Quản lý tổng hợp vùng ven bờ: Kinh nghiệm và Giải pháp tốt nhất

Chng 1.

KHÁI NIM VÙNG VEN B VÀ QUN LÝ TNG

HP VÙNG VEN B

Vùng ven b luôn là nơi c con ngi quan tâm do ngun tài nguyên ca nó. ây là

nơi có vùng ng bng màu m và tài nguyên bin phong phú, vùng ven b cng là nơi d

dàng cho s tip cn ca th trng quc t. Nó to ra không gian sng, các tài nguyên sinh

vt và phi sinh vt cho các hot ng ca con ngi và có chc nng iu hoà i vi môi

trng t nhiên cng nh môi trng nhân to.

Vùng ven b là trng tâm ca nhiu ngành kinh t quc gia, là nơi mà phn ln các hot

ng v kinh t, xã hi din ra và cng là nơi mà tác ng ca các hot ng này nhiu nht.

i vi nhng nc có vùng b, hơn mt na dân s sng ti ây và tm quan trng ca vùng

ven b còn gia tng trong tơng lai do s gia tng không ngng ca vic di dân t các vùng

sâu trong lãnh th ti ây. Do vy, không ngc nhiên khi có s xung t sâu s c gia nhu cu

tiêu dùng hin nay i vi tài nguyên và vic !m b!o cho vic tiêu th" tài nguyên ó trong

tơng lai. Trong mt s quc gia, s xung t ó ã t n mc nguy cp do phn ln vùng

ven b ã b ô nhim do các ngun khác nhau. Rt nhiu hot ng phát trin ô th, công

nghip và nông nghip trên vùng ven bin là nm trong vùng t ngp nc ven bin có nng

sut cao và các d án phát trin ang làm bin i h sinh thái ven bin trên mt qui mô rt

ln. Nc th!i t hu ht các ô th và khu công nghip trên th gii  trc tip vào bin

ho#c gián tip qua các h thng sông mà không c x$ lý ho#c x$ lý rt ít. Ngh cá b sa sút,

t ngp nc b khô, các rn san hô b phá hy, các bãi bin b xung cp,...

 các vùng ven b c duy trì và b!o v, cn ph!i có hành ng hiu qu! và kp thi.

 gi!i quyt cho yêu cu này, mt h thng qu!n lý ã c hình thành: Qu!n lý tng hp

vùng ven b: (ICZM, Integrated Coastal Zone Management).

Qu!n lý tng hp vùng ven b (QLTHVB) có th cho phép gi!i quyt các vn  n!y

sinh trong phát trin nh:

•

Tng dân s % vùng ven bin, ô th hoá, cnh tranh t ai, ngun nc và các vn

 liên quan n ô nhim.

•

S dâng cao ca mc nc bin làm cho nhiu quc gia ven bin d b !nh h%ng

ca l"t li và e da cuc sng và các hot ng kinh t.

•

Qu!n lý tài nguyên kém làm tng phm vi !nh h%ng và tính khc lit ca các tai

bin thiên nhiên nh bão l"t, xói l% b bin,... i vi cuc sng và dân c.

•

Tài nguyên b khai thác quá mc và s$ d"ng không hp lý, ví d" nh vn  khai

thác cn kit các loài thu& h!i s!n, khai thác san hô làm vt liu xây dng, phá rng

ngp m#n  nuôi tôm.

I. Khái nim vùng ven b

Hu ht các hng d'n QLTHVB c xut b!n u ng ý rng vùng ven b là khu

vc có giao din khá h(p gia bin và t lin. ó là nơi các quá trình sinh thái ph" thuc vào

s tác ng l'n nhau gia t lin và bin, các tác ng này din ra khá phc tp và nhy

c!m.

Vùng ven b thng c hiu nh là nơi tơng tác gia t và bin, bao gm các môi

trng ven b cng nh vùng nc k cn. Các thành phn ca nó bao gm các vùng châu

th, vùng ng bng ven bin, các vùng t ngp nc, các bãi bin và cn cát, các rn san

hô, các vùng rng ngp m#n, m phá, và các #c trng ven b khác. Khái nim vùng ven b

thng c xác nh mt cách tùy tin, hơi khác nhau gia các quc gia và thng da vào

gii hn pháp lý và ranh gii hành chánh. Ngoài ra, còn có nhng sai khác v a vn

(physiography), sinh thái và kinh t gia các vùng khác nhau, do ó không có mt nh ngh)a

c chp nhn rng rãi v vùng ven b. Thay vào ó, có nhiu nh ngh)a b sung ph"c v"

cho nhng m"c ích qu!n lý khác nhau, trong ó vn  ranh gii cn c xem xét. Ví d" %

mt s nc Châu Âu, vùng ven b m% rng ra ti vùng lãnh h!i, mt s nc khác thì ly

ng *ng sâu làm gii hn. Còn v ranh gii t lin thì cng rt mơ h do tác ng ca

bin vào khí hu có th vào n vùng ni a bên trong cng nh vùng ng bng ngp l"t

rng ln.

Vn  ranh gii vùng ven b có th c xác nh mt cách thc t bao gm các khu

vc và các hot ng liên quan n vn  qu!n lý mà chơng trình s+ nh m vào. Trong nhiu

trng hp, ranh gii vùng t và bin c chn thng có mt kho!ng cách nht nh vi

mt mc t nhiên ch*ng hn nh là mc nc thp trung bình (MLWM, Mean Low Water

Mark) hay mc nc cao trung bình (MHWM, Mean High Water Mark).

Bng 1. Mt s ví d v ranh gii vùng ven b

Nc, bang Ranh gii t lin Ranh gii bin

Rhode Island 200 b k t b bin Vùng lãnh h!i (3 d#m)

Hawaii Tt c! t lin tr vùng các khu rng

b!o v

Vùng nc ca Bang

Brunei Tt c! vùng t lin và nc cách

MHWM 1 km

T MHWM n 200 m nc sâu

Singapore Toàn b t lin Vùng lãnh h!i và các !o xa b

Sri Lanka 300 m t MHWM 2 km t MLWM

Malaysia Ranh gii huyn 20 km t b

Theo IUCN (1986), vùng ven b c nh ngh)a nh sau: "là vùng % ó t và bin

tơng tác vi nhau, trong ó ranh gii v t lin c xác nh b%i gii hn các !nh h%ng

ca bin n t và ranh gii v bin c xác nh b%i gii hn các !nh h%ng ca t và

nc ngt n bin."

Theo World Bank, vùng ven b c hiu là "... da vào nhng m"c tiêu thc tin, mà

vùng ven b là mt vùng #c bit có nhng thuc tính #c bit, mà ranh gii c xác nh,

thng da vào nhng vn  c gi!i quyt"

Ngoài ra còn có mt s thut ng khác c s$ d"ng trong QLTHVB bao gm:

•

Vùng ven bin (Coastal area): v m#t a lý thì rng hơn vùng ven b, ng biên

ca nó m% rng v phía t lin hơn. Vùng ven b ch, là mt phn ca khu vc

ven bin. iu này rt quan trng, ng trên phơng din chc nng, b%i trong

nhiu quy trình v môi trng, nhân kh-u, kinh t và xã hi trên thc t b t ngun

t vùng ven bin rng ln, tuy nhiên nhng biu hin ca chúng ch, thy rõ c

trong phm vi vùng ven b.

•

Vùng nc ven bin (Coastal water): vành ai h(p gn b có nc bin và nc

c$a sông.

•

Vùng gian triu (Intertidal area): vùng gia ng ngp triu khi triu thp nht và

ng ngp triu khi triu cao nht (phn t lin chu tác ng ca thy triu).

•

Vùng b bin (Coastline): ng tip xúc ti im chia c t t lin vi các vùng

nc ven bin.

