Kỹ thuật bảo quản chế biến
phụ phẩm NN
Tuy chưa được phổ biến rộng rãi, nhưng hiện nay một số hộ chăn
nuôi ở Vĩnh Phúc cũng đã học được cách chế biến rơm rạ, cỏ, lá
sắn... cho gia súc, nhất là để dự trữ trong mùa đông mang lại kết
quả rất khả quan. Để bà con có thể học tập cách chế biến phụ phẩm
nông nghiệp cho chăn nuôi, báo NNVN xin giới thiệu một số phương
pháp "Chế biến phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn gia súc".
Chế biến rơm lúa bằng phương pháp ủ với urê và vôi
Rơm lúa tuy nghèo chất dinh dưỡng và khó tiêu hoá, nhưng nếu
được ủ với urê và với vôi sẽ làm cho chúng dễ tiêu hớa hơn và trở
thành thức ăn có giá trị cho trâu, bò, đặc biệt trong mùa đông thiếu
thức ăn xanh. Phương pháp ủ như sau:
]>Nguyên liệu: Rơm khô: 100kg; urê: 2,5kg; vôi đã tôi: 0,5kg; muối ăn:
0,5kg; nước sạch: 70- 80 lít. Urê, vôi, muối được hòa vào 70 - 80 lít
nước cho tan đều. Sau đó tưới vào 100kg rơm cho tất cả rơm được thấm
nước urê
Dụng cụ: Túi ni lông lớn (bao đựng phân đạm) hay bao tải dứa (100kg
rơm cần 10 - 12 bao tải dứa), cân: 1 chiếc, chậu to hay vại sành 1 cái để
hòa tan urê, vôi, muối: xô tôn: 2 - 3 chiếc; ô doa: 1 chiếc (để tưới cho
đều). Nếu không có ô doa ta dùng gáo nhựa dội qua rổ thưa; dây ni lông
để buộc miệng bao tải; 1 mảnh ni lông rộng chừng 2-3m2.
Cách ủ:
- Trên sân sạch, hay trên một tấm nilông hoặc vải xác rắn rộng chừng 2 -
3m2 ta trải từng lớp rơm dày khoảng 15 - 20cm (1 gang tay). Sau đó tưới
nước đã hòa tan urê, vôi, muối cho thấm ướt đều tất cả lớp rơm, không
dội quá nhiều thừa nước urê chảy đi gây lãng phí, tiếp theo cho lớp khác
và lại tưới đều.
- Lần lượt như vậy tưới cho ẩm hết lượng rơm.
- Các lớp dưới nên tưới ít các lớp trên tưới nhiều hơn, phần dư thừa sẽ
thấm xuống các lớp dưới không gây lãng phí.
- Sau khi rơm được tưới đều ta cho chúng vào các bao tải dứa, nén thật
chặt rồi buộc chặt.
- Đặt các bao tải này vào nơi sạch sẽ, tránh nắng, mưa, ẩm ướt. Có thể
treo các bao tải chung quanh chuồng trâu bò.
- Nếu gia đình có 1 trâu hoặc 1 bò mỗi lần chế biến chỉ cần ủ 50kg rơm
khô và sau 10-12 ngày lại ủ một đợt mới 50kg nữa là vừa đủ cho trâu bò
của mình.
Cách cho ăn.
Rơm ủ trong 7 - 10 ngày bắt đầu lấy ra cho: trâu bò ăn. Rơm ủ có chất
lượng tốt có mầu vàng đậm, mùi urê, không có mùi mốc, rơm ẩm, mềm.
Sau khi lấy ra ta lại buộc kín miệng bao tải ngay.
+ Lần đầu nên tập cho trâu bò ăn như sau:
- Lấy rơm ủ ra, phơi trong mát chừng nửa tiếng đến 1 tiếng đồng hồ để
mùi urê bay bớt.
- Cho vào rổ, thúng, hay máng ăn sạch sẽ và nên trộn thêm 1-2kg cỏ
xanh lên lớp trên để hấp dẫn trâu bò, làm như vậy chừng 2-3 ngày.
- Khi trâu bò đã quen ăn thức ăn này, ta không cần phải phơi và trộn lẫn
với cỏ nữa; nhưng nhớ cho ăn trong máng hay thúng, rổ cho sạch sẽ trâu
bò sẽ ăn được nhiều và ít bỏ thừa.
- Cho trâu bò ăn rơm đã chế biến càng nhiều càng tốt, nhưng hàng ngày
vẫn cần chăn thả để trâu bò có đủ 1 lượng thức ăn xanh cần thiết.
- Nên cho ăn thường xuyên trong mùa đông thì hiệu quả mới cao.
Phương pháp chế biến bánh dinh dưỡng (urê - rỉ mật) và sử dụng cho
trâu bò (Thành tựu của FAO)
- Chỉ có trâu, bò, dê... mới tiêu hóa được urê, còn đối với lợn, gà, vịt,
ngan, ngỗng... urê lại gây độc hại. Trâu bò v.v được ăn thêm bánh dinh
dưỡng sẽ béo khỏe, cày kéo tối, đặc biệt vào mùa đông thiếu thức ăn.
Cách chế biến bánh dinh dưỡng:
Nguyên liệu: Urê: 10kg; rỉ mật: 45 - 50kg; vôi bột: 4kg; xi măng. 2kg;
bột đất sét: 4kg; muối ăn: 0,5kg; bột sắn hay cám gạo: 5kg; chất độn
nhiều xơ: 20 - 30kg (như vỏ lạc, dây lang, dây lạc khô hay rơm băm
nhỏ).
Dụng cụ: Chậu to: 1 chiếc; chậu nhôm nhỏ: 2 chiếc; xô tôn: 2 chiếc;
khuôn đóng gạch: 2 chiếc; chày giã cua: 2 chiếc; cân: 1 chiếc; nilông
mảnh: 1 chiếc = 2m2.
Các bước tiến hành chế biến:
Bước 1:
- Trộn urê, muối ăn vào rỉ đường cho đều. Trộn các nguyên liệu còn lại
vào với nhau (trộn khô).
Bước 2:
Trộn đều 2 hỗn hợp trên vào nhau, sao cho chúng vừa đủ kết đính. Nếu
quá nhão cho thêm 1 chút chất độn nhiều xơ. Nếu quá khô cho thêm một
vài ki lô gam rỉ mật. Sau khi trộn xong phải ủ thành đống trong thời gian
1 - 2 tiếng đồng hồ, rồi mới đóng thành các bánh nhỏ.
Bước 3:
- Dùng khuôn đóng gạch thủ công, hoặc khuôn đóng gạch xỉ, hay xô tôn
hỏng để đóng bánh.
- Dùng chày gỗ nén thật chặt nguyên liệu vào khuôn để kết dính tốt sau
này tránh sẽ cứng, chắc, chất lượng tốt.
- Phơi khô bánh dinh dưỡng trong bóng mát 5-7 ngày ở nơi khô ráo,
sạch sẽ sau đó mới sử dụng cho trâu bò.
- Có thể sử dụng bánh dinh dưỡng trong 2 - 3 tháng, chất lượng vẫn tốt.
Bước 4: Sử dụng cho trâu bò
- Đặt bánh dinh dưỡng vào nơi cao ráo sạch sẽ trong chuồng trâu bò
(tránh để nước mưa hay phân, nước tiểu gia súc lẫn vào).
- Có thể đặt vào trong một cái quang có cái rổ lót và treo vào phía đầu
trâu bò, ngang với tầm mõm của chúng để trâu bò dễ liếm hoặc ăn.
- Chỉ cho 1 bánh dinh dưỡng vào rổ, khi nào ăn hết mới cho ăn bánh
mới.
- Một trâu hay bò hàng ngày có thể ăn được từ 0,4 - 0,6kg bánh dinh
dưỡng này.
- Cần phải sử dụng bánh dinh dưỡng liên tục hàng tháng trong mùa đông
mới đem lại hiệu quả tốt (tránh dùng ngắt quãng 2 - 3 ngày rồi lại dừng
hiệu quả sẽ thấp).
- Tuyệt đốt không hòa tan bánh dinh dưỡng vào nước và cho ăn sẽ làm
gia súc ngộ độc urê có thể gây chết trâu bò đột ngột. Bởi vì urê hòa tan
quá nhanh trong đường tiêu hóa của trâu bò rồi bị hấp thu ngay vào máu,
gây rối loạn hô hấp, trâu bò bị ngạt thở mà chết.
Phương pháp chế biến và dự trữ thân lạc làm thức ăn cho lợn và trâu bò.
Cây lạc khi thu hoạch củ vẫn còn xanh và giàu chất dinh dưỡng. Đặc
biệt chúng có hàm lượng đạm khá cao (15-16% cao hơn gần 2 lần lượng
chất đạm trong hạt ngô).
- Điều khó khăn là, vụ thu hoạch lạc là tháng 6-7 dương lịch là thời kỳ
mưa nhiều nên cây lạc rất dễ bị thối hỏng.
- Tuy vậy có thể biến cây lạc theo phương pháp ủ chua, dự trữ được
hàng năm, chất lượng tốt làm thức ăn cho lợn và trâu bò.
- Một sào lạc có thể thu được 300 - 400kg thân câu lạc. Đây là nguồn
thức ăn lớn có giá trị cho vật nuôi.
Phương pháp chế biến:
Chuẩn bị thân cây lạc:
- Thân cây lạc sau khi thu hoạch củ được cắt bỏ phần gốc già (bỏ đi
