Đ bài: Qua tác ph m V ch ng A Ph , hãy phân tích n i kh c a ng i nông dânề ẩ ợ ồ ủ ỗ ổ ủ ườ
Tây B cắ
Bài làm
Tô Hoài là m t trong nh ng nhà văn tiêu bi u c a n n văn xuôi Vi t Nam hi n đi. Sángộ ữ ể ủ ề ệ ệ ạ
tác c a ông th ng đy p các ch t li u c a đi s ng hi n th c. Ông có v n hi u bi tủ ườ ầ ắ ấ ệ ủ ờ ố ệ ự ố ể ế
sâu s c v đi s ng và phong t c t p quán c a nhi u vùng trên đt n c ta, trong đó cóắ ề ờ ố ụ ậ ủ ề ấ ướ
vùng đt Tây B c. “V ch ng A Ph ” trích trong t p “Truy n Tây B c” là m t trongấ ắ ợ ồ ủ ậ ệ ắ ộ
nh ng truy n ng n đc s c c a Tô Hoài vi t v vùng đt này. Truy n đc ra đi sauữ ệ ắ ặ ắ ủ ế ề ấ ệ ượ ờ
m t chuy n đi kéo dài nhi u tháng khi Tô Hoài cùng b đi lên gi i phóng Tây B c nămộ ế ề ộ ộ ả ắ
1952. Cu c s ng, con ng i và phong c nh n i đây đã đ l i trong ông nhi u tình c mộ ố ườ ả ơ ể ạ ề ả
đc bi t sâu s c. Nó tr thành ngu n c m h ng ch y u đ ông vi t nên truy n ng nặ ệ ắ ở ồ ả ứ ủ ế ể ế ệ ắ
này.
“V ch ng A Ph ” là câu chuy n vi t v nh ng ng i dân lao đng vùng cao Tây B cợ ồ ủ ệ ế ề ữ ườ ộ ắ
không cam ch u b n th c dân, chúa đt áp b c, đày đa, giam hãm trong cu c s ng t i tămị ọ ự ấ ứ ọ ộ ố ố
vùng lên ph n kháng, đi tìm cu c s ng t do. Nó đã kh c h a chân th c nh ng nét riêngả ộ ố ự ắ ọ ự ữ
bi t v phong t c, t p quán, tính cách và tâm h n ng i dân, các dân t c thi u s b ngệ ề ụ ậ ồ ườ ộ ể ố ằ
m t gi ng văn nh nhàng, tinh t , đm màu s c và phong v dân t c, v a giàu ch t t oộ ọ ẹ ế ượ ắ ị ộ ừ ấ ạ
hình, v a giàu ch t th . Truy n ng n đã đ l i r t nhi u n t ng sâu s c trong lòng đcừ ấ ơ ệ ắ ể ạ ấ ề ấ ượ ắ ộ
gi . Có ý ki n cho r ng: “ Qua truy n ng n “V ch ng A Ph ”, Tô Hoài đã d ng lên m tả ế ằ ệ ắ ợ ồ ủ ự ộ
b c tranh hi n th c v đi s ng c a đng bào dân t c mi n núi Tây B c, đng th i nhàứ ệ ự ề ờ ố ủ ồ ộ ề ắ ồ ờ
văn ch ra con đng gi i phóng cho ng i lao đng có cu c đi tăm t i và s ph n biỉ ườ ả ườ ộ ộ ờ ố ố ậ
th m”.ả
Đúng v y, ý ki n đó đã ph n ánh m t cách chân th c v giá tr hi n th c và giá tr nhânậ ế ả ộ ự ề ị ệ ự ị
đo c a tác ph m. Ý ki n “Tô Hoài đã d ng lên m t b c tranh hi n th c v đi s ng c aạ ủ ẩ ế ự ộ ứ ệ ự ề ờ ố ủ
đng bào dân t c mi n núi Tây B c” ch là m t khía c nh nh trong giá tr hi n th c c aồ ộ ề ắ ỉ ộ ạ ỏ ị ệ ự ủ
tác ph m. Nh ng nó đã cho th y rõ nét cái tàn b o, đc ác c a b n chúa đt, b n th c dânẩ ư ấ ạ ộ ủ ọ ấ ọ ự
(cha con Th ng lí Pá Tra). Đng th i cũng cho th y cái s ph n, n i th ng kh c a ng iố ồ ờ ấ ố ậ ỗ ố ổ ủ ườ
dân khi ph i s ng d i ách th ng tr c a chúng (nhân v t M và A Ph ).ả ố ướ ố ị ủ ậ ị ủ
Tr c h t, đi v i nhân v t M , m đu tác ph m, tác gi đã miêu t hình dáng ng iướ ế ố ớ ậ ị ở ầ ẩ ả ả ườ
con gái ng i quay s i gai bên t ng đá tr c c a, c nh tàu ng a. “Lúc nào cũng v y, dùồ ợ ả ướ ử ạ ự ậ
quay s i, thái c ng a, d t v i, ch c i hay đi cõng n c d i khe su i lên, cô y cũngợ ỏ ự ệ ả ẻ ủ ướ ướ ố ấ
cúi m t, m t bu n r i r i”. M t cô gái cô đc, âm th m, g n nh l n vào các s v tặ ặ ồ ườ ượ ộ ộ ầ ầ ư ẫ ự ậ
vô tri: cái quay s i, t ng đá, tàu ng a, … trong khung c nh đông đúc, t p n p c a nhàợ ả ự ả ấ ậ ủ
quan Th ng lí. Là con dâu c a m t gia đình quy n th có “nhi u n ng ngô, nhi u b c,ố ủ ộ ề ế ề ươ ề ạ
nhi u thu c phi n nh t làng”, v y t o sao lúc nào cô y cũng bu n? Tác gi đã t o ra tìnhề ố ệ ấ ậ ạ ấ ồ ả ạ
hu ng có v n đ đ d n d t ng i đc cùng tìm hi u s ph n c a nhân v t M trongố ấ ề ể ẫ ắ ườ ọ ể ố ậ ủ ậ ị
truy n.ệ
M là m t cô gái có nhi u thi t thòi. Cô là con gái l n trong m t gia đình nghèo vùng caoị ộ ề ệ ớ ộ ở
Tây B c, m côi m t nh , l n lên trong vòng tay che ch c a cha. Khi l n lên, M trắ ồ ẹ ừ ỏ ớ ở ủ ớ ị ở
thành m t thi u n xinh đp, m t bông hoa c a núi r ng, đã làm say lòng bao chàng traiộ ế ữ ẹ ộ ủ ừ
Tây B c: “Trai đn đng nh n c chân vách đu bu ng M ”. M có tài th i sáo b ng lá,ắ ế ứ ẵ ả ầ ồ ị ị ổ ằ
th i kèn lá hay nh th i sáo, khi n cho trai làng “ngày đêm đã th i sáo đi theo M ”. Là m tổ ư ổ ế ổ ị ộ
cô gái toàn v n c s c l n tài nh v y, l ra cô ph i đc h ng m t cu c s ng h nhẹ ả ắ ẫ ư ậ ẽ ả ượ ưở ộ ộ ố ạ
phúc. Nh ng vì nhà nghèo nên cô không đc s ng nh mong c. Vì món n t th i chaư ượ ố ư ướ ợ ừ ờ
m đ l i, cô b l a và b b t v làm dâu g t n cho nhà Th ng lí Pá Tra. Ban đu côẹ ể ạ ị ừ ị ắ ề ạ ợ ố ầ
ph n kháng: “Có đn hàng m y tháng, đêm nào M cũng khóc”. M đã đnh ăn lá ngón tả ế ấ ị ị ị ự
t . Tr c khi ch t cô đã v l y cha, nh ng l i kêu van th ng thi t c a ng i cha già đãử ướ ế ề ạ ư ờ ố ế ủ ườ
khi n M ph i nu t n i cay đng, t i nh c vào lòng, đành quay tr l i nhà Th ng lí.ế ị ả ố ỗ ắ ủ ụ ở ạ ố
Th ng ng i cha già, M không còn ý đnh t t n a.ươ ườ ị ị ự ử ữ
Quãng đi c a M s ng v i A S là nh ng ngày v t v , đau kh . Cu c s ng c a cô ngàyờ ủ ị ố ớ ử ữ ấ ả ổ ộ ố ủ
càng đau kh , ngày càng v t v , nghi t ngã. M đã tr thành nô l , b chi m đo t s c laoổ ấ ả ệ ị ở ệ ị ế ạ ứ
đng, nhan s c và cu c đi. M nh m t công c lao đng cho nhà Th ng lí Pá Tra. Cu cộ ắ ộ ờ ị ư ộ ụ ộ ố ộ
s ng c a M g n ch t v i các s v t vô tri. Càng ngày M càng ít nói “lùi lũi nh con rùaố ủ ị ắ ặ ớ ự ậ ị ư
