Đ bài: Phân tích hình t ng dòng sông trong bài Bên kia sông Đu ng c a Hoàng ề ượ ố ủ
C mầ
Bài làm
Ngay t nhan đ bài th ng i đc đã b t g p dòng sông Đu ng. Dòng sông tr thànhừ ề ơ ườ ọ ắ ặ ố ở
m t hình t ng ngh thu t có vai trò quan tr ng v i câu t c a tác ph m.ộ ượ ệ ậ ọ ớ ừ ủ ẩ
“Con sông Đu ng rõ ràng là m t nhân v t - vì nó là m t nhân v t nó m i có th n mố ộ ậ ộ ậ ớ ể ằ
nghiêng đc. Cái th n m nghiêng nghiêng y không ph i do tôi nghĩ ra, cũng là t nhiênượ ế ằ ấ ả ự
khi c m xúc trào ra, c th tôi vi t” (Hoàng C m). Đó không ch là dòng Thiên Đc cóả ứ ế ế ầ ỉ ứ
th t mà còn là con sông t ng tr ng, là ranh gi i hi n h u cho s ngăn cách gi a bên nàyậ ượ ư ớ ệ ữ ự ữ
và bên kia, gi a t do và m t t do, gi a hi n th c và khát v ng. T t c nh ng gì đpữ ự ấ ự ữ ệ ự ọ ấ ả ữ ẹ
nh t, thân yêu, quý giá nh t, t t c tình yêu, c m , khát v ng c a nhà th đu bên kiaấ ấ ấ ả ướ ơ ọ ủ ơ ề ở
sông Đu ng, và dù n l c v n t i, dù khao khát tr l i quê h ng, nhà th cũng khôngố ỗ ự ươ ớ ở ạ ươ ơ
sao t i đc. Không ch là ranh gi i v không gian, con sông y là ranh gi i c a th i gian,ớ ượ ỉ ớ ề ấ ớ ủ ờ
con sông y đã tr m tích vào trong mình t t c chi u sâu c a l ch s , c “ngày x a” và cấ ầ ấ ả ề ủ ị ử ả ư ả
hôm nay. Con sông y nh m t ch ng nhân l ch s đã ch ng ki n c truy n th ng vàấ ư ộ ứ ị ử ứ ế ả ề ố
hi n đi, c quá kh và t ng lai c a quê h ng Kinh B c. L y con sông Đu ng làmệ ạ ả ứ ươ ủ ươ ắ ấ ố
ranh gi i, Hoàng C m mu n làm b t lên th đi l p, t ng ph n gi a bên này và bên kia,ớ ầ ố ậ ế ố ậ ươ ả ữ
quá kh và hi n t i. Không ph i ng u nhiên mà trong bài th này cái đi p khúc “bên này”,ứ ệ ạ ả ẫ ơ ệ
“bên kia”, “đi đâu v đâu”, “tan tác v đâu”... và c nh ng n t ng th i gian hi n t i “tề ề ả ữ ấ ượ ờ ệ ạ ừ
ngày kh ng khi p”, “bây gi ”, “nay ng i đâu”...c tr đi tr l i, hòa quy n vào nhau,ủ ế ờ ườ ở ứ ở ở ạ ệ
đy xót xa, day d t. Cũng không ph i ng u nhiên mà trong bài th có s tr n l n gi aầ ứ ả ẫ ơ ự ộ ẫ ữ
nh ng chi ti t v hi n th c đau đn tan tác v i nh ng chi ti t v quá kh yên bình h nhữ ế ề ệ ự ớ ớ ữ ế ề ứ ạ
phúc, gi a ni m vui truy n th ng v i ni m b v trong hi n t i:ữ ề ề ố ớ ề ơ ơ ệ ạ
Đám c i chu t đang t ng b ng r n rãướ ộ ư ừ ộ
Bây gi tan tác v đâu.ờ ề
V i nhà th , quá kh yên bình y là khát v ng, là v đp lí t ng mà ông luôn h ng t iớ ơ ứ ấ ọ ẻ ẹ ưở ướ ớ
