intTypePromotion=1

An toàn lương thực của các dân tộc thiểu số ở vùng cao Việt Nam dưới tác động của yếu tố xã hội và văn hóa

Chia sẻ: Vy Vy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:20

0
28
lượt xem
0
download

An toàn lương thực của các dân tộc thiểu số ở vùng cao Việt Nam dưới tác động của yếu tố xã hội và văn hóa

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung chính của bài viết trình bày vấn đề an toàn lương thực của các dân tộc thiểu số ở vùng cao Việt Nam dưới tác động của yếu tố xã hội và văn hóa. Mời các bạn tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: An toàn lương thực của các dân tộc thiểu số ở vùng cao Việt Nam dưới tác động của yếu tố xã hội và văn hóa

Bµi 3<br /> An toµn l−¬ng thùc<br /> cña c¸c d©n téc thiÓu sè ë vïng cao ViÖt Nam<br /> d−íi t¸c ®éng cña yÕu tè x· héi vµ v¨n ho¸<br /> TiÕn sÜ V−¬ng Xu©n T×nh<br /> ViÖn D©n téc häc<br /> An toµn l−¬ng thùc (Food security) lµ vÊn ®Ò nãng báng cña toµn cÇu hiÖn nay, ®Æc biÖt víi<br /> <br /> c¸c d©n téc thiÓu sè - nh÷ng c− d©n mµ trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn th−êng chÞu nhiÒu thiÖt thßi vµ<br /> sèng ë møc nghÌo khæ. L−¬ng thùc ë ®©y ®−îc hiÓu kh«ng chØ lµ c¸c lo¹i ngò cèc (cung cÊp chÊt<br /> bét), mµ lµ toµn bé nguån thøc ¨n cña con ng−êi.<br /> Thùc ra, vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc ®· ®−îc nªu lªn tõ nh÷ng n¨m cña thËp kû 70. N¨m<br /> 1986, Ng©n hµng thÕ giíi (World Bank) ®· cã ®Þnh nghÜa nh− sau: "An toµn l−¬ng thùc lµ c¬ héi<br /> cã ®−îc cña tÊt c¶ mäi ng−êi ë mäi thêi gian ®Ó cã ®ñ l−¬ng thùc cho c¸c ho¹t ®éng vµ ®iÒu kiÖn<br /> søc khoÎ". Cßn theo b¶n "§Ö tr×nh kÕ ho¹ch hµnh ®éng vÒ vÊn ®Ò l−¬ng thùc toµn cÇu" cña Liªn<br /> hîp quèc häp t¹i Rome, th¸ng 11 n¨m 1996, mét lÇn n÷a l¹i kh¼ng ®Þnh: "An toµn l−¬ng thùc chØ<br /> tån t¹i khi tÊt c¶ mäi ng−êi, ë bÊt kú thêi gian nµo ®Òu cã ®−îc nguån l−¬ng thùc, kh«ng nh÷ng<br /> ®Çy ®ñ mµ cßn ®¶m b¶o dinh d−ìng ®Ó ®¸p øng nhu cÇu vµ së thÝch ¨n uèng, ®¸p øng cho c¸c<br /> ho¹t ®éng vµ ®iÒu kiÖn søc khoÎ cña hä" (dÉn theo Jonathan Rigg, 2001).