nuôi trong xó c a”. Bây gi M không nghĩ đn chuy n ch t n a vì đã quen v i cái khử ờ ị ế ệ ế ữ ớ ổ
r i và cho r ng mình còn s ng mà nh đã ch t, b i cu c s ng ch ng còn nghĩa lý. Đi Mồ ằ ố ư ế ở ộ ố ẳ ờ ị
c th l ng l trôi đi. Cái ác c a b n Th ng lý đã gi t ch t ph n t t đp trong con ng iứ ế ặ ẽ ủ ọ ố ế ế ầ ố ẹ ườ
M . M b đày đa đn m c tinh th n ph n kháng cũng d n tê li t. Ti ng th dài c a côị ị ị ọ ế ứ ầ ả ầ ệ ế ở ủ
th hi n thái đ buông xuôi, phó m c cho s ph n. “Bây gi thì M t ng mình cũng làể ệ ộ ặ ố ậ ờ ị ưở
con trâu, mình cũng là con ng a…”. Con trâu, con ng a nhà giàu đêm còn đc ngh , cònự ự ượ ỉ
cô không lúc nào ng t vi c.ớ ệ
B bi n thành m t th công c lao đng là n i c c nh c mà M ph i ch p nh n và ch uị ế ộ ứ ụ ộ ỗ ự ụ ị ả ấ ậ ị
đng. Nh ng s ê ch c a ki p s ng nô l ch a d ng l i đó, M còn ph i ch u s c mự ữ ự ề ủ ế ố ệ ư ừ ạ ở ị ả ị ự ầ
tù kéo dài v tinh th n. “ cái bu ng M n m, kín mít, có m t chi c c a s , m t l vuôngề ầ Ở ồ ị ằ ộ ế ử ổ ộ ỗ
b ng bàn tay…”. Cô s ng vô c m, chai lì, không còn ý th c v kh đau, th i gian, tìnhằ ố ả ứ ề ổ ờ
yêu, khát v ng và cu c s ng. Đã bao năm r i, M không bi t đn mùa xuân, không đi ch iọ ộ ố ồ ị ế ế ơ
t t. Đó là cu c s ng ch t v tinh th n, s ng nh m t cái xác không h n ch n đa ng c,ế ộ ố ế ề ầ ố ư ộ ồ ở ố ị ụ
tr n gian. Nó đã gieo vào lòng ng i đc s c m thông, th ng xót.ầ ườ ọ ự ả ươ
S b t công, tàn b o c a b n chúa đt, th c dân (tiêu bi u là cha con Th ng lí Pá Tra)ự ấ ạ ủ ọ ấ ự ể ố
không ch d ng l i nhân v t M , qua di n bi n tâm tr ng M , s đau kh v th xác vàỉ ừ ạ ở ậ ị ễ ế ạ ị ự ổ ề ể
tinh th n, mà còn xu t hi n khi nhà văn Tô Hoài miêu t nhân v t A Ph qua các hànhầ ấ ệ ả ậ ủ
đng.ộ
Cũng nh M , A Ph có m t s ph n đc bi t. T nh đã là c u bé m côi. Tr n d ch đuư ị ủ ộ ố ậ ặ ệ ừ ỏ ậ ồ ậ ị ầ
mùa đã c p đi c a c u t t c : cha m , ng i thân, nhà c a… A Ph đã t ng b b t cóc,ướ ủ ậ ấ ả ẹ ườ ử ủ ừ ị ắ
đem xu ng núi bán đi l y thóc c a ng i Thái. Tuy m i 10 tu i nh ng A Ph khôngố ổ ấ ủ ườ ớ ổ ư ủ
thích d i cánh đng th p, c u c tìm cách tr n thoát r i l u l c đn H ng Ngài. L nở ướ ồ ấ ậ ố ố ồ ư ạ ế ồ ớ
lên gi a núi r ng, A Ph tr thành m t thanh niên kh e m nh, có s c s ng m nh m ,ữ ừ ủ ở ộ ỏ ạ ứ ố ạ ẽ
cách ham s ng t do, có tài năng lao đng đáng quý: đc l i cày, đc cu c, cày gi i, sănố ự ộ ụ ưỡ ụ ố ỏ
bò tót gi i. Con gái trong làng nhi u cô mê.ỏ ề
Cu c s ng hoang dã cùng hoàn c nh s ng c c nh c, v t v đã hun đúc A Ph tr thànhộ ố ả ố ự ọ ấ ả ủ ở
m t chàng trai có tính cách m nh m , gan góc, can đm và nghĩa khí. Mùa xuân, thanh niênộ ạ ẽ ả