và hi n t i tan tác, chia li là hi n th c. Nh v y, bài th không ch có s đi l p gi a bênệ ạ ệ ự ư ậ ơ ỉ ự ố ậ ữ
này và bên kia sông Đu ng mà còn có s đi l p gi a quá kh v t ch t tinh th n truy nố ự ố ậ ữ ứ ậ ấ ầ ề
th ng v i hi n t i đau th ng, tan tác. H ng v quá kh lí t ng đây không ph i làố ớ ệ ạ ươ ướ ề ứ ưở ở ả
tâm tr ng hoài c , nh t là khi bài th k t thúc b ng ý ni m th i gian t ng lai:ạ ổ ấ ơ ế ằ ệ ờ ươ
Bao gi v bên kia sông Đu ngờ ề ố
Ta l i tìm em...ạ
Kho ng th i gian “bao gi ” y chính là khi bên kia sông Đu ng không còn bóng quân xâmả ờ ờ ấ ố
l c, không còn nh ng hi n t ng dã man phi nhân tính, mà ch còn nh ng tà “y mượ ữ ệ ượ ỉ ữ ế
th m”, nh ng d i “l a h ng” th t l ng, nh ng “h i hè” tr y kh p non sông và c nh ngắ ữ ả ụ ồ ắ ư ữ ộ ẩ ắ ả ữ
n c i “mê ánh sáng”. Theo tôi, n c i này cũng chính là n c i “nh mùa thu t aụ ườ ụ ườ ụ ườ ư ỏ
n ng” c a “nh ng cô hàng xén răng đen” ngày x a mà thôi! T t c quay l i y nh quáắ ủ ữ ư ấ ả ạ ư
kh , nh nh ng ngày yên bình, h nh phúc v i nh ng "bãi mía b dâu”, “ngô khoai biêngứ ư ữ ạ ớ ữ ờ
bi c", v i "lúa n p th m n ng”, “môi c n ch qu t tr u” và “màu dân t c” sau “nh ngế ớ ế ơ ồ ắ ỉ ế ầ ộ ữ
ngày kh ng khi p". T góc đ này, có th coi đó là k t c u tu n hoàn c a bài th , làủ ế ừ ộ ể ế ấ ầ ủ ơ
ni m m c m t ngày quê h ng Kinh B c h i sinh t i t n da th t! Rõ ràng, nhà thề ơ ướ ộ ươ ắ ồ ươ ắ ị ơ
hoàn toàn không hoài ni m và tôn th quá kh , ng c- l i, ông ch khao khát giành l i choệ ờ ứ ượ ạ ỉ ạ
quê h ng thân yêu nh ng gì mà tr c kia nó đã t ng có: s bình yên, ni m h nh phúc,ươ ữ ướ ừ ự ề ạ
nh ng sinh ho t văn hóa tinh th n truy n th ng...ữ ạ ầ ề ố
Không ch là dòng sông bi u t ng, con sông Đu ng còn đc Hoàng C m th hi n nhỉ ể ượ ố ượ ầ ể ệ ư
m t dòng sông có th c, đang b i h i thao th c ch y. L i đng viên an i m đu bài thộ ự ồ ồ ứ ả ờ ộ ủ ơ ầ ơ
“Em i bu n làm chi” cũng không ch là l i an i “m t con ng i không xác đnh”, “m tơ ồ ỉ ờ ủ ộ ườ ị ộ
ng i cùng quê bên kia sông Đu ng”, “m t cô gái Kinh B c c a ngày x a”, mà còn làườ ố ộ ắ ủ ư
“m t em c th ”, “có m t chuy n c th ”. Hoàng C m tâm s : “cái “em i" y là do tộ ụ ể ộ ệ ụ ể ầ ự ơ ấ ừ
tâm linh c a mình, ng i v y su t m y tháng tr i đêm nào cũng khóc, đêm nào tôi cũngủ ườ ợ ấ ố ấ ờ
ph i an i, d dành... Chính cái “em” y là ng i v . Ba câu y h u nh trong lòngả ủ ỗ ấ ườ ợ ấ ầ ư ở
mình b t ra, b t ra m t cách vô th c”. Đó cũng là l i t an i tâm h n đau kh c a chínhậ ậ ộ ứ ờ ự ủ ồ ổ ủ
mình khi nghe tin quê h ng b tàn phá. Đ xoa d u n i đau, nhà th an i v v b ngươ ị ể ị ỗ ơ ủ ỗ ề ằ
cách “đa em v sông Đu ng”, nh ng không ph i sông Đu ng hi n t i, mà là sông Đu ngư ề ố ư ả ố ệ ạ ố
“ngày x a cát tr ng ph ng lì”, h t s c t i đp, yên bình, ng p tràn ánh sáng và s c tr ngư ắ ẳ ế ứ ươ ẹ ậ ắ ắ
tinh khôi. Nh p th và s ph i h p ngôn t đã khéo léo g i ra m t dòng sông êm đm đangị ơ ự ố ợ ừ ợ ộ ề
thao th c đ v bi n l n:ứ ổ ề ể ớ
Sông Đu ng trôi điố
M t dòng l p lánhộ ấ
N m nghiêng nghiêng trong kháng chi n tr ng k .ằ ế ườ ỳ
Cái dáng “n m nghiêng nghiêng” y đâu ch làm “con sông nh m t sinh th có h n, cóằ ấ ỉ ư ộ ể ồ
tâm tr ng”, “g i không khí lo âu v ng l ng h n vì gi c đã v ” nh có ng i đã hi u. Cóạ ợ ắ ặ ơ ặ ề ư ườ ể
l nên hi u hình nh này theo tinh th n lí gi i hình nh “chân ng a đá cũng l m bùn” nhẽ ể ả ầ ả ả ự ấ ư
trong th Tr n Nhân Tông thu tr c. Thông th ng dáng n m c a con sông ph i đcơ ầ ở ướ ườ ằ ủ ả ượ
đt trong m t ph m vi không gian c th , đây, nhà th l i đt trong ph m vi th i gianặ ộ ạ ụ ể ở ơ ạ ặ ạ ờ
lâu dài c a cu c “kháng chi n tr ng kì”, khi n t th c a dòng sông càng tr nên h o!ủ ộ ế ườ ế ư ế ủ ở ư ả
Cu c kháng chi n l n lao, vĩ đi y đã lay đng đn m i mi n quê, đn t ng dòng sông,ộ ế ớ ạ ấ ộ ế ỗ ề ế ừ
t c đt, khi n dáng n m c a sông Đu ng nh cũng “nghiêng nghiêng”. B ng hình nhấ ấ ế ằ ủ ố ư ằ ả
y, Hoàng C m đá nói đc sâu s c m i quan h g n bó máu th t gi a dòng sông quêấ ầ ượ ắ ố ệ ắ ị ữ
h ng v i cu c kháng chi n chung c a toàn dân t c. Cũng vì th , dòng sông Đu ng c aươ ớ ộ ế ủ ộ ế ố ủ
Hoàng C m không t nh l i mà luôn luôn v n đng. Con sông v n hi n lành, êm là thầ ỉ ạ ậ ộ ố ề ả ế
cũng “không bi t nguôi h n", cũng n i gi n tr c t i ác k thù mà dâng n c lên, quét điế ờ ổ ậ ướ ộ ẻ ướ
bi t bao kh đau, tăm t i: “Sông Đu ng cu n cu n trôi - Đ nó cu n phăng ra b - Baoế ổ ố ố ồ ộ ể ố ể
nhiêu d n gi c t i b i - Bao nhiêu n c m t - Bao nhiêu m hôi...” Con sông cũng qu tồ ặ ơ ờ ướ ắ ồ ậ
kh i vùng lên trong s đng kh i chung c a con ng i và quê h ng Kinh B c. Cùng v iở ự ồ ở ủ ườ ươ ắ ớ
s v n đng c a dòng sông, Hoàng C m còn th hi n s v n đng đy ý nghĩa c a th iự ậ ộ ủ ầ ể ệ ự ậ ộ ầ ủ ờ
