DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CM :
DTLS:
ĐCS :
GV :
HS :
THPT:
Cách mạng
Di tích lịch sử
Đảng cộng sản
Giáo viên
Học sinh
Trung học phổ thông
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục đào tạo là một trong những tiêu chí đánh giá trình độ phát triển
của một quốc gia. Quan điểm của Đảng ta về mục tiêu giáo dục phổ thông 2018
là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các
kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình
thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách
nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao
động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Đại dịch Covid-19 diễn ra trên toàn cầu đã ảnh hưởng đến mọi mặt trong
đời sống xã hội, trong đó có hoạt động Giáo dục đào tạo. Theo thống kê của Tổ
chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) cho thấy: 188
quốc gia trên thế giới đã thực hiện đóng cửa trường học các cấp từ ngày 4/5/2020,
ảnh hưởng đến 91,3% học sinh, sinh viên. Tổng số học sinh, sinh viên bị ảnh
hưởng là 1.576.021.818 người”. (Nguồn unicef.org)
Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) ngày 16/9/2021 cho biết:
“Sau 18 tháng xảy ra đại dịch Covid-19. Trên toàn cầu, gần 27% quốc gia tiếp
tục đóng cửa hoàn toàn hoặc một phần trường học” (Nguồn dangcongsan.vn). Tại
Việt Nam, để ứng phó với tình hình dịch bệnh, các trường từ tiểu học đến đại học
đã tiến hành tổ chức đào tạo trên các nền tảng trực tuyến. Việc giảng dạy trực
tuyến giai đoạn đầu gặp không ít khó khăn, do chưa có cách thức tổ chức phù
hợp, cả giáo viên và học sinh chưa thật sự quen với hình thức học tập này.
Theo khảo sát của Tổ chức Mạng lưới giáo dục châu Á - Thái Bình Dương
(APQN): “Từ tháng 3 đến tháng 5/2020, tỷ lệ học sinh không hài lòng khi tham
gia học tập theo hình thức trực tuyến chiếm tỷ lệ rất cao đến 68%, cũng với kết
quả khảo sát của tổ chức này vào tháng 7/2020, tỷ lệ không hài lòng giảm một
nửa, chiếm khoảng 34%” (Nguồn tổ chức APQN 2020). Số liệu trên cho thấy, đào
tạo trực tuyến có sự dịch chuyển theo chiều hướng tích cực, các tổ chức giáo dục
đã bắt đầu tập trung nguồn lực để có cải tiến cho chất lượng đào tạo tạo trực tuyến
đạt hiệu quả nhất định.
Theo xu thế đó, các trường nỗ lực cải thiện như nâng cấp hạ tầng kỹ thuật,
các hệ thống moodle của các trường được đầu tư tối đa, tập huấn cải tiến phương
pháp giảng dạy, các tài liệu thư viện điện tử được cập nhật liên tục, để có thể tác
động đến ý thức học tập, tạo điều kiện cho học sinh trong quá trình tiếp cận các
vấn đề, chủ động tìm tòi kiến thức, tăng sự hứng thú say mê khám phá tri thức
khoa học,... với mục tiêu đảm bảo chất lượng đào tạo trực tuyến.
Tuy vậy, sự nỗ lực để đảm bảo chất lượng đào tạo trực tuyến không chỉ
một phía từ nhà trường, mà còn từ phía học sinh và phụ huynh. Học sinh cần có
sự hứng thú học tập, chủ động, tích cực tìm tòi tri thức dưới sự hướng dẫn của
giáo viên. Chúng tôi tìm hiểu sự hứng thú học tập online của học sinh để biết hiện
trạng đào tạo trực tuyến của các trường hiện nay, đồng thời đưa ra một số giải
pháp giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập trực tuyến, nhất là đối với môn
Lịch sử - một môn học mà theo như nhiều người nhìn nhận là “môn phụ”.