•

Vùng t ven b (Shore lands): vùng t lin xung ti ng biên cao nht b !nh

h%ng b%i thy triu

Do có nhiu s khác nhau trong nh ngh)a v khái nim vùng ven b, có mt s vn 

thng n!y sinh trong quá trình thc thi qu!n lý tng hp vùng ven b. Th nht, pháp lut

quc gia liên quan ti gi!i quyt vn  này, nu nó tn ti, thng không rõ ràng trong vic

a ra nhng nh ngh)a và tiêu chí biên gii vùng ven b mt cách chính xác. Th hai,

thng các ranh gii c xác nh theo qui nh ca hành chính không ng nht vi ranh

gii ca h sinh thái. Th ba, vic qu!n lý các vùng ven b xuyên quc gia thng rt khó

khn do nó liên quan ti li ích tng quc gia. Ngoài ra, pháp ch và s phân nh i b có

th có s khác nhau rt ln gia các quc gia cn k nhau.

Nh vy có th thy là nh ngh)a v vùng ven b thng ph"c v" và h. tr cho các k

hoch chính tr, chính sách  cân bng nhu cu i vi tài nguyên và gi!i quyt các xung t

nhiu m#t trong vn  s$ d"ng tài nguyên.

Do vy, nh ngh)a vùng ven b ph!i ph!n !nh các tip cn tng hp bao gm (a) vùng

ven b c qu!n lý là mt h tng hp v tài nguyên và s$ d"ng tài nguyên và (b) chc nng

qu!n lý phi hp gia các t chc khác nhau liên quan n qui hoch và thc thi.

 nh ngh)a v vùng ven b tip t"c c chu-n b k/ lng và cp nht trong các d

án ca các quc gia, các yu t sau ây cn ph!i c tính n:

•

Phm vi phn t bên trong vùng ven b ph!i c tho! thun cng nh phn

nc thuc lãnh th qu!n lý.

•

nh ngh)a vùng ven b ph!i xut phát t các #c im t nhiên (a mo) và chc

nng sinh thái.

•

Xác nh ranh gii hành chính da vào pháp lut quc gia, các vùng #c trng và

các qui hoch chi tit.

•

S$ d"ng các k/ thut b!n   phác ha ranh gii ng b và ng vùng ven

b trên các b!n 

II. c tính ca vùng ven b

1. Vùng ven b bao gm s a dng ln v nơi % và các h sinh thái (nh vùng c$a

sông, rn san hô, th!m c0 bin, rng ngp m#n, m phá, vng bin,..)

2. Các h sinh thái trên có các #c im vn có c mô t! nh là các chc nng khi

chú ý n phm vi h thng tài nguyên ven b. i vi các vùng t ngp nc, các chc

nng ó bao gm nng sut sơ cp và nng sut th cp  duy trì khu h ng, thc vt; d

tr trm tích và các cht carbon hu cơ  nâng cao sng sut sinh hc; liên kt các h sinh

thái cn thit  duy trì chu.i thc n, tuyn di c và gia tng s!n lng. i vi các rn san

hô các chc nng ó s+ bao gm nng sut sinh hc cao và t& l c nh carbon cao d'n n

s phát trin áng k các rn san hô và s n mòn vt lý và sinh hc d'n n s to thành

trm tích á vôi.

3. Ln lt, các chc nng ó s!n sinh ra "hàng hoá" (ví d" nh cá, du khí, khoáng

s!n,...) và các dch v" có ích (ví d" nh chng li sóng, bão, s gi!i trí và vn chuyn,..). Các

hàng hoá và dch v" nh th có giá tr kinh t, mt s có th trao i theo cơ ch th trng,

nhng s khác không th ánh giá trc tip. Ví d" tt nht là giá tr ca san hô v nơi %, giá tr

gi!i trí nh bơi li, chèo thuyn, câu cá gi!i trí hay ơn gi!n ch, là ng m nhìn i dơng. i

vi các rng ngp m#n, s quan tâm i vi các ngun tài nguyên này không c mua bán

và cng không c ánh giá nh hàng hoá hay nh dch v" và thng b loi tr khi phân

tích v giá tr ca rng ngp m#n khi phát trin thành giá tr s$ d"ng thay th khác (ví d" nh

chuyn i thành vùng nuôi tôm). Các giá tr thng buôn bán là cc chng, than ci, cua,

tôm rng ngp m#n; các giá tr có th buôn bán là cá, thân mm 2 m!nh b t trong vùng k

cn; các giá tr ít khi tính n là dc liu, cht t trong gia ình, thc n trong nhng lúc

nghèo ói, ch % cho cá con, bãi thc n i vi các loài cá, tôm vùng c$a sông, quan sát và

nghiên cu ng vt hoang dã; các giá tr thng b b0 qua là dòng dinh dng cho vùng c$a

sông, vùng m i vi tác hi ca gió bão.

