BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TPHCM
VUÕ VIEÄT HAÈNG
MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ VEÀ QUAN HEÄ LAO ÑOÄNG TAÏI CAÙC
DOANH NGHIEÄP NGOAØI QUOÁC DOANH VAØ DOANH NGHIEÄP
COÙ VOÁN ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI ÔÛ VIEÄT NAM
TRONG THÔØI KYØ CHUYEÅN ÑOÅI KINH TEÁ
(Tröôøng hôïp khaûo saùt ôû TP. Hoà Chí Minh)
Chuyeân ngaønh : Kinh teá quaûn lyù vaø keá hoaïch hoaù kinh teá quoác daân
Maõ soá : 5.02.05
LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ
Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. TS. Traàn Vaên Thieän
TP. Hoà Chí Minh - Naêm 2004
MUÏC LUÏC
Trang phuï bìa
Muïc luïc
Danh muïc caùc baûng
Danh muïc caùc hình
Danh muïc caùc ñoà thò
Baûng chöõ vieát taét
Trang
Môû ñaàu . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
.. . . . . . . 1
Chöông 1: Nhöõng vaán ñeà lyù luaän veà quan heä lao ñoäng trong neàn
kinh teá thò tröôøng.................................................................................. 7
1.1 Baûn chaát cuûa quan heä lao ñoäng trong neàn kinh teá thò tröôøng .......... 7
1.1.1 Khaùi nieäm veà quan heä lao ñoäng ............................................... 7
1.1.2 Caùc chuû theå caáu thaønh quan heä lao ñoäng ............................. 10
1.1.3 Noäi dung cuûa quan heä lao ñoäng ........................................... 12
1.2 Moâi tröôøng vaän haønh caùc quan heä lao ñoäng ................................ 13
1.2.1 Caùc yeáu toá thuoäc moâi tröôøng beân ngoaøi
………………………………………………………………… 13
1.2.2 Caùc yeáu toá thuoäc veà doanh nghieäp ....................................... 15
1.3 Moät soá bieåu hieän cuï theå cuûa quan heä lao ñoäng ............................ 19
1.3.1 Hôïp ñoàng lao ñoäng caù nhaân.................................................. 19
1.3.2 Thöông löôïng vaø thoûa öôùc lao ñoäng taäp theå ........................ 19
1.3.3 Maâu thuaãn trong quan heä lao ñoäng ........................................ 20
1.3.4. Caùc hình thöùc vaø caùch giaûi quyeát tranh chaáp trong quan heä lao
ñoäng ............................................................................................. 20
1.4 Caùc moâ hình heä thoáng veà quan heä lao ñoäng................................. 24
1.4.1 Sô löôïc veà lyù thuyeát heä thoáng ............................................... 24
1.4.2 Moâ hình coå ñieån cuûa Dunlop ................................................. 25
1.4.3. Moâ hình löïa choïn chieán löôïc cuûa Kochan ............................ 26
1.4.4 Moâ hình taùc ñoäng töông hoã cuûa Andreù Petit........................... 27
1.4.5 Moät soá nhaän xeùt veà ba moâ hình treân
….………………………………………………………………….. 2 9
1.5 Ñaëc ñieåm veà quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc treân theá giôùi vaø
nhöõng
baøi hoïc kinh nghieäm ruùt ra cho Vieät Nam .........................................30
1.5.1 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû Myõ...................................31
1.5.2 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc chaâu AÂu phaùt
trieån ..................................................................................................31
1.5.3 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc Ñoâng Baéc AÙ
phaùt trieån .........................................................................................32
1.5.4. Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc Ñoâng Nam AÙ33
1.5.5 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc coù moâ hình
chuyeån
ñoåi töø kinh teá keá hoaïch hoùa taäp trung sang kinh teá thò tröôøng 34
1.5.6 Moät soá baøi hoïc kinh nghieäm cho Vieät Nam ............................35
Keát luaän chöông 1.............................................................................38
Chöông 2 Thöïc traïng veà quan heä lao ñoäng taïi caùc doanh nghieäp
ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû
Vieät Nam
trong thôøi kyø chuyeån ñoåi kinh teá....................................................... 39
2.1 Taùc ñoäng cuûa chuyeån ñoåi kinh teá tôùi lao ñoäng, vieäc laøm vaø quan heä
lao ñoäng
ôû Vieät Nam ............................................................................... 39
2.1.1 Sô löôïc veà moâ hình vaø caùc ñieåm moác quan troïng trong quaù
trình
chuyeån ñoåi neàn kinh teá .................................................... 39
2.1.2 Taùc ñoäng cuûa chuyeån ñoåi kinh teá tôùi lao ñoäng, vieäc laøm vaø
quan heä lao ñoäng qua caùc giai ñoaïn trong quaù trình chuyeån ñoåi ... 41
2.1.3 Heä thoáng luaät phaùp veà lao ñoäng – cô sôû phaùp lyù ñieàu chænh caùc
quan heä lao ñoäng taïi Vieät Nam .........................................................49
2.2 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp
coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi trong neàn kinh teá chuyeån ñoåi .................. 51
2.2.1 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh ................... 52
2.2.2 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ...... 55
2.3 Thöïc traïng quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác
doanh
vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam thôøi gian qua
........................................................................................................57
2.3.1 Moâ hình vaø caùc phaàn töû caáu thaønh heä thoáng quan heä lao ñoäng
ôû
Vieät Nam ...............................................................................57
2.3.2 So saùnh ñaëc tröng veà cuûa quan heä lao ñoäng trong caùc loaïi
hình
doanh nghieäp ôû Vieät Nam hieän nay ....................................... 62
2.3.3 Thöïc traïng quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi
quoác doanh
vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam thôøi
gian qua......................................................................................... 66
2.4 Phaân tích caùc yeáu toá aûnh höôûng tröïc tieáp tôùi quan heä lao ñoäng
ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua ....................................................82
2.4.1 Moâi tröôøng phaùp lyù lieân quan ñeán quan heä lao ñoäng ............... 82
2.4.2 Coâng taùc quaûn lyù nhaø nöôùc veà lao ñoäng .................................. 88
2.4.3 Vaán ñeà khaùc bieät vaên hoùa trong caùc doanh nghieäp ñaàu tö nöôùc
ngoaøi ......................................................................................... … 92
2.4.4 Nhaän thöùc veà phaùp luaät lao ñoäng vaø chính saùch quaûn trò nhaân
söï
cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng ................................................ 96
2.4.5 Trình ñoä, taùc phong vaø yù thöùc cuûa ngöôøi lao ñoäng .............. 105
2.4.6 Vai troø cuûa toå chöùc coâng ñoaøn cô sôû . ................................. 109
2.5 Moâ hình caùc nhaân toá aûnh höôûng ñeán söï thoûa maõn cuûa ngöôøi lao
ñoäng
trong quan heä vôùi ngöôøi söû duïng lao ñoäng ................................. 114
Keát luaän chöông 2.............................................................................. 117