Đó là lý do chúng tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao hứng thú
môn Lịch sử trong dạy học trực tuyến ở trường THPT” làm sáng kiến kinh
nghiệm của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng dạy học nói chung và dạy học
trực tuyến nói riêng, đề xuất biện pháp dạy học trực tuyến nhằm gây hứng thú
cho học sinh trong bộ môn Lịch sử.
3. Đối tượng nghiên cứu
Đổi mới phương pháp dạy học trong dạy học trực tuyến môn Lịch sử nhằm
gây hứng thú cho học sinh trung học phổ thông.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu về cơ sở lý luận của dạy học nói chung và dạy học trực tuyến nói
riêng.
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng trong dạy học trực tuyến hiện nay.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm gây hứng thú cho học sinh trong bộ môn Lịch
sử khi tiến hành dạy học trực tuyến.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Văn kiện của Đảng và Nhà nước về đào tạo
trực tuyến; các văn bản của Bộ giáo dục và đào tạo về ứng dụng công nghệ thông
tin và dạy học trực tuyến; tổng hợp các quan điểm về dạy và học trực tuyến…
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra khảo sát lấy ý kiến;
tìm hiểu nhận thức, nguyện vọng của giáo viên – học sinh – phụ huynh.
- Phương pháp sử dụng toán thống kê trong nghiên cứu: Định lượng, định tính,
thống kê và phân tích xử lý các số liệu thu thập được, tổng hợp, rút kinh nghiệm.
PHẦN 2: NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận và thực trạng dạy học trực tuyến ở trường THPT
1. Cơ sở lý luận
Theo Curtain (2002), được trích dẫn tại Sinngh & Thurman, Nguyễn Hữu
Cương tạm dịch: “Học trực tuyến có thể được định nghĩa rộng là việc sử dụng
internet theo một cách nào đó để nâng cao sự tương tác giữa giáo viên và học
sinh. Giảng dạy trực tuyến bao gồm cả các hình thức tương tác không đồng bộ,
chẳng hạn như công cụ đánh giá và cung cấp tài liệu khóa học dựa trên web và
tương tác đồng bộ thông qua email, nhóm tin tức và các công cụ hội thảo, chẳng
hạn như nhóm trò chuyện. Nó bao gồm cả dạy học dựa trên lớp học cũng như các
phương thức giáo dục từ xa. Các thuật ngữ khác đồng nghĩa với học trực tuyến là
"giáo dục dựa trên web" và "học trực tuyến”.
Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn (2011), “Hứng thú là thái độ đặc biệt của
cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả
năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động. Với quan điểm
này, để gây hứng thú cho 1 cá nhân, chúng ta phải tạo điều kiện kích thích họ,
khơi gợi để họ hăng say với 1 đối tượng, sự vật, sự việc nào đó”.
“Hứng thú học tập là thái độ đặc biệt của người học đối với đối tượng học
tập và gắn với quá trình hoạt động học tập của họ, tạo ra khoái cảm và thôi thúc
người học chủ động chiếm lĩnh tri thức” (Nguyễn Hoài Nam, Cao Thị Quyên
(2014).
Như vậy, qua các lý luận trên cho thấy, một khi con người có hứng thú học
tập thì bất kể đó là hình thức nào, họ cũng sẽ chủ động, tích cực thể hiện được sự
sáng tạo nhất định của mình. Sự hứng thú đó giúp họ có động lực để xác định các
động cơ học tập đúng đắn, có mục tiêu rõ ràng để đạt được kết quả như mong đợi.
Như vậy, để tác động đến sự hứng thú của người học, cần nhiều yếu tố như:
phương pháp giảng dạy của giảng viên, thiết bị đầu cuối (phương tiện, đường
truyền), chỗ học tập phù hợp, các tài liệu học tập, cách thức làm việc nhóm,…
Bên cạnh đó, vai trò của người giáo viên rất quan trọng, họ phải biết cách kích
thích, khơi gợi khám phá, gây tò mò để học sinh thể hiện tối đa năng lực của
mình, giải quyết tốt các vấn đề đặt ra.
Trong thời đại ngày nay, khi mà chúng ta đang sống trong kỷ nguyên tin
học, với sự phát triển vượt bậc của ngành công nghệ thông tin và sự bùng nổ của
mạng Internet toàn cầu. Công nghệ thông tin không chỉ dừng lại ở mục đích phục
vụ khoa học kỹ thuật mà nó đi sâu vào đời sống xã hội. Trong sự nghiệp giáo dục
và đào tạo của nước nhà, công nghệ thông tin cũng đem lại những đóng góp quan
trọng.
Dạy học trực tuyến (online), dạy học lai ghép (Hybrid), dạy học phối hợp
(blended) trực tuyến với trực tiếp (trực diện) là giải pháp được nhiều quốc gia và
các tổ chức giáo dục lựa chọn trong thời kỳ COVID-19. Trong đó, dạy học trực
tuyến là phương pháp giảng dạy khá hiệu quả mà giáo viên và học sinh, sinh viên
cần áp dụng một cách có định hướng để truyền tải kiến thức đến học sinh, sinh
viên một cách linh hoạt, giúp cho người học theo được mạch bài giảng đạt được
mục tiêu của bài học và môn học... Dạy học trực tuyến đã, đang và sẽ trở thành
xu hướng được tăng cường, củng cố và dần trở thành một xu thế tất yếu, nhiệm
vụ chính trong các nhiệm vụ triển khai năm học để thích ứng với tình hình mới.
Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự vào
cuộc quyết liệt, trách nhiệm, hiệu quả của cả hệ thống chính trị, ngành Giáo dục
và đào tạo ở nước ta đã có nhiều đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông
tin, cải thiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; thay đổi, điều chỉnh các hoạt động
dạy học, tổ chức dạy học trực tuyến góp phần phát triển năng lực sử dụng công
nghệ thông tin và truyền thông trong dạy - học, thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo
dục và đào tạo; mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, tạo điều kiện
để trẻ em, học sinh, sinh viên được học ở mọi nơi, mọi lúc và bảo đảm công tác
phòng, chống dịch, thích ứng với tình hình của dịch COVID-19; đồng thời thực
hiện tốt phương châm “tạm dừng đến trường, không dừng học” đáp ứng mục tiêu
chương trình, kế hoạch công tác của năm học.
Đối với giáo dục trung học (gồm trung học cơ sở và trung học phổ
thông), đã triển khai tổ chức dạy học trực tuyến qua internet và trên truyền hình
phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế của dịch COVID-19 và phù hợp với
điều kiện của từng trường, bảo đảm tổ chức dạy học qua mạng có chất lượng, bảo
đảm theo kế hoạch thời gian năm học của địa phương. Các nhà trường đã linh
hoạt sáng tạo trong việc sử dụng các phần mềm, ứng dụng hỗ trợ tích cực trong
các hoạt động giáo dục như: ứng dụng Microsoft Teams để tổ chức dạy học trực
tuyến, sử dụng Google form để giao bài tập cho học sinh; tổ chuyên môn các
trường xây dựng kế hoạch, nội dung ôn tập, ngân hàng đề đăng tải trên website
của trường để học sinh theo dõi nghiên cứu bài học, ôn tập. Đặc biệt, một số địa
phương khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa đã chỉ đạo các trường photo bài học
và chuyển về cho từng thôn đối với những học sinh không có điều kiện tiếp cận
học tập trực tuyến.
2. Thực trạng dạy học trực tuyến
Do tình hình dịch bệnh bùng phát tại nhiều địa phương nên một số tỉnh
thành đã lựa chọn cho học sinh học trực tuyến. Học trực tuyến sẽ đảm bảo cho
công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19 đạt kết quả tốt cũng như bảo vệ được
sức khỏe cho thầy và trò. Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi trong việc linh
hoạt, giảm chi phí học tập, cơ hội cho thầy trò được hội nhập với cuộc cách mạng