đi ch i quay, th i sáo. A ph cũng đi ch i. A S đn phá qu y b A Ph ném quay vàoơ ổ ủ ơ ử ế ấ ị ủ
m t và b đánh t i t p khi n cho A S b th ng. Hành đng nhanh, d n d p th hi nặ ị ớ ấ ế ử ị ươ ộ ồ ậ ể ệ
tính cách m nh m , gan góc và khát v ng t do quy t li t c a A Ph .ạ ẽ ọ ự ế ệ ủ ủ
A Ph đã ph i tr giá r t đt cho hành đng táo t n c a mình. Tr n đánh y đã m đuủ ả ả ấ ắ ộ ợ ủ ậ ấ ở ầ
cho m t ch ng đng kh s t t cùng trong cu c đi A Ph . Anh b Th ng lí Pá Tra b t,ộ ặ ườ ổ ở ộ ộ ờ ủ ị ố ắ
đánh đp và ph t v .ậ ạ ạ
M b ng và hai bên hông s bi n m t ch trong 3 ngày!ỡ ở ụ ẽ ế ấ ỉ
Nhà văn Tô Hoài t ra r t s c s o trong vi c miêu t con ng i và cu c s ng vùng cao.ỏ ấ ắ ả ệ ả ườ ộ ố
Cha con tên Th ng lí cùng lũ tay sai là hi n thân c a giai c p th ng tr tàn ác, vô nhân đo.ố ệ ủ ấ ố ị ạ
Cu c x ki n t i nhà Th ng lí Pá Tra di n ra trong khói thu c mù m t kéo dài su t m yộ ử ệ ạ ố ễ ố ị ố ấ
ngày đêm. C m i đt chúng hút xong, A Ph l i ph i qu ra gi a nhà đ lũ tay sai c aứ ỗ ợ ủ ạ ả ỳ ữ ể ủ
tên Th ng lí xông đn đánh. “C nh th , su t chi u, su t đêm, càng hút, càng t nh, càngố ế ứ ư ế ố ề ố ỉ
đánh, càng ch i, càng hút”. A Ph b đánh đp tàn nh n nh ng ch qu im nh t ng đá.ử ủ ị ậ ẫ ư ỉ ỳ ư ượ
A Ph ph i ch u ph t 100 đng b c, đc Pá Tra cho vay và l i nhà Pá Tra làm thuê trủ ả ị ạ ồ ạ ượ ở ạ ừ
n . H t c, pháp lý n m trong tay b n chúa đt. Đây là c nh x ki n quái đn, l lùng.ợ ủ ụ ằ ọ ấ ả ử ệ ả ạ
Tác gi v a t cáo t i ác dã man c a b n Th ng lí Pá Tra v a nói lên tình c nh kh n khả ừ ố ộ ủ ọ ố ừ ả ố ổ
c a nh ng ng i dân.ủ ữ ườ
Qua giá tr hi n th c c a tác ph m (cu c đi, s ph n c a nhân v t M và A Ph ) nhà vănị ệ ự ủ ẩ ộ ờ ố ậ ủ ậ ị ủ
Tô Hoài đã th hi n giá tr nhân đo sâu xa. Nhà văn đã ch ra con đng gi i phóng choể ệ ị ạ ỉ ườ ả
ng i lao đng có cu c đi tăm t i, s ph n bi th m. Con đng y đc th hi n rõ nétườ ộ ộ ờ ố ố ậ ả ườ ấ ượ ể ệ
qua di n bi n tâm tr ng M trong đêm tình mùa xuân và hành đng M c i trói cho A Ph ,ễ ế ạ ị ộ ị ở ủ
cùng A Ph tr n thoát.ủ ố
Là con dâu trong nhà Th ng lí Pá Tra b đày đa, bóc l t s c lao đng, c m tù v tinh th nố ị ọ ộ ứ ộ ầ ề ầ
nh ng t sâu trong lòng M v n p m t ng n l a khát v ng s ng, t do, ch ch c h iư ừ ị ẫ ấ ủ ộ ọ ử ọ ố ự ỉ ờ ơ ộ
là tr i d y m nh m .ỗ ậ ạ ẽ
S h i sinh c a nhân v t M đc tác gi miêu t sâu s c và tinh t . Nh ng y u t bênự ồ ủ ậ ị ượ ả ả ắ ế ữ ế ố
ngoài tác đng vào tâm lí nhân v t nh khung c nh mùa xuân, ti ng sáo g i b n tình,… đãộ ậ ư ả ế ọ ạ