gian, t khi “đêm buông xu ng dòng sông Đu ng” và cu i cùng “N ng s p lên r i - Chânừ ố ố ố ắ ắ ồ
tr i đã t ”. C dòng sông Đu ng, c quê h ng Kinh B c đang n l c hành trình t bóngờ ỏ ả ố ả ươ ắ ỗ ự ừ
t i ra ánh sáng, t tăm t i kh đau đn h i sinh t i sáng, yên bình...ố ừ ố ổ ế ồ ươ
T v trí “đng bên này sông”, ý th c đc dòng sông bi u t ng nh m t ranh gi i hi nừ ị ứ ứ ượ ể ượ ư ộ ớ ệ
h u không th v t qua, Hoàng C m h ng toàn b tâm trí c a mình v quê h ng bênữ ể ượ ầ ướ ộ ủ ề ươ
kia sông Đu ng v i bi t bao “xót xa”, “nh ti c”. Quê h ng Kinh B c hi n v qua n iố ớ ế ớ ế ươ ắ ệ ề ỗ
nh , qua hình dung, nh ng v n chân th c, sinh đng l th ng. Đó là m t mi n quê cóớ ư ẫ ự ộ ạ ườ ộ ề
truy n th ng văn hóa ngh thu t lâu đi, v i m t v đp c kính, v i bi t bao giá tr quýề ố ệ ậ ờ ớ ộ ẻ ẹ ổ ớ ế ị
giá thiêng liêng: lúa n p, tranh Đông H , h i hè đình đám, tình m , tình con... M i giá tr ,ế ồ ộ ẹ ỗ ị
m i v đp c a mi n quê đu đã tr thành k ni m, kh c sâu vào n i nh nhà th , k cỗ ẻ ẹ ủ ề ề ở ỉ ệ ắ ỗ ớ ơ ể ả
mùi h ng lúa n p nh bé, m h . Đó đâu ch là h ng v th n p c m đã tr thành diươ ế ỏ ơ ồ ỉ ươ ị ứ ế ẩ ở
s n c a Kinh B c, mà còn tiêu bi u cho h ng v c a dân t c v i n n văn minh lúa n c,ả ủ ắ ể ươ ị ủ ộ ớ ề ướ
th h ng v tr m tích vào ngay trong s tích bánh ch ng bánh dày nh m t nét đc tr ngứ ươ ị ầ ự ư ư ộ ặ ư
cho tâm h n, c t cách cha ông. Nh ng hi n thân cho v đp lí t ng trong th gi i thồ ố ư ệ ẻ ẹ ưở ế ớ ơ
Hoàng C m, th gi i Kinh B c có l chính là ng i ph n . Nàng là trung tâm c a sầ ế ớ ắ ẽ ườ ụ ữ ủ ự
s ng, k t tinh cho v đp đt tr i. Nàng xu t hi n đâu là đó sáng lên nh ng s c màuố ế ẻ ẹ ấ ờ ấ ệ ở ở ữ ắ
r c r , nh ng v đp tinh khôi, nh ng đng nét thanh tú. Vì v y th Hoàng C m và thự ỡ ữ ẻ ẹ ữ ườ ậ ơ ầ ế
gi i Kinh B c đy v đp n tính. Đó là “nh ng khuôn m t búp sen”, “nh ng cô hàng xénớ ắ ầ ẻ ẹ ữ ữ ặ ữ
răng đen”, “nh ng nàng môi c n ch qu t tr u”, "nh ng nàng d t s i”, nh ng thi u nữ ắ ỉ ế ầ ữ ệ ợ ữ ế ữ
“m c y m th m”, “th t l a h ng”, đi “tr y h i non sông”... Nh ng t t c nh ng v đp,ặ ế ắ ắ ụ ồ ẩ ộ ư ấ ả ữ ẻ ẹ
nh ng giá tr y đu đã thu c v quá kh , ho c đang b k thù h y ho i. Thay cho “Chữ ị ấ ề ộ ề ứ ặ ị ẻ ủ ạ ợ
H , ch S i ng i đua chen - Bãi Tr m Ch ng i giăng t ngh n l i” trong quá kh làồ ợ ủ ườ ầ ỉ ườ ơ ẽ ố ứ
hình nh phiên ch nghèo tan tác, đn đau: “Lá đa lác đác tr c l u - Vài ba v t máu loangả ợ ớ ướ ề ế