<br /> Nh− vËy, vÊn ®Ò then chèt cña an toµn l−¬ng thùc lµ ph¶i ®¶m b¶o ®−îc ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp<br /> cËn víi c¸c nguån l−¬ng thùc vµ ph¶i thÝch øng víi sù ®æi thay cña nguån l−¬ng thùc Êy khi<br /> <br /> nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ x· héi chuyÓn ®æi. Theo Maxwel vµ Wiebe, an toµn l−¬ng thùc cña<br /> nh÷ng c− d©n kh«ng thuéc khu vùc ®« thÞ g¾n bã rÊt mËt thiÕt víi chÕ ®é së h÷u ®Êt ®ai vµ nguån<br /> tµi nguyªn. C¸c t¸c gi¶ ®· nªu lªn s¬ ®å cña chuçi quan hÖ ®ã nh− sau: §Êt ®ai - S¶n phÈm Thu nhËp - Tiªu thô - T×nh tr¹ng dinh d−ìng (Daniel Maxwel and Keith Wiebe, 1998). Trªn thùc<br /> <br /> tÕ, an toµn l−¬ng thùc cßn cã liªn quan tíi gia t¨ng d©n sè, tíi thÞ tr−êng vµ dÞch vô vÒ l−¬ng thùc,<br /> tíi c¸c nguån trî cÊp, mèi quan hÖ x· héi, v¨n ho¸ vµ c¶ chÝnh s¸ch vÒ l−¬ng thùc cña mçi quèc<br /> gia. Khi ®Ò cËp tíi vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc, cã thÓ ë nhiÒu cÊp ®é: tõ thÕ giíi, quèc gia, vïng,<br /> ®Þa ph−¬ng, nhãm c− d©n ®Õn hé gia ®×nh.<br /> B¸o c¸o nµy tr×nh bµy vÒ t×nh tr¹ng an toµn l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc thiÓu sè ë vïng cao<br /> ViÖt Nam d−íi t¸c ®éng cña yÕu tè x· héi vµ v¨n ho¸. C¸c yÕu tè x· héi cã ¶nh h−ëng m¹nh mÏ<br /> ®Õn an toµn l−¬ng thùc cña c− d©n n¬i ®©y chñ yÕu lµ chÕ ®é h−ëng dông ®Êt ®ai, chÝnh s¸ch<br /> ®Þnh canh ®Þnh c−, chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ chÝnh s¸ch x· héi, chÝnh s¸ch thÞ tr−êng...<br /> <br /> MÆt kh¸c, nh÷ng nh©n tè vÒ v¨n ho¸ nh− tËp qu¸n ¨n uèng, tËp qu¸n chia sÎ thøc ¨n, tËp qu¸n<br /> t−¬ng trî vµ gióp ®ì trong céng ®ång... còng t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn an toµn l−¬ng thùc cña hä.<br /> <br /> 168<br /> <br /> I. T×nh tr¹ng an toµn l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc thiÓu sè ë<br /> vïng cao ViÖt Nam<br /> I.1. An toµn l−¬ng thùc trong x· héi truyÒn thèng<br /> Trong sè 53 d©n téc thiÓu sè ë n−íc ta hiÖn nay, trõ ng−êi Hoa, ng−êi Ch¨m vµ Kh¬-me, cã<br /> tíi 50 d©n téc chñ yÕu sinh sèng t¹i vïng cao. Trong x· héi truyÒn thèng, víi nÒn kinh tÕ tù cung<br /> tù cÊp, vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc cña hä chñ yÕu dùa trªn nh÷ng c¬ së sau ®©y:<br /> - Nguån l−¬ng thùc tõ canh t¸c n«ng nghiÖp. Sèng trong khu vùc §«ng Nam ¸ lôc ®Þa - mét<br /> trong nh÷ng c¸i n«i ph¸t sinh ra c©y lóa, nªn víi c¸c d©n téc t¹i vïng cao n−íc ta, dï ë miÒn nói<br /> phÝa B¾c hay vïng Tr−êng S¬n - T©y Nguyªn, cã ®iÓm kh¸ thèng nhÊt lµ ®Òu lÊy g¹o lµm nguån<br /> l−¬ng thùc chñ yÕu. Cã mét sè téc ng−êi sèng ë mét vµi ®Þa ph−¬ng nh− ng−êi H'M«ng, ng−êi<br /> Dao, ng−êi L« L« sinh sèng t¹i vïng cao nguyªn nói ®¸ tØnh Hµ Giang l¹i lÊy ng« lµm nguån<br /> l−¬ng thùc chÝnh, bëi do ®Æc ®iÓm sinh th¸i trong vïng chØ phï hîp víi c©y l−¬ng thùc nµy.