4. Có mt mi liên h trc tip gia các chc nng môi trng và vic s!n sinh ra các

hàng hoá  có th s$ d"ng c nhiu dng hơn ch, là mt dng trong các hot ng ca con

ngi (ví d" nh á san hô c s$ d"ng trong vic xây dng và s!n xut vôi).

5. Trong vùng ven b, nơi mà có s cnh tranh gia các bên liên quan khác nhau (các

bên liên quan c xác nh là các nhóm trong cng ng có nhng mi quan tâm #c bit

hay là liên quan n vic s$ d"ng các ngun tài nguyên nh là tài s!n chung) i vi vic s$

d"ng t và bin thng d'n n nhng xung kh c mãnh lit và phá hu& s thng nht ca h

thng tài nguyên.

6. Các hot ng % vùng ven b trong nhiu nc ã góp phn áng k vào GDP ca

kinh t quc gia. Ví d" nh % Sry Lanka, vùng ven b chim 24% din tích t c! nc,

nhng ã óng góp 40% GDP ca quc gia vi 50% dân s sng % ây. Nhiu cng ng

trong vùng ông Nam Á ph" thuc vào công nghip du l$a và tàu thuyn, du lch ven b,...

7. Vùng ven b là nơi tp trung cao s nh c ca con ngi và là nơi thích hp cho s

ô th hoá. Hu ht các thành ph ln ca các nc vùng ông Nam Á, cng nh các nc

khác trên th gii nm % vùng ven b.

8. Vùng ven b là s+ tâm im cho s phát trin trong tơng lai trong vòng 50 nm ti

vi s gia tng dân s và m% rng các ngành công nghip. Nhng s phát trin nh th s+ d'n

n s gia tng nhng xung t v môi trng và xã hi, òi h0i cn ph!i có vic thc hin k

hoch qu!n lý tng hp.

III. Các yu t sinh thái môi trng vùng ven b

1. V trí a lý

Nm tip giáp vi ng b bin, có th có các dng a hình:

ng bng thp trng thuc khu vc các sông ln, chu !nh h%ng ca thy triu

Núi cao n ra tn bin, a hình không bng ph*ng, cao ho#c là nhng gò á sát bin và

ít chu !nh h%ng ca thy triu

Vùng m ly ho#c m phá.

2. Khí hu

Tn sut xut hin gió và bão cao, nht là vùng ven bin nhit i.

Có ch  gió mùa và !nh h%ng rõ ca ch  này.

Biên  nhit  dao ng ngày và êm không ln nh % l"c a.

Lng ma và  -m không khí thng cao hơn các vùng khác. ây cng là vùng d có

các s c môi trng nh bão lc, sóng thn.

3. Môi trng t

Có th có các dng t nh t m#n, t phèn, phèn m#n ho#c t cát, cn cát ven bin.

D m'n c!m vi các iu kin bin i ca môi trng nh d b xói l% do tác ng ca

sóng gió.

Môi trng t b !nh h%ng mnh ca c!  m#n trong nc bin và thy triu.

Môi trng sinh thái % ây không có tính n nh, d phát trin nhng cng d b phá

hy, thay i.

4. Môi trng nc

Nc t m#n cho n l,  m#n gi!m t bin vào t lin, iu kin nc cng thay

i theo ch  thy vn % các c$a sông  ra bin. Trong nc bin, nc sông và nht là

nc l, hàm lng cht dinh dng cao, có nhiu cht phù sa lơ lng và nhiu ht sét mn

to nên trm tích nhiu sét.