chi u mùa đông”. T m lòng th m th o khi n đa con xa quê mu n g i v quê h ngề ấ ơ ả ế ứ ố ử ề ươ
“m t t m the đen”, nh ng “G i v may áo cho ai”?. Đâu ch con ng i, ngay c cu cộ ấ ư ử ề ỉ ườ ả ộ
s ng c a nh ng loài v t hi n lành vô t i cùng b đo l n, t cánh cò ho ng h t gi a th iố ủ ữ ậ ề ộ ị ả ộ ừ ả ố ữ ờ
bu i tên r i đn l c “bay vùn v t” đn “Chó ng m t đàn - L i dài lê s c máu – Ki tổ ơ ạ ạ ụ ế ộ ộ ưỡ ắ ệ
cùng ngõ th m b hoang". Theo tôi, không nên hi u đây là hình nh t ng tr ng cho lũẳ ờ ể ả ượ ư
gi c mà nhà th vi t lên b ng t t c lòng ghê t m, u t h n k thù. Đó là hình nh tặ ơ ế ằ ấ ả ở ấ ậ ẻ ả ả
th c, nh ng l i có s c t cáo m nh m nh t, n gi u nhi u đau đn nh t tr c t i ác kự ư ạ ứ ố ạ ẽ ấ ẩ ấ ề ớ ấ ướ ộ ẻ
thù - cái t i ác h y di t s s ng, h y di t môi tr ng s ng - mà Nguy n Trãi t ng thộ ủ ệ ự ố ủ ệ ườ ố ễ ừ ể
hi n trong Bình Ngô đi cáo: “Tàn h i c côn trùng cây c .”ệ ạ ạ ả ỏ
Ít đâu l i có nhi u m t mát, đn đau nh th . Quê h ng Kinh B c m t toàn nh ng giáở ạ ề ấ ớ ư ế ươ ắ ấ ữ
tr l n lao, nh ng v đp thiêng liêng, lí t ng. Càng đau đn h n khi nh ng m t mát yị ớ ữ ẻ ẹ ưở ớ ơ ữ ấ ấ
c di n ra nh m t quy lu t, m t s đnh đo t t bên ngoài c a cu c đi kh c nghi t, màứ ễ ư ộ ậ ộ ự ị ạ ừ ủ ộ ờ ắ ệ
dù n l c đn đâu, nhà th cũng không th nào ngăn đc, Bên kia sông Đu ng, vì v y,ỗ ự ế ơ ể ượ ố ậ
chính là n i đau c a nh ng đi u ngh ch lí c a m t khát v ng quá t m tay v i. Bài thỗ ủ ữ ề ị ủ ộ ọ ầ ớ ơ
cũng vì th mà dày đc nh ng s đi l p, mâu thu n, t ng ph n r t đc tr ng cho c mế ặ ữ ự ố ậ ẫ ươ ả ấ ặ ư ả
h ng lãng m n. Còn gì nói đc nhi u h n, hay h n, b n ch t h n nh ng đi u ngh ch líứ ạ ượ ề ơ ơ ả ấ ơ ữ ề ị
c a cu c đi, c a tình yêu, c a ki p ng i b ng nh ng th pháp t ng ph n y?ủ ộ ờ ủ ủ ế ườ ằ ữ ủ ươ ả ấ
V i s đi l p gi a bên này và bên kia, t do và m t t do, quá kh và hi n t i; con sôngớ ự ố ậ ữ ự ấ ự ứ ệ ạ
Đu ng đã tr thành m t hình t ng ngh thu t đc đáo, giàu ý nghĩa bi u t ng, gópố ở ộ ượ ệ ậ ộ ể ượ
ph n quan tr ng trong vi c th hi n n i đau xót ngh n ngào c a nhà th , m t n i đau đãầ ọ ệ ể ệ ỗ ẹ ủ ơ ộ ỗ
khi n nhà th nh hóa đá, c đng bên này sông mà trông ngóng. Bên kia sông Đu ngế ơ ư ứ ứ ố
th c s là ti ng kêu nh máu c a Hoàng C m, c a m t trái tim đ quyên đang kh c kho iự ự ế ỏ ủ ầ ủ ộ ỗ ắ ả
v ng v quê cũ.ọ ề