<br /> Do lÊy g¹o lµm nguån l−¬ng thùc chñ yÕu nªn ho¹t ®éng chÝnh trong n«ng nghiÖp lµ canh<br /> t¸c lóa. Tuú theo tõng n¬i, dùa trªn ®iÒu kiÖn sinh th¸i mµ ®ång bµo trång lóa n−íc hay lóa c¹n.<br /> <br /> T¹i nh÷ng khu vùc thung lòng - n¬i c− tró cña c¸c d©n téc nh− Tµy, Nïng, M−êng, Th¸i..., viÖc<br /> canh t¸c lóa n−íc kh¸ ph¸t triÓn, vµ trong truyÒn thèng, nhiÒu d©n téc ®· biÕt th©m canh. Cßn ë<br /> khu vùc vïng rÎo cao, vïng T©y Nguyªn, mét nÒn n«ng nghiÖp n−¬ng rÉy l¹i ®−îc h×nh thµnh tõ<br /> l©u ®êi. Tuy nhiªn, do ch−a cã ®iÒu kiÖn ®Çu t− kü thuËt nªn n¨ng suÊt lóa trong x· héi truyÒn<br /> thèng kh«ng cao, lóa n−íc th−êng chØ ®¹t 1 - 2 tÊn/ha/vô. Víi lóa n−¬ng, nÕu lµ n−¬ng ph¸t ë<br /> rõng giµ trong vô ®Çu còng ®¹t møc ®é trªn 1 tÊn/ha, cßn c¸c vô tiÕp theo th× gi¶m h¬n.<br /> Bªn c¹nh lóa lµ c©y trång chÝnh, ®ång bµo c¸c d©n téc ë vïng cao cßn trång thªm nhiÒu<br /> c©y l−¬ng thùc bæ trî, nh− ng«, s¾n, khoai sä, khoai lang, dong riÒng, kª, m¹ch... RÊt nhiÒu lo¹i<br /> rau, ®Ëu, ®Æc biÖt lµ nh÷ng lo¹i nh− bÇu, bÝ, rau c¶i, rau dÒn, ®Ëu t−¬ng, ®Ëu ®òa, hµnh, tái, s¶,<br /> ít..., cïng víi c¸c lo¹i c©y ¨n qu¶ nh− chuèi, ®u ®ñ, mÝt, døa..., còng ®−îc gieo trång (chñ yÕu<br /> trång trªn n−¬ng rÉy) ®Ó gi¶i quyÕt nhu cÇu thùc phÈm hµng ngµy.<br /> Ch¨n nu«i ë vïng cao, bªn c¹nh viÖc ®¶m søc kÐo (tr©u, bß) hoÆc sö dông cho vËn chuyÓn<br /> (ngùa, voi), phÇn lín ®−îc dïng ®Ó lµm nguån thùc phÈm. Cã khu vùc vïng cao nh− cña ng−êi<br /> H'M«ng ë Kú S¬n - NghÖ An, ®µn bß rÊt ph¸t triÓn. T¹i ®©y, bß ®−îc nu«i chñ yÕu ®Ó trao ®æi vµ<br /> dïng trong cóng b¸i. C¸c lo¹i gia sóc, gia cÇm nh− lîn, gµ... ®−îc nu«i ë hÇu kh¾p c¸c vïng,<br /> nh÷ng lo¹i nh− dª, vÞt, ngan, ngçng... th−êng ®−îc nu«i ë vïng thung lòng. Cïng víi c¸c lo¹i rau<br /> ®Ëu, thÞt cña gia sóc, gia cÇm ®· gãp phÇn t¨ng c−êng nguån thùc phÈm cho ®ång bµo c¸c d©n<br /> téc vïng cao.