th c t nh t t c c m xúc c a M : căm ghét s b t công, tàn b o, khao khát m t cu c s ngứ ỉ ấ ả ả ủ ị ự ấ ạ ộ ộ ố
t do, h nh phúc.ự ạ
Mùa xuân đn v i H ng Ngài. M t mùa xuân hi n ra v i màu s c, âm thanh: ti ng sáo,ế ớ ồ ộ ệ ớ ắ ế
ti ng khèn,… Cái không khí n ng nàn c a mùa xuân nh đc tăng thêm b i b a r uế ồ ủ ư ượ ở ữ ượ
ngày T t nhà Th ng lí v i ti ng chuông đánh m ĩ,… “Ngày T t, M cũng u ng r u.ế ở ố ớ ế ầ ế ị ố ượ
M lén l y hũ r u, c u ng c t ng bát”. M đang s ng trong m t tr ng thái khácị ấ ượ ứ ố ự ừ ị ố ộ ạ
th ng. Men r u làm cho M lâng lâng say, nh ng tâm h n cô thì t t th c t nh. Cáiườ ượ ị ư ồ ừ ừ ứ ỉ
cách u ng r u “ c t ng bát” khi n ta nghĩ nh th M đang c u ng c n nh ng cayố ượ ự ừ ế ư ể ị ố ố ạ ữ
đng, u t h n c a ph n đi đã qua. H i men c a r u đã đa tâm h n M đi theo ti ngắ ấ ậ ủ ầ ờ ơ ủ ượ ư ồ ị ế
sáo, nó khi n cô nh l i nh ng k ni m đp c a th i con gái,…ế ớ ạ ữ ỉ ệ ẹ ủ ờ
Nh l i quá kh có nghĩa là M đã thoát ra kh i tình tr ng s ng mà nh đã ch t. M th yớ ạ ứ ị ỏ ạ ố ư ế ị ấ
ph i ph i tr l i, trong lòng vui s ng nh nh ng đêm T t ngày tr c. M nh n ra mìnhơ ớ ở ạ ướ ư ữ ế ướ ị ậ
còn tr l m và cô mu n đi ch i. S c s ng b y lâu nay b đè nén, gi đây tr i d y m nhẻ ắ ố ơ ứ ố ấ ị ờ ỗ ậ ạ
m , không gì ngăn n i.ẽ ổ
Xu t hi n trong tâm trí M đu tiên là m t ý nghĩ l lùng mà r t chân th t. “N u có n mấ ệ ị ầ ộ ạ ấ ậ ế ắ
lá ngón trong tay lúc này, M s ăn cho ch t ngay,…”. Ngh ch lý trên cho th y khi ni mị ẽ ế ị ấ ề
khao khát s ng đc kh i lên, nó s tr thành m t mãnh l c xung đt gay g t v i tr ngố ượ ơ ẽ ở ộ ự ộ ắ ớ ạ
thái vô nghĩa c a th c t i. M đã ý th c đc th c t i c a mình. Đó là bi u hi n c a lòngủ ự ạ ị ứ ượ ự ạ ủ ể ệ ủ
khát khao s ng mãnh li t.ố ệ
Trong khi đó, ti ng sáo g i b n tình c thôi thúc, m i g i. Ti ng sáo là bi u t ng vế ọ ạ ứ ờ ọ ế ể ượ ề
khát v ng tình yêu. Ti ng sáo đc miêu t song hành v i di n bi n tâm tr ng M . Nóọ ế ượ ả ớ ễ ế ạ ị
chính là ng n gió th i bùng lên đm l a v n đang cháy âm trong lòng cô gái khao khátọ ổ ố ử ẫ ỉ
tình yêu. Ti ng sáo đy ám nh đã nh p vào th gi i tâm h n M . Gi đây tâm h n Mế ầ ả ậ ế ớ ồ ị ờ ồ ị
đang r p r n ti ng sáo.ậ ờ ế
S c s ng tr i d y trong tâm h n M nh nh ng đt sóng ào t. Hành đng M vào phòngứ ố ỗ ậ ồ ị ư ữ ợ ạ ộ ị
l y m th p n n cho sáng có nghĩa là M đang soi sáng tâm h n mình đ tìm l i thoát. Conấ ỡ ắ ế ị ồ ể ố
ng i đích th c trong M đã s ng l i, hòa l n v i con ng i th c t i khi n tâm h n côườ ự ị ố ạ ẫ ớ ườ ự ạ ế ồ
ch p ch n b t đnh. D ng nh không đm x a gì đn nh ng xi ng xích tàn b o c a nhàậ ờ ấ ị ườ ư ế ỉ ế ữ ề ạ ủ