hạ thấp mực nước, giảm lưu lượng các nguồn lộ và dòng thoát ra các dòng
sông suối và các khối nước mặt...................................................................................21
3.2.2. Sụt lún bề mặt ....................................................................................................24
3.2.3. Thay đổi các thành phần dòng chảy dẫn đến suy giảm chất lượng nước ..........27
3.3. Đánh giá khả năng gây tác động tiêu cực của việc khai thác nước dưới đất quá mức
.........................................................................................................................................28
3.3.1. Tác động của khai thác quá mức........................................................................28
3.3.2. Khái niệm mức độ nhạy cảm của tầng chứa nước đối với khai thác quá mức ..29
3.4. Rủi ro của suy thoái nước dưới đất do khai thác quá mức và những lựa chọn để
giảm thiểu tác động..........................................................................................................30
3.5. Tác động của hạ thấp mực nước dưới đất đến xã hội ...............................................33
Chương 4 TIÊU CHÍ PHÂN VÙNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT Ở MỘT SỐ
VÙNG ĐẶC TRƯNG CỦA VIỆT NAM............................................................................34
4.1. Đồng bằng Bắc Bộ....................................................................................................34
4.1.1 Các vấn đề nước dưới đất vùng đồng bằng Bắc Bộ............................................34
4.1.2. Các chỉ tiêu phân vùng khai thác, hạn chế khai thác và cấm khai thác .............35
4.1.3. Lựa chọn các chỉ tiêu phân vùng khai thác........................................................36
4.2. Vùng duyên hải miền Trung .....................................................................................38
4.2.1. Tổng quan về nguồn nước dưới đất ...................................................................38
3
4.2.2. Xác lập các tiêu chí phân vùng khai thác, hạn chế khai thác, cấm khai thác.....39
4.2.2.1. Các vấn đề lên quan tới cạn kiệt và suy giảm chất lượng nước dưới
đất trong vùng ..........................................................................................................39
4.2.2.2. Lựa chọn tiêu chí để phân vùng khai thác, hạn chế khai thác và cấm
khai thác...................................................................................................................41
4.3. Tây Nguyên...............................................................................................................43
4.3.1. Đặc điểm khai thác nước dưới đất .....................................................................43
4.3.2. Suy giảm về chất của nguồn nước dưới đất.......................................................44
4.3.3. Suy giảm về lượng của nguồn nước dưới đất ....................................................45
4.3.4. Các tác động môi trường do khai thác nước dưới đất........................................46
4.3.5. Các tiêu chí phân vùng khai thác nước dưới đất................................................48
4.4. Tây Nam Bộ..............................................................................................................48
4.4.1. Đặc điểm khai thác nước dưới đất .....................................................................48
4.4.2. Suy giảm về lượng nguồn nước dưới đất...........................................................48
4.4.3. Ô nhiễm nguồn nước dưới đất ...........................................................................49
4.4.4. Nhiễm mặn nước dưới đất .................................................................................49
4.4.5. Các tác động môi trường do khai thác nước dưới đất........................................49
KẾT LUẬN..........................................................................................................................51
PHẦN II ÁP DỤNG THỬ NGHIỆM PHÂN VÙNG KHAI THÁC, VÙNG HẠN CHẾ
VÀ VÙNG CẤM KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT VÙNG HẠ LƯU SÔNG ĐỒNG NAI
- SÀI GÒN...........................................................................................................................52
MỞ ĐẦU .............................................................................................................................53
Chương 1 KHÁI QUÁT VÙNG NGHIÊN CỨU................................................................54
1.1. Điều kiện tự nhiên.....................................................................................................54
1.1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên....................................................................................54
1.1.1.1. Vị trí địa lý, ranh giới địa lý hành chính.........................................54
1.1.1.2. Đặc điểm địa hình...........................................................................55
1.1.1.3. Đặc điểm thủy văn ..........................................................................55
1.1.2. Đặc điểm khí tượng, khí hậu..............................................................................56
1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội..........................................................................................57
1.2.1. Dân cư................................................................................................................57
1.2.2. Kinh tế................................................................................................................57
1.2.3. Giao thông..........................................................................................................58
1.3. Tình hình nghiên cứu địa chất, địa chất thuỷ văn.....................................................58
Chương 2 ĐẶC ĐIỂM TÀI NGUYÊN NƯỚC.................................................................61
2.1. Nước mặt ..................................................................................................................61
2.1.1. Đặc điểm dòng chảy mặt ...................................................................................61
2.1.3. Hiện trạng chất lượng nước mặt ........................................................................63
2.1. 4. Xâm nhập mặn và chua phèn............................................................................67
2.1.4.1. Xâm nhập mặn................................................................................67
2.1.4.2. Đặc điểm chua phèn........................................................................69
2.2. Nước dưới đất ...........................................................................................................69
2.2.1. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích nhiều nguồn gốc holocen (qh)..............69
2.2.2. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pleistocen trên (qp3).............................70
2.2.3. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pleistocen giữa - trên (qp2-3).................71
2.2.4. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pleistocen dưới (qp1)............................72
2.2.5. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pliocen trên (n22)..................................72
4
2.2.6. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pliocen dưới (n21).................................73
2.2.7. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích miocen trên (n13)..................................74
2.2.8. Tầng chứa nước khe nứt các đá trầm tích phun trào jura - kreta (j3-k)..............75
2.2.9. Tầng chứa nước khe nứt các đá trầm tích jura (j1 – 3).........................................75
Chương 3 TRỮ LƯỢNG KHAI THÁC TIỀM NĂNG NƯỚC DƯỚI ĐẤT......................77
3.1. Phân loại nước dưới đất ............................................................................................77
3.2. Phương pháp đánh giá trữ lượng khai thác tiềm năng NDĐ....................................77
3.3. Kết quả đánh giá trữ lượng khai thác tiềm năng nước dưới đất: ..............................79
3.3.1. Trữ lượng động ..................................................................................................79
3.3.2. Trữ lượng tĩnh khai thác ....................................................................................79
3.3.3. Trữ lượng khai thác tiềm năng nước dưới đất ...................................................79
Chương 4 ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG NHIỄM MẶN, NHIỄM BẨN NƯỚC DƯỚI ĐẤT
.............................................................................................................................................81
4.1. Tầng chứa nước pleistocen trên (qp3).......................................................................81
4.1.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................81
4.1.2. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................82
4.2. Tầng chứa nước pleistocen giữa - trên (qp2-3)..........................................................83
4.2.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................83
4.2.2. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................84
4.3. Tầng chứa nước pleistocen dưới (qp1)......................................................................85
4.3.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................86
4.3.2. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................87
4.4. Tầng chứa nước lỗ hổng trong các trầm tích pliocen trên (n22)................................88
4.4.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................88
4.4.2. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................89
4.5. Tầng chứa nước lỗ hổng trong các trầm tích pliocen dưới (n21)...............................90
4.5.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................90
4.5.2. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................91
4.6. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích miocen trên (n13) .........................................92
4.6.1. Hiện trạng nhiễm mặn........................................................................................92
4.6.1. Hiện trạng nhiễm bẩn.........................................................................................93
Chương 5 HIỆN TRẠNG KHAI THÁC, SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN NƯỚC DƯỚI ĐẤT
.............................................................................................................................................95
5.1. Thành phố Hồ Chí Minh...........................................................................................95
5.2. Tỉnh Bình Dương......................................................................................................98
5.3. Tỉnh Đồng Nai ........................................................................................................100
5.4. Tỉnh Long An..........................................................................................................104
5.5. Tỉnh Tiền Giang......................................................................................................111
Chương 6 PHÂN VÙNG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT ...........................................113
6.1. Ảnh hưởng của khai thác nước dưới đất.................................................................113
6.1.1. Hạ thấp mực nước............................................................................................113
6.1.2. Xâm nhập mặn.................................................................................................116
6.1.3. Sụt lún bề mặt ..................................................................................................118
6.2. Tính nhạy cảm của các tầng chứa nước đối với các tác động tiêu cực do khai thác
nước ...............................................................................................................................120
6.3. Lựa chọn các tiêu chí phân vùng khai thác.............................................................122
6.4. Phân vùng khai thác nước dưới đất.........................................................................123
6.4.1. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pleistocen giữa - trên (qp2-3)...............123
6.4.2. Tầng chứa nước lỗ hổng các trầm tích pleistocen dưới (qp1). .........................125