<br /> C¸ nu«i còng lµ mét nguån thùc phÈm quan träng víi nhiÒu c− d©n, nhÊt lµ c¸c c− d©n<br /> vïng thung lòng. ë c¸c d©n téc nh− Tµy, Nïng, M−êng, Th¸i..., ngoµi nu«i c¸ ë ao, ®ång bµo cßn<br /> cã tËp qu¸n nu«i c¸ ruéng. Ng−êi H'M«ng vµ ng−êi Dao ë Hoµng Su Ph× - Hµ Giang, tuy sèng<br /> trªn vïng ®Êt dèc, canh t¸c ruéng bËc thang nh−ng còng th¶ c¸ ruéng. Khi trêi m−a to, ng−êi ta<br /> c¾m vµo ruéng mét sè cµnh cä lµm t¸n lîp; v× thÕ, c¸ sÏ ë l¹i ruéng mµ kh«ng v−ît ®i theo dßng<br /> n−íc... Gièng c¸ nu«i ®Òu lµ c¸ tù nhiªn, ®−îc khai th¸c hoÆc lÊy trøng ë s«ng suèi råi ®em −¬ng.<br /> Víi lo¹i c¸ th¶ ë ruéng, hÇu hÕt lµ c¸ chÐp.<br /> <br /> 169<br /> <br /> - Nguån l−¬ng thùc khai th¸c tõ thiªn nhiªn. §©y lµ nguån l−¬ng thùc cã vÞ trÝ quan träng<br /> trong x· héi truyÒn thèng, bëi nã bæ trî cho nguån l−¬ng thùc tõ canh t¸c. Nh− ®· tr×nh bµy, do<br /> n¨ng suÊt thÊp vµ do thiªn tai, dÞch bÖnh hoµnh hµnh nªn canh t¸c n«ng nghiÖp chØ ®¸p øng<br /> phÇn nµo nhu cÇu l−¬ng thùc cña ng−êi d©n vïng cao. Nh÷ng khi ®ãi kÐm, hoÆc ®Ó bæ sung cho<br /> nguån l−¬ng thùc kh«ng canh t¸c ®−îc, ng−êi d©n ph¶i dùa vµo thu nhËp b»ng s¨n b¾n vµ h¸i<br /> l−îm. C¸c ho¹t ®éng nµy diÔn ra gÇn nh− quanh n¨m, trong ®ã, viÖc thu h¸i c¸c lo¹i rau, cñ, qu¶<br /> chñ yÕu vµo mïa xu©n vµ mïa hÌ; cßn ®¸nh b¾t c¸, s¨n b¾n thó th−êng cã hiÖu qu¶ vµo mïa thu<br /> vµ mïa ®«ng. Ho¹t ®éng h¸i l−îm th−êng cho c¸c lo¹i chÊt bét (cñ mµi, th©n mét sè lo¹i c©y hä<br /> cau... ) vµ rau xanh (rau rõng, m¨ng, nÊm, mäc nhÜ... ); cßn s¨n b¾t th× cho nguån ®¹m (chim thó,<br /> c«n trïng, thuû s¶n... ).<br /> Trong x· héi truyÒn thèng, ho¹t ®éng s¨n b¾t vµ h¸i l−îm ë vïng cao ph¸t triÓn vµ cã hiÖu<br /> qu¶ cßn bëi ®iÒu kiÖn thiªn nhiªn, m«i tr−êng vµ x· héi cho phÐp. Do ®Êt réng, ng−êi th−a, vµ luËt<br /> tôc cña hÇu hÕt c¸c d©n téc thiÓu sè ®Òu cho mäi ng−êi d©n cã quyÒn ®−îc tiÕp cËn víi nguån tµi<br /> nguyªn nªn ho¹t ®éng ®ã Ýt bÞ c¶n trë. S¨n b¾t, h¸i l−îm cßn ®−îc ph©n c«ng theo giíi vµ løa<br /> tuæi, ®−îc liªn kÕt kh«ng chØ mét lµng mµ nhiÒu lµng, ®−îc tiÕn hµnh kh«ng chØ bëi nhu cÇu ¨n<br /> uèng mµ cßn do nÕp sèng v¨n ho¸ (gi¶i trÝ, lÊy thøc ¨n thê cóng... ).