NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007 Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
88
AÛNH HÖÔÛNG PHOÁI HÔÏP CUÛA BA VAØ NAA TÔÙI SÖÏ HÌNH THAØNH CHOÀI
TRONG QUAÙ TRÌNH NHAÂN GIOÁNG NHA ÑAM (
Aloe vera
L.)
THOÂNG QUA KYÕ THUAÄT LÔÙP MOÛNG TEÁ BAØO (
Thin cell layer
)
COMBINATION EFFECT OF BA AND NAA ON SHOOT FORMATION OF IN VITRO
PROPAGATION FOR ALOE VERA (Aloe vera L.) BY USING THIN CELL LAYER METHOD
Löu Thò Thanh Thaát1, Buøi Vaên Leä2, Buøi Minh Trí3
1Khoa Noâng hoïc, Tröôøng Cao ñaúng Coâng nghieäp Cao su;
2Ñaïi hoïc Khoa hoïc Töï nhieân, Ñaïi hoïc Quoác gia Tp.HCM;
3Trung taâm PTTN. Hoùa Sinh, Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp.HCM
ABSTRACT
Aloe vera L. is known as one of precious
medicinal plants. It has been used in Vietnam
traditional remedies. Invitro propagation of Aloe
vera play a very important role for cultivation of
this plant in a larger scale. Thus, our effort was to
establish propagation protocol for invitro
propagation for Aloe vera throught Thin Cell Layer
(TCL) method. The combination effect of BA and
NAA was compared in this experiment. The result
showed that MS medium containing a conbination
of 5 mg/l BA and 0.1 mg/l NAA was the best for
shoot formation (3.76 shoots/sample). Highest
shoot formation in the explant were obtained on
MS medium containing a conbination of 0.5 mg/l
BA and 0.1 mg/l NAA (90 % and 19.83 shoots/
sample). The highest hight and number of leaves
per shoot obtained on MS medium containing 1.5
mg/l BA. In this medium, shoots reached a hight
of 4.31 cm and had 4.81 leaves.
ÑAËT VAÁN ÑEÀ
Caây Nha ñam (Aloe vera L) hieän nay ñöôïc söû
duïng treân khaép theá giôùi ñeå trò nhieàu beänh nhö
vieâm da, ung thö. Chaát gel cuûa caây nha ñam ñöôïc
söû duïng nhieàu nhaát laø laøm thuoác boâi da, thuoác chöõa
nhöõng veát boûng nhoû, nhöõng choã traày xöôùc, vieâm
loeùt mieäng vaø nhöõng toån thöông bieåu moâ khaùc
(Kathi J. Kemper vaø Victoria Chiou, 1999).
Trong nhöõng naêm qua, caùc nhaø nghieân cöùu
thöôøng quan taâm nhieàu nhaân gioáng in vitro caùc
caây coâng nghieäp (mía, caø pheâ), caây laâm nghieäp (keo
lai, thoâng caribeâ), caây caûnh (hoa lan caùc loaïi),…
nhöõng caây döôïc lieäu coøn ít ñöôïc quan taâm. Vôùi nhöõng
coâng duïng to lôùn cuûa caây nha ñam vaø nhu caàu veà
caây gioáng toát cho saûn xuaát, nhaèm cung caáp nhöõng
caây ñaàu doøng coù chaát löôïng cao vôùi soá löôïng lôùn
trong thôøi gian ngaén, ñoàng thôøi vôùi nhu caàu aùp
duïng moät kyõ thuaät môùi, coù nhieàu trieån voïng, toâi
ñaõ tieán haønh thöïc hieän ñeà taøi: “AÛnh höôûng phoái
hôïp cuûa BA vaø NAA tôùi söï hình thaønh choài
trong quaù trình nhaân gioáng Nha ñam (Aloe
vera L.) thoâng qua kyõ thuaät lôùp moûng teá baøo
(Thin cell layer)”.
VAÄT LIEÄU VAØ PHÖÔNG PHAÙP
Ñoái töôïng nghieân cöùu
Ñeà taøi thöïc hieän vôùi gioáng Nha ñam Myõ naêm
2005 taïi Tröôøng Ñaïi hoïc Töï Nhieân Tp. Hoà Chí
Minh.
Maàu caáy töø ngoaøi moâi tröôøng ñöôïc xöû lyù Javel ôû
noàng ñoä 1/2 trong 25 phuùt sau ñoù nhöõng maãu soáng
khoâng nhieãm ñöôïc chuyeån sang moâi tröôøng MS coù
boå sung 5 mg/l BA vaø 0,1 mg/l NAA ñeå kích thích
söï phaùt trieån cuûa choài nguû. Sau ñoù ñöôïc caét moûng
vaø caáy treân moâi tröôøng thí nghieäm söï taùi sinh choài.
Noäi dung nghieân cöùu
Xaùc ñònh noàng ñoäng BA vaø NAA phuø hôïp cho
söï taùi sinh choài töø lôùp moûng teá baøo cuûa caây Nha
ñam (Aloe vera L.).
Phöông phaùp nghieân cöùu
Thí nghieäm ñöôïc boá trí theo kieåu hoaøn toaøn
ngaãu nhieân (Completely Randomized Design, CRD)
coù 2 yeáu toá, 3 laàn laëp laïi, moãi laàn laëp laïi caáy 10
maãu.
- Yeáu toá A: 4 möùc noàng ñoä BA (0,1; 0,3; 0,5; 1
mg/l)
- Yeáu toá B: 3 möùc noàng ñoä NAA (0; 0,1; 0,3
mg/l)
* Phöông phaùp tieán haønh: caét phaàn reã, thaân, laù
cuûa caây nha ñam in vitro thaønh nhöõng laùt moûng
coù kích thöôùc 0,5 – 1 mm, sau ñoù ñöôïc ñaët vaøo
ñóa petri coù chöùa 20 ml moâi tröôøng MS coù boå
sung BA vaø NAA theo töøng noàng ñoä khaûo saùt,
roài duøng daây farafin boïc khít ñóa laïi. Moãi ñóa caáy
10 maãu reã, 10 maãu thaân vaø 10 maãu beï laù (toång
coäng laø 30 maãu/ñóa).
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007
89
* Chæ tieâu theo doõi: sau 2 tