M C L CỤ Ụ
N i dungộ
Trang
L i nói đuờ ầ 2
I.T ng quan lý thuy tổ ế
1. Khái ni mệ 2
2. Phân lo iạ 3
3. Vai trò 4
4. Các bên tham gia ho t đngạ ộ 5
5. Nguyên t c ho t đngắ ạ ộ 6
6. Các ch tiêu đánh giáỉ 8
II.Th c tr ng và gi i pháp thúc đy s phát tri n c a Qu đu tự ạ ả ẩ ự ể ủ ỹ ầ ư
9
ch ng khoán t i Vi t Namứ ạ ệ
HIAST 1
A. L I M ĐUỜ Ở Ầ
Tr c nh ng bi n đng b t th ng v th tr ng c phi u và trái phi u, nhi u ng iướ ữ ế ộ ấ ườ ề ị ườ ổ ế ế ề ườ
cho r ng th tr ng ch ng khoán Vi t Nam ch a có các t ch c đu t chuyên nghi p đng ằ ị ườ ứ ệ ư ổ ứ ầ ư ệ ứ
ra làm đnh h ng trong ho t đng đu t . M t trong các nhà đu t có t ch c mang tính ị ướ ạ ộ ầ ư ộ ầ ư ổ ứ
chuyên nghi p cao đó là Qu đut ch ng khoán.ệ ỹ ầ ư ứ
Qu đu t ch ng khoán tham gia th tr ng v i hai t cách: t cách là t ch c phát ỹ ầ ư ứ ị ườ ớ ư ư ổ ứ
hành, phát hành ra các ch ng ch qu đu t đ thu hút v n và t cách là t ch c dùng ti n thuứ ỉ ỹ ầ ư ể ố ư ổ ứ ề
hút đc đ đu t ch ng khoán. Và trên th gi i hi n nay có kho n hàng ch c nghìn qu ượ ể ầ ư ứ ế ớ ệ ả ụ ỹ
đu t đang ho t đng cung c p cho các nhà đu t . Nh đó mà t tr ng tham gia th tr ng ầ ư ạ ộ ấ ầ ư ờ ỷ ọ ị ườ
ch ng khoán c a các qu ngày càng tăng so v i nhà đu t cá nhân. Qu đu t ch ng khoán ứ ủ ỹ ớ ầ ư ỹ ầ ư ứ
đã th c s tr thành m t đnh ch tài chính trung gian u vi t trên th tr ng ch ng khoán, ự ự ở ộ ị ế ư ệ ị ườ ứ
làm cho th tr ng phát tri n, nh t là trong giai đo n hình thành vì s có m t c a nó s t o raị ườ ể ấ ạ ự ặ ủ ẽ ạ
m t thói quen đu t .ộ ầ ư
Qu đu t ch ng khoán là m t khái ni m hoàn toàn m i m và vi c nghiên c u tìm ỹ ầ ư ứ ộ ệ ớ ẻ ệ ứ
hi u cũng nh đ ra các bi n pháp thúc đy s ra đi c a Qu đu t đ có th áp d ng vào ể ư ề ệ ẩ ự ờ ủ ỹ ầ ư ể ể ụ
th c ti n là đi u r t c n thi tự ễ ề ấ ầ ế
B. N I DUNGỘ
I. KHÁI QUÁT V QU ĐU T CH NG KHOÁNỀ Ỹ Ầ Ư Ứ
1. Khái ni m Qu đu t (QDT)ệ ỹ ầ ư
Khi b t đu tham gia th tr ng ch ng khoán, m t trong nh ng khó khăn l n nh t mà ắ ầ ị ườ ứ ộ ữ ớ ấ
nhà đu t ph i v t qua đó là vi c l a ch n ch ng khoán đ đu t . Vi c này đc s tr ầ ư ả ượ ệ ự ọ ứ ể ầ ư ệ ượ ự ợ
giúp b i nhà môi gi i ( Broker ) ho c kinh doanh ch ng khoán ( Dealer ). Tuy nhiên, dù đc ở ớ ặ ứ ượ
t v n đn đâu đi n a, thì quy n quy t đnh cu i cùng v n là nhà đu t , và hi u qu đu t ư ấ ế ữ ề ế ị ố ẫ ầ ư ệ ả ầ ư
l thu c vào đi u ki n và ph m ch t cá nhân. Th tr ng ch ng khoán l i t p h p r t nhi u ệ ộ ề ệ ẩ ấ ị ườ ứ ạ ậ ợ ấ ề
s n ph m đa nghành, th nên dù nhà đu t có t p trung vào m t lĩnh v c nào đó thì cũng ả ẩ ế ầ ư ậ ộ ự
không th nào n m v ng h t nh ng chuy n bi n m t cách toàn di n đc. Vì th , nhi u nhà ể ắ ữ ế ữ ể ế ộ ệ ượ ế ề
đu t đã l a ch n cho mình m t ph ng ti n đ th c hi n đu t t t nh t vào th tr ng ầ ư ữ ọ ộ ươ ệ ể ự ệ ầ ư ố ấ ị ườ
ch ng khoán đó chính là Qu đu t .ứ ỹ ầ ư
Qu đu t ch ng khoán là m t đnh ch tài chính trung gian có nhi m v là t p trung ỹ ầ ư ứ ộ ị ế ệ ụ ậ
vào nh ng ngu n v n nh l c a nhi u ng i trong xã h i thành nh ng ngu n v n l n nh mữ ồ ố ỏ ẻ ủ ề ườ ộ ữ ồ ố ớ ằ
đu t dài h n vào các d án có nhu c u v n l n trong n n kinh t ho c đu t vào th ầ ư ạ ự ầ ố ớ ề ế ặ ầ ư ị
tr ng ch ng khoán.ườ ứ
M t nét đc tr ng t o nên s khác bi t gi a qu v i các t ch c khác tham gia vào th ộ ặ ư ạ ự ệ ữ ỹ ớ ổ ứ ị
tr ng ch ng khoán là: qu v a là m t t ch c phát hành ch ng khoán l i v a là m t t ch cườ ứ ỹ ừ ộ ổ ứ ứ ạ ừ ộ ổ ứ
kinh doanh ch ng khoán. Qua vi c phát hành c phi u hay ch ng ch QDT, qu thu đc m t ứ ệ ổ ế ứ ỉ ỹ ượ ộ
kh i l ng ti n khá l n, sau đó chúng ta s đc qu đu t vào các lo i ch ng khoán. L i ố ượ ề ớ ẽ ượ ỹ ầ ư ạ ứ ợ
nhu n thu đc s đc phân chia cho các nhà đu t mua c ph n c a qu . Nói chung, qu ậ ượ ẽ ượ ầ ư ổ ầ ủ ỹ ỹ
ch y u thu l i t các ho t đng đu t ch không nh m thu lãi hàng tháng. Các QDT ủ ế ợ ừ ạ ộ ầ ư ứ ằ
th ng ít tham gia đi u hành ho t đng c a các doanh nghi p nhân v n đu t t qu .ườ ề ạ ộ ủ ệ ố ầ ư ừ ỹ
Các bên tham gia ho t đng c a QDT ch ng khoán là công ty qu n lý qu , ngân hàng ạ ộ ủ ứ ả ỹ
giám sát và ng i đu t . Công ty qu n lý qu là m t t ch c đu t chuyên nghi p, có trình ườ ầ ư ả ỹ ộ ổ ứ ầ ư ệ
HIAST 2
đ chuyên môn cao v đu t ch ng khoán, th c hi n qu n lý QDT ch ng khoán. Ngân hàng ộ ề ầ ư ứ ự ệ ả ứ
giám sát th c hi n vi c b o qu n, l u ký tài s n c a QDT ch ng khoán và giám sát công ty ự ệ ệ ả ả ư ả ủ ứ
qu n lý qu trong vi c b o v l i ích c a nhà đu t . Ng i đu t góp v n vào QDT và ả ỹ ệ ả ệ ợ ủ ầ ư ườ ầ ư ố
đc h ng l i t vi c đu t c a qu .ượ ưở ợ ừ ệ ầ ư ủ ỹ
Nhà đu t cá nhân hay pháp nhân th ng quy t đnh đu t thông qua qu đu t ầ ư ườ ế ị ầ ư ỹ ầ ư
ch ng khoán b i 5 y u t :ứ ở ế ố
Gi m thi u r i ro nh đa d ng hoá danh m c đu t .ả ể ủ ờ ạ ụ ầ ư
Ti t ki m chi phí nh ng v n đt các yêu c u v l i nhu n. Có l i th trong ế ệ ư ẫ ạ ầ ề ợ ậ ợ ế
vi c ti p c n các d án đu t và h ng u đãi v chi phí giao d ch.ệ ế ậ ự ầ ư ưở ư ề ị
Đc qu n lý chuyên nghi p: cán b có trình đ chuyên môn, kh năng phân ượ ả ệ ộ ộ ả
tích và chuyên sâu vào lĩnh v c đu t .ự ầ ư
Giám sát ch t ch b i c quan có th m quy n.ặ ẽ ở ơ ẩ ề
Tính năng đng c a qu đu t .ộ ủ ỹ ầ ư
M i nhà đu t tham gia đu t vào QDT s s h m t ph n trong t ng danh m c ỗ ầ ư ầ ư ẽ ở ữ ộ ầ ổ ụ
đu t c a qu . Vi c n m gi này đc th hi n thông qua vi c s h u các ch ng ch qu ầ ư ủ ỹ ệ ắ ữ ượ ể ệ ệ ở ữ ứ ỉ ỹ
đu t .ầ ư
2. Phân lo i các qu đu tạ ỹ ầ ư
Hi n nay, trên th gi i có r t nhi u lo i hình QDT căn c theo các tiêu chí phân lo i ệ ế ớ ấ ề ạ ứ ạ
khác nhau.
2.1 Căn c vào ngu n v n huy đngứ ồ ố ộ :
a. Qu đu t t p th ( qu công chúng ).ỹ ầ ư ậ ể ỹ
Là qu huy đng v n b ng cách phát hành r ng rãi ra công chúng. Nhà đu t có th làỹ ộ ố ằ ộ ầ ư ể
cá nhân hay pháp nhân nh ng đa ph n là các nhà đu t riêng l . Qu công chúng cung c p ư ầ ầ ư ẻ ỹ ấ
cho các nhà đu t nh ph ng ti n đu t đm b o đa d ng hoá đu t , gi m thi u r i ro ầ ư ỏ ươ ệ ầ ư ả ả ạ ầ ư ả ể ủ
và chi phí đu t th p v i hi u qu cao do tính chuy n nghi p c a đu t mang l i.ầ ư ấ ớ ệ ả ệ ệ ủ ầ ư ạ
b. Qu đu t cá nhân ( qu thành viên ).ỹ ầ ư ỹ
Qu này huy đng v n b ng ph ng th c phát hành riêng l cho m t nhóm nh đu ỹ ộ ố ằ ươ ứ ẻ ộ ỏ ầ
t , có th l a ch n tr c, là các cá nhân hay các đnh ch tài chính ho c các t p đoàn kinh t ư ể ự ọ ướ ị ế ặ ậ ế
l n, do v y tính thanh kho n c a qu này s th p h n qu công chúng. Các nhà đu t vào ớ ậ ả ủ ỹ ẽ ấ ơ ỹ ầ ư
qu t nhân th ng v i l ng v n l n, và đi l i h có th tham gia vào trong vi c ki m ỹ ư ườ ớ ượ ố ớ ổ ạ ọ ể ệ ể
soát đu t c a quầ ư ủ ỹ
2.2 Căn c vào c u trúc huy đng v nứ ấ ộ ố
a. Qu đóngỹ
Đây là hình th c qu phát hành ch ng ch qu m t l n duy nh t khi ti n hành huy ứ ỹ ứ ỉ ỹ ộ ầ ấ ế
đng v n cho qu và qu không th c hi n vi c mua l i c phi u/ch ng ch qu đu t khi ộ ố ỹ ỹ ự ệ ệ ạ ổ ế ứ ỉ ỹ ầ ư
nhà đu t có nhu c u bán l i. Nh m t o tính thanh kho n cho lo i qu này, sau khi k t thúc ầ ư ầ ạ ằ ạ ả ạ ỹ ế
vi c huy đng v n ( hay đóng qu ), các ch ng ch qu s đc niêm y t trên th tr ng ệ ộ ố ỹ ứ ỉ ỹ ẽ ượ ế ị ườ
ch ng khoán. Các nhà đu t có th mua ho c bán đ thu h i v n c phi u ho c ch ng ch ứ ầ ư ể ặ ể ồ ố ổ ế ặ ứ ỉ
HIAST 3
đu t c a mình thông qua th tr ng th c p. T ng v n huy đng c a qu c đnh và không ầ ư ủ ị ườ ứ ấ ổ ố ộ ủ ỹ ố ị
bi n đi trong su t th i gian ho t đng. Hình th c qu đóng này m i đc áp d ng t i Vi t ế ổ ố ờ ạ ộ ứ ỹ ớ ượ ụ ạ ệ
Nam, đó là qu đu t VF1 do công ty VFM huy đng v n và qu n lý.ỹ ầ ư ộ ố ả
b. Qu mỹ ở
Khác v i qu đóng, t ng v n c a qu m bi n đng theo t ng ngày giao d ch do tính ớ ỹ ổ ố ủ ỹ ở ế ộ ừ ị
ch t đc thù c a nó là nhà đu t đc quy n bán l i ch ng ch QDT, và qu ph i mua l i ấ ặ ủ ầ ư ượ ề ạ ứ ỉ ỹ ả ạ
các ch ng ch theo giá tr thu n vào th i đi m giao d ch. Đi v i hình th c qu này, các giao ứ ỉ ị ầ ờ ể ị ố ớ ứ ỹ
d ch mua bán ch ng ch qu đc th c hi n tr c ti p v i công ty qu n lý qu và các ch ng ị ứ ỉ ỹ ượ ự ệ ự ế ớ ả ỹ ứ
ch qu không đc ni m y t trên th tr ng ch ng khoán. Do vi c đòi h i tính thanh kho n ỉ ỹ ượ ệ ế ị ườ ứ ệ ỏ ả
cao, hình th c qu m này ch t n t i các n c có n n kinh t và th tr ng ch ng khoán ứ ỹ ở ỉ ồ ạ ở ướ ề ế ị ườ ứ
phát tri n nh Châu Âu, M , Canada,… và ch a có t i Vi t Nam.ệ ư ỹ ư ạ ệ
2.3 Căn c vào c c u và ho t đng c a quứ ơ ấ ạ ộ ủ ỹ
a. Qu đu t d ng công ty.ỹ ầ ư ạ
Trong mô hình này, qu đu t là m t pháp nhân, t c là m t công ty đc hình thành ỹ ầ ư ộ ứ ộ ượ
theo quy đnh c a pháp lu t t ng n c. C quan đi u hành cao nh t c a qu là h i đng ị ủ ậ ừ ướ ơ ề ấ ủ ỹ ộ ộ
qu n tr do các c đông (nhà đu t ) b u ra, có nhi m v chính là qu n lý toàn b ho t đng ả ị ổ ầ ư ầ ệ ụ ả ộ ạ ộ
c a qu , l a ch n công ty qu n lý qu và giám sát ho t đng đu t c a công ty qu n lý qu ủ ỹ ự ọ ả ỹ ạ ộ ầ ư ủ ả ỹ
và có quy n thay đi công ty qu n lý qu .. Trong mô hình này, công ty qu n lý qu ho t đngề ổ ả ỹ ả ỹ ạ ộ
nh m t nhà t v n đu t , ch u trách nhi m ti n hành phân tích đu t , qu n lý doanh m c ư ộ ư ấ ầ ư ị ệ ế ầ ư ả ụ
đu t và th c hi n các công vi c qu n tr kinh doanh khác. Mô hình này ch a xu t hi n ầ ư ự ệ ệ ả ị ư ấ ệ ở
Viêt Nam b i theo quy đnh c a U ban ch ng khoán Nhà n c, QDT không có t cách pháp ở ị ủ ỷ ứ ướ ư
nhân.
b. Qu đu t d ng h p đngỹ ầ ư ạ ợ ồ
Đây là mô hình qu tín thác đu t . Khác v i mô hình qu đu t d ng công ty, mô ỹ ầ ư ớ ỹ ầ ư ạ
hình này QDT không ph i là pháp nhân. Công ty qu n lý đng ra thành l p qu , ti n hành vi cả ả ứ ậ ỹ ế ệ
huy đng v n, th c hi n vi c đu t theo nh ng d ng m c tiêu đã đ ra trong đi u l qu . ộ ố ự ệ ệ ầ ư ữ ạ ụ ề ề ệ ỹ
Bên c nh đó, ngân hàng giám sát có vai trò b o qu n v n và các tài s n c a qu , quan h gi aạ ả ả ố ả ủ ỹ ệ ữ
công ty qu n lý qu và ngân hàng giám sát đc th hi n b ng h p đng giám sát trong đó ả ỹ ượ ể ệ ằ ợ ồ
quy đnh quy n l i và nghĩa v c a hai bên trong vi c th c hi n và giám sát vi c đu t đ ị ề ợ ụ ủ ệ ự ệ ệ ầ ư ể
b o v quy n l i c a các nàh đu t . Nhà đu t là nh ng ng i góp v n vào qu ( nh ng ả ệ ề ợ ủ ầ ư ầ ư ữ ườ ố ỹ ư
không ph i là c đông nh mô hình qu đu t d ng công ty) và u thác vi c đu t cho côngả ỏ ư ỹ ầ ư ạ ỷ ệ ầ ư
ty qu n lý qu đ b o đm khà năng sinh l i cao nhât t kho n v n đóng góp c a h .ả ỹ ể ả ả ợ ừ ả ố ủ ọ
Vi t Nam, theo Ngh đnh 144/2003/NĐ-CP ban hành ngày 28/11/2003 v ch ng Ở ệ ị ị ề ứ
khoán và th tr ng ch ng khoán, thì công ty qu n lý qu th c hi n vi c qu n lý qu đu t ị ườ ứ ả ỹ ự ệ ệ ả ỹ ầ ư
ch ng khoán. Qu đu t ch ng khoán có th d ng qu công chúng ho c qu thành viên, ứ ỹ ầ ư ứ ể ở ạ ỹ ặ ỹ
và là d ng đóng.ạ
3. Vai trò c a qu đu t ch ng khoánủ ỹ ầ ư ứ
Đi v i n n kinh tố ớ ề ế
Qu đu t đóng vai trò là các chuyên gia t v n v qu n lý ti p th thông tin v tài ỹ ầ ư ư ấ ề ả ế ị ề
chính v a là nh ng ng i đánh gia hi u qu d án đu t , giúp cho nhà đu t đánh giá đcừ ữ ườ ệ ả ự ầ ư ầ ư ượ
tính kh thi c a d án đu t .ả ủ ự ầ ư
HIAST 4
Doanh nghi p có kh năng thu hút đc v n v i chi phí th p h n, góp ph n th c đy ệ ả ượ ố ớ ấ ơ ầ ứ ẩ
các doanh nghi p trong n c phát tri n.ệ ướ ể
Cung c p các k năng phát ti n th tr ng trong n c.ấ ỹ ể ị ườ ướ
Đi v i các nhà đu tố ớ ầ ư
Giúp các nhà đu t riêng l đt đc m c tiêu t i đa hoá l i íchầ ư ẻ ạ ượ ụ ố ợ
- Tính thanh kho n: Các nhà đu t vào QDT có th bán ch ng ch đu t ho c ả ầ ư ể ứ ỉ ầ ư ặ
c phi u đang n m gi vào b t k lúc nào cho chính QDT (trong truong hop qu m ) ho c ổ ế ắ ữ ấ ỳ ỹ ở ặ
trên th tr ng th c p (trong tr ng h p qu đóng) đ thu h i v n. Ch ng khoán c a QDT ị ườ ứ ấ ườ ợ ỹ ể ồ ố ứ ủ
là m t trong nh ng tài s n có l ng cao trên th tr ng (giá bán thay đi ph thu c vào thay ộ ữ ả ỏ ị ườ ổ ụ ộ
đi c a t ng gia tr tài s n danh m c c a QDT phát hành ra c phi u).ổ ủ ổ ị ả ụ ủ ổ ế
-Đa d ng hoá đu t : B ng vi c s d ng ti n thu đc t nh ng nhà đu t ạ ầ ư ằ ệ ử ụ ề ượ ừ ữ ầ ư
phân tán vào các danh m c các ch ng khoán, các qu đu t và làm tăng c h i thu nh p cho ụ ứ ỹ ầ ư ơ ộ ậ
các kho n đu t .ả ầ ư
- D ti p cân và l a ch n: Do lo i hình QDT là lo i hình cho các nhà đu t các ễ ế ự ọ ạ ạ ầ ư
nhân nên m t khi hình thành các qu đu t luôn t o nh ng đi u ki n thu n l i cho dân ộ ỹ ầ ư ạ ữ ề ệ ậ ợ
chúng d ti p c n và giao d ch ( thông tin đc cung c p qua các ph ng ti n thông tin đi ễ ế ậ ị ượ ấ ươ ệ ạ
chúng, báo kinh t , internet…). Tu theo m c đích và s thích, h có th đu t vào danh m cế ỳ ụ ở ọ ể ầ ư ụ
c phi u, trái phi u, danh m c các công c c a th tr ng ti n t v i hàng ch c lo qu khácổ ế ế ụ ụ ủ ị ườ ề ệ ớ ụ ạ ỹ
nhau.
- Ti t ki m chi phí đu t : N u các nhà đu t tham gia vào QDT thì chi phí giao ế ệ ầ ư ế ầ ư
d ch và nghiên c u trên m t đng v n gi m đi r t nhi u do kh năng ti p c n v i các d án ị ứ ộ ồ ố ả ấ ề ả ế ậ ớ ự
d dàng h n và do QDT đc coi là các nhà đu t l n nên có kh năng nh n đc nh ng uễ ơ ượ ầ ư ớ ả ậ ượ ữ ư
đãi v chi phí giao d ch.ề ị
- Tăng c ng tính chuyên nghi p cho vi c đu t : Các công ty qu n lý qu có ườ ệ ệ ầ ư ả ỹ
các nhà qu n lý ra quy t đnh đu t d a các nghiên c u ho t đng c a t ng công ty mà h ả ế ị ầ ư ự ứ ạ ộ ủ ừ ọ
quan tâm và đi v i t ng lo i ch ng khoán c th trong nh ng đi u ki n nh t đnh.ố ớ ừ ạ ứ ụ ể ữ ề ệ ấ ị
Đi v i th tr ng ch ng khoánố ớ ị ườ ứ
- D i g c đ là t ch c phát hành, qu đu t phát hành các ch ng ch qu đ ướ ố ộ ộ ứ ỹ ầ ư ứ ỉ ỹ ể
thu hút v n, Qu đu t có vai trò quan tr ng trong quá trình phát tri n c a th tr ng s c p.ố ỹ ầ ư ọ ể ủ ị ườ ơ ấ
- D i g c đ là nhà đu t , qu đu t ph i dành ph n l n giá tr tài s n đ ướ ố ộ ầ ư ỹ ầ ư ả ầ ớ ị ả ể
đu t vào th tr ng ch ng khoán theo danh m c đã ch n. QDT s có tác d ng tăng cung ầ ư ị ườ ứ ụ ọ ẽ ụ
kích c u ch ng khoán thông qua ph ng th c đu t chuyên nghi p và khoa h c, t o cho ầ ứ ươ ứ ẩ ư ệ ọ ạ
công chúng thói quen đu t . Đi u này có ý nghĩa đc bi t quan tr ng đi v i nh ng n c có ầ ư ề ặ ệ ọ ố ớ ữ ướ
th tr ng ch ng khoán còn non tr nh Vi t Nam.ị ườ ứ ẻ ư ệ
4. Các bên tham gia ho t đng c a qu đu t ch ng khoán.ạ ộ ủ ỷ ầ ư ứ
4.1 Công ty qu n lý quả ỹ
Công ty qu n lý qu đu t th c hi n vi c qu n lý qu đu t ch ng khoán.ả ỹ ầ ư ự ệ ệ ả ỹ ầ ư ứ
-Đi u kiên thành l p công ty qu n lý qu :ề ậ ả ỹ
HIAST 5