<br /> - Nguån l−¬ng thùc tõ trao ®æi vµ t−¬ng trî trong céng ®ång. Sèng trong t×nh tr¹ng tù cung<br /> tù cÊp nªn nh÷ng trao ®æi, mua b¸n vÒ l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc th−êng Ýt x¶y ra; hoÆc th−êng<br /> diÔn ra theo chiÒu h−íng: ®ång bµo b¸n nh÷ng s¶n phÈm n«ng nghiÖp vµ s¨n b¾t, h¸i l−îm ®Ó cã<br /> tiÒn mua vËt phÈm kh¸c. Tuy nhiªn, ®iÒu nµy còng th−êng chØ xuÊt hiÖn ë c¸c d©n téc miÒn nói<br /> phÝa B¾c, ®Æc biÖt lµ vïng §«ng B¾c - n¬i cã ®iÒu kiÖn tiÕp xóc víi nÒn kinh tÕ hµng ho¸, ®· cã<br /> hÖ thèng chî vïng. Cßn ë khu vùc T©y B¾c vµ T©y Nguyªn, ®ång bµo th−êng trao ®æi b»ng vËt<br /> phÈm.<br /> T−¬ng trî trong céng ®ång cã vÞ trÝ rÊt quan träng trong an toµn l−¬ng thùc cña ng−êi d©n<br /> <br /> vïng cao. ViÖc t−¬ng trî th−êng diÔn ra trong ph¹m vi gia ®×nh, dßng hä vµ lµng hay liªn lµng. T¹i<br /> vïng Tr−êng S¬n - T©y Nguyªn, thËm chÝ tíi tr−íc n¨m 1975, vÉn tån t¹i nguyªn t¾c: mét gia ®×nh<br /> kh«ng bao giê bÞ ®øt b÷a nÕu hé kh¸c trong lµng vÉn cßn l−¬ng thùc. VÒ b¶n chÊt, ho¹t ®éng<br /> t−¬ng trî ®−îc dùa trªn c¬ së céng ®ång vÒ së h÷u, bëi toµn bé ®Êt ®ai vµ nguån tµi nguyªn lµ<br /> thuéc céng ®ång; c¸c c¸ nh©n chØ cã quyÒn khai th¸c. Tr−íc n¨m 1945, chÕ ®é së h÷u nµy cßn<br /> tån t¹i ë hÇu kh¾p c¸c d©n téc thiÓu sè t¹i vïng rÎo cao miÒn nói phÝa B¾c vµ vïng Tr−êng S¬n T©y Nguyªn. Ngay c¸c d©n téc sèng t¹i vïng thung lòng T©y B¾c nh− M−êng vµ Th¸i, chÕ ®é<br /> c«ng h÷u vÒ ruéng n−íc vÉn cßn phæ biÕn. Cßn víi ®Êt n−¬ng rÉy vµ rõng nói, s«ng suèi th× vÒ c¬<br /> b¶n vÉn thuéc së h÷u céng ®ång. Bªn c¹nh chÕ ®é së h÷u, c¸c thiÕt chÕ kh¸c nh− dßng hä, tæ<br /> chøc lµng b¶n còng gãp phÇn quan träng ®Ó duy tr× c¸ch thøc t−¬ng trî nµy. T¹i T©y Nguyªn, sù<br /> <br /> tån t¹i cña nhµ dµi vµ mèi quan hÖ x· héi trong nhµ dµi (®¹i gia ®×nh) lµ nh÷ng nh©n tè duy tr× l©u<br /> bÒn quan hÖ t−¬ng trî triÖt ®Ó vÒ l−¬ng thùc.<br /> Nh− vËy, trong x· héi truyÒn thèng, vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc cña mçi gia ®×nh c¸c d©n téc<br /> ë vïng cao ®−îc dùa trªn c¸c c¬ së nh− sau:<br /> Canh t¸c n«ng nghiÖp + S¨n b¾t, h¸i l−îm + T−¬ng trî<br /> _______________________________________________<br /> An toµn l−¬ng thùc (hé gia ®×nh)<br /> <br /> 170<br /> <br /> Trong ®iÒu kiÖn kü thuËt canh t¸c truyÒn thèng Ýt biÕn ®æi vµ ph¸t triÓn th× ®iÒu kiÖn tù<br /> nhiªn, mèi quan hÖ së h÷u vµ thiÕt chÕ x· héi cã t¸c ®éng lín ®Õn an toµn l−¬ng thùc cña ng−êi<br /> <br /> d©n vïng cao; cßn chÝnh s¸ch cña c¸c thÓ chÕ chÝnh trÞ vµ yÕu tè thÞ tr−êng l¹i Ýt ¶nh h−ëng.<br /> <br /> I.2. Thùc tr¹ng an toµn l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc vïng cao hiÖn nay<br /> VÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc thiÓu sè ë vïng cao n−íc ta cã sù chuyÓn biÕn<br /> kÓ tõ sau khi thùc hiÖn c«ng cuéc §æi Míi (1986), mµ trùc tiÕp lµ chÞu ¶nh h−ëng cña c¬ chÕ kinh<br /> tÕ thÞ tr−êng, chÝnh s¸ch Kho¸n 10, LuËt ®Êt ®ai 1993 vµ mét sè chÝnh s¸ch ®Çu t−, ph¸t triÓn<br /> <br /> kh¸c ë vïng d©n téc vµ miÒn nói.<br /> VÒ c¬ b¶n, vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc cña c¸c d©n téc thiÓu sè vÉn dùa trªn c¬ së canh t¸c<br /> n«ng nghiÖp, khai th¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ t−¬ng trî, song tÝnh chÊt vµ møc ®é ®·<br /> ®æi thay; vµ ngoµi ra, an toµn l−¬ng thùc cßn chÞu t¸c ®éng cña c¸c chÝnh s¸ch cña Nhµ n−íc vµ<br /> cña c¬ chÕ thÞ tr−êng. Tuy nhiªn, chóng t«i sÏ tr×nh bµy nh÷ng vÊn ®Ò ®ã kü h¬n ë môc sau.<br /> Trong phÇn nµy, chóng t«i chØ nªu lªn bøc tranh vÒ an toµn l−¬ng thùc trong ®êi sèng cña c¸c<br /> d©n téc ë vïng cao hiÖn nay.<br /> Nãi tíi an toµn l−¬ng thùc, cho ®Õn nay, c¸c c¬ quan chøc n¨ng th−êng chØ ®Ò cËp ®Õn møc<br /> thu nhËp b×nh qu©n l−¬ng thùc - tøc ngò cèc - ®Ó ®¶m b¶o nguån thøc ¨n tèi thiÓu theo tËp qu¸n<br /> ¨n uèng cña c− d©n trång trät. HiÖn t¹i, ViÖt Nam lµ n−íc xuÊt khÈu g¹o ®øng hµng thø 2 trªn thÕ<br /> giíi, víi møc trªn d−íi 4 triÖu tÊn/n¨m. Tuy nhiªn, ®iÒu ®ã kh«ng cã nghÜa chóng ta ®· gi¶i quyÕt<br /> tèt vÊn ®Ò an toµn l−¬ng thùc, bëi rÊt nhiÒu chi phÝ quèc gia ph¶i tr«ng chê vµo h¹t g¹o; mÆt kh¸c,<br /> ng−êi trång lóa xuÊt khÈu l¹i hÇu hÕt lµ n«ng d©n vïng ®ång b»ng s«ng Hång vµ s«ng Cöu Long.<br /> Víi ng−êi n«ng d©n c¸c d©n téc vïng cao, viÖc mua l−¬ng thùc chØ cã ®−îc khi hä cã s¶n phÈm<br /> hµng ho¸. Tr−íc khi ph©n tÝch t×nh tr¹ng thu nhËp l−¬ng thùc cña ng−êi n«ng d©n vïng cao, cÇn<br /> nhËn thÊy r»ng cho ®Õn nay, thu nhËp tõ trång trät, nhÊt lµ l−¬ng thùc cña hä vÉn chiÕm vÞ trÝ chñ<br /> yÕu. Cã mét sè n¬i, ®ång bµo ®· canh t¸c c¸c lo¹i c©y hµng ho¸ (c©y c«ng nghiÖp, c©y ¨n qu¶)<br /> nh−ng ch−a nhiÒu. Nh÷ng nguån thu tõ ch¨n nu«i l¹i kh¸ khiªm tèn; bëi hÇu hÕt s¶n phÈm ch¨n<br /> nu«i chØ ®ñ chi dïng cho cóng b¸i, tÕt lÔ nªn khã trë thµnh hµng ho¸. Bªn c¹nh ®ã, ngµnh nghÒ<br /> cßn kÐm ph¸t triÓn. NÕu xem xÐt thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng−êi cña vïng miÒn nói phÝa B¾c vµ<br /> T©y Nguyªn qua mét sè n¨m khi so víi c¸c vïng kh¸c, sÏ cã kÕt qu¶ nh− sau (B¶ng 1).<br /> B¶ng II.3.1. Thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng−êi cña vïng miÒn nói phÝa B¾c vµ T©y Nguyªn<br /> §¬n vÞ: ®ång/n¨m<br /> 1994<br /> <br /> 1995<br /> <br /> 1996<br /> <br /> 1997<br /> <br /> C¶ n−íc<br /> <br /> 168.110<br /> <br /> 206.100<br /> <br /> 226.700<br /> <br /> 261.500<br /> <br /> MiÒn nói phÝa B¾c<br /> <br /> 132.360<br /> <br /> 160.650<br /> <br /> 173.760<br /> <br /> 205.060<br /> <br /> T©y Nguyªn<br /> <br /> 197.150<br /> <br /> 241.140<br /> <br /> 265.600<br /> <br /> 300.130<br /> <br /> §¬n vÞ<br /> <br /> Nguån: Ph¹m Quang Hoan, V−¬ng Xu©n T×nh, Ma Trung Tû: 1999, tr. 28<br /> <br /> Trªn thùc tÕ, thu nhËp nµy ch−a ph¶n ¸nh ®óng møc ®é nghÌo ®ãi cña ®ång bµo d©n téc<br /> thiÓu sè. VÝ dô vÒ tr−êng hîp T©y Nguyªn: Trong c¸c n¨m cuèi thËp kû 90, vïng ®Êt nµy ph¸t<br /> triÓn m¹nh mÏ bëi më réng diÖn tÝch cµ phª vµ gi¸ cµ phª t¨ng. Song ai lµ ng−êi cã thu nhËp tõ<br /> c©y c«ng nghiÖp nµy ? Râ rµng hÇu hÕt lµ ng−êi Kinh, cßn ®ång bµo d©n téc thiÓu sè chØ chiÕm<br /> <br /> 171<br /> <br /> mét tØ lÖ nhá. Qua kh¶o s¸t cña chóng t«i, t¹i nhiÒu n¬i, nÕu ®ång bµo cã trång lo¹i c©y c«ng<br /> nghiÖp Êy còng kh«ng cho n¨ng suÊt cao, bëi hä kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Çu t− vµ thiÕu kü thuËt canh<br /> t¸c (Ph¹m Quang Hoan, V−¬ng Xu©n T×nh: 1999). Møc ®é thu nhËp còng nh− nguyªn nh©n kÓ<br /> trªn khiÕn tØ lÖ sè hé nghÌo ®ãi ë vïng d©n téc vµ miÒn nói cßn cao (B¶ng 2). ë ®©y, viÖc ®¸nh<br /> gi¸ nghÌo ®ãi ®−îc dùa trªn tiªu chÝ cña Bé Lao ®éng - Th−¬ng binh - X· héi, vµ c¸c tiªu chÝ nµy<br /> chñ yÕu dùa trªn c¬ së thu nhËp vÒ l−¬ng thùc: Hé ®ãi cã møc thu nhËp d−íi 13 kg<br /> g¹o/ng−êi/th¸ng (t−¬ng ®−¬ng 45.000®); hé nghÌo: víi møc d−íi 15 kg g¹o/ng−êi/th¸ng (t−¬ng<br /> ®−¬ng 55.000 ®) (Lª Du Phong, Hoµng V¨n Hoa, NguyÔn V¨n ¸ng: 2000, tr. 18).<br /> B¶ng II.3.2. TØ lÖ hé ®ãi nghÌo ë mét sè vïng cao trong so s¸nh víi khu vùc kh¸c<br /> §¬n vÞ:%<br /> 1997<br /> <br /> 1998<br /> <br /> MiÒn nói phÝa B¾c<br /> <br /> 25,27<br /> <br /> 23,45<br /> <br /> §ång b»ng s«ng Hång<br /> <br /> 10,35<br /> <br /> 8,96<br /> <br /> Khu Bèn cò<br /> <br /> 25,10<br /> <br /> 22,47<br /> <br /> Duyªn h¶i miÒn Trung<br /> <br /> 17,70<br /> <br /> 15,28<br /> <br /> T©y Nguyªn<br /> <br /> 28,60<br /> <br /> 23,25<br /> <br /> 9,20<br /> <br /> 7,58<br /> <br /> 19,08<br /> <br /> 16,70<br /> <br /> §Þa ph−¬ng<br /> <br /> §ång b»ng Nam Bé<br /> <br /> C¶ n−íc<br /> <br /> Nguån: Ph¹m Quang Hoan, V−¬ng Xu©n T×nh, Ma Trung Tû: 1999, tr. 28<br /> <br /> B¶ng 2 cho thÊy tØ lÖ hé ®ãi nghÌo ë hai vïng miÒn nói phÝa B¾c vµ T©y Nguyªn - n¬i cã<br /> nhiÒu ®ång bµo d©n téc thiÓu sè nhÊt - thuéc diÖn cao nhÊt. B¶ng 3 sÏ cho thªm vÝ dô vÒ t×nh<br /> tr¹ng nghÌo ®ãi ë mét sè tØnh cña miÒn nói phÝa B¾c.<br /> B¶ng II.3.3. TØ lÖ hé nghÌo ®ãi ë mét sè tØnh miÒn nói phÝa B¾c (1998)<br /> §¬n vÞ:%<br /> TØnh<br /> <br /> TØ lÖ hé nghÌo ®ãi<br /> <br /> TØnh<br /> <br /> TØ lÖ hé nghÌo ®ãi<br /> <br /> Hµ Giang<br /> <br /> 25,0<br /> <br /> B¾c K¹n<br /> <br /> 32,0<br /> <br /> Tuyªn Quang<br /> <br /> 12,5<br /> <br /> Phó Thä<br /> <br /> 18,0<br /> <br /> Cao B»ng<br /> <br /> 25,0<br /> <br /> B¾c Giang<br /> <br /> 18,9<br /> <br /> L¹ng S¬n<br /> <br /> 26,0<br /> <br /> Qu¶ng Ninh<br /> <br /> 16,0<br /> <br /> Lµo Cai<br /> <br /> 32,0<br /> <br /> Hoµ B×nh<br /> <br /> 24,3<br /> <br /> Yªn B¸i<br /> <br /> 16,0<br /> <br /> S¬n La<br /> <br /> 31,3<br /> <br /> Th¸i Nguyªn<br /> <br /> 11,5<br /> <br /> Lai Ch©u<br /> <br /> 33,8<br /> <br /> Nguån: Ph¹m Quang Hoan, V−¬ng Xu©n T×nh, Ma Trung Tû: 1999, tr. 29<br /> <br /> B¶ng 4 tr×nh bµy vÒ t×nh tr¹ng ®ãi nghÌo ë mét tØnh t¹i khu vùc T©y Nguyªn: tØnh §¾k L¾k.<br /> Trong b¶ng nµy kh«ng cã ph©n chia vÒ d©n téc, song c− d©n t¹i Khu vùc III th× hÇu hÕt lµ c¸c d©n<br /> téc thiÓu sè. Cã nhËn xÐt chung: nÕu chØ c¨n cø vµo l−¬ng thùc quy thãc, víi møc 251<br /> kg/ng−êi/n¨m cña khu vùc nµy, sÏ thÊy kh«ng mÊy thÊp h¬n chØ sè t−¬ng tù khi so víi Khu vùc II<br /> (263 kg); thËm chÝ cßn cao h¬n c¶ Khu vùc I (215 kg). Song nÕu xem xÐt vÒ møc thu nhËp, sÏ<br /> thÊy: C− d©n t¹i Khu vùc III chØ b»ng 1/2 cña Khu vùc II, vµ b»ng 1/3 cña Khu vùc I. §iÒu ®ã ®·<br /> <br /> 172<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2