Ch  thy triu !nh h%ng mnh n h sinh thái th hin qua mc triu cc i hay

cc tiu ca ch  nht triu hay bán nht triu.

Ch  nc ngt rt khan him, ch, thy t các ngun nc ma ho#c ging sâu t

tng nc ngm.

5. Môi trng không khí

Thng cht lng không khí % các vùng ven bin rt tt nu không có các hot ng

công nghip. Trong nhng vùng hot ng công nghip ven bin thì môi trng không khí s+

b !nh h%ng. Tuy nhiên kh! nng !o nhit thng ít x!y ra hơn. Hàm lng mui trong

không khí cao d gây n mòn kim loi, các công trình xây dng, vt liu.

6. a dng sinh hc

c chia làm hai phn: phn di nc và trên cn. Phn trên cn li c chia ra sinh

vt % vùng cao và sinh vt % vùng ngp và bán ngp. Phn di nc chia ra sinh vt tng

m#t, sinh vt tng nc nông và sinh vt tng nc sâu.

Nhìn chung a dng sinh hc % vùng ven bin rt phong phú và a dng. Tính a dng

này ph" thuc nhiu vào iu kin môi trng t nhiên nh nhit , ch  nc, môi trng

t. i vi vùng t cao, ít ngp triu và không có nc ngt, t d nhim m#n và khô hn

thì a dng sinh hc nghèo nàn. i vi vùng ngp nc và bán ngp triu hay còn gi là t

ngp nc, thì a dng sinh hc phong phú hơn nhiu.

7. Ô nhim môi trng vùng ven bin

Ngày nay vi tc  phát trin kinh t mnh m+, hot ng s!n xut và sinh hot ca

con ngi ã tác ng mnh m+ n môi trng sinh thái ven bin theo hng ngày mt xu

i. Nguyên nhân ca ô nhim xut phát t:

Ngun nc th!i sinh hot c th!i trc tip t các khu dân c ven bin;

Nc th!i công nghip;

Ngun nc th!i t các cng rãnh ô th;

Cht th!i r n t công nghip, nông nghip.

8. Các dng nng lng trong môi trng ven bin

Nng lng sóng bin: vô cùng ln nhng n nay con ngi ch, mi khai thác, s$

d"ng c kho!ng 1-2%. Mt s nc trên th gii ã s$ d"ng mt phn nng lng sóng

bin  phát in, tuy nhiên vn  này còn có nhiu khó khn trong thit k, x$ lý công trình.

Nng lng gió: là loi nng lng có tim nng rt ln dùng  phát in, bơm nc,

quay các ng cơ,... Tuy nhiên ngun nng lng này cng cha c khai thác nhiu.

Nng lng ánh sáng m#t tri: sinh vt s$ d"ng nng lng này cho quang hp, sinh

tr%ng và phát trin, con ngi s$ d"ng  sy khô nguyên liu, làm mui

IV. Khái nim v Qun lý tng hp vùng ven b

Ti Hi ngh Quc t v Vùng b, QLTHVB c nh ngh)a nh sau: QLTHVB bao

gm vic ánh giá toàn din, t ra các mc tiêu, quy hoch và qun lý các h thng tài

nguyên ven bin, có xét n các yu t lch s, vn hóa và truyn thng, và các li ích trong

mâu thun s dng; là quá trình liên tc tin trin nhm t c s phát trin bn vng.

Qu!n lý tng hp vùng ven b là mt cơ cu  tp hp nhng ngi s$ d"ng, các ch

th và nhng ngi ra quyt nh ti vùng ven b nhm !m b!o qu!n lý h sinh thái có hiu

qu! hơn ng thi phát trin c kinh t và phân chia quyn li hp lý gia các th h và

trong cùng th h, thông qua vic áp d"ng nhng nguyên t c có tính bn vng. Pháp ch và

quy hoch % lãnh h!i và ni a thng là công c" thun li  thc thi QLTHVB.

Quản lý tổng hợp vùng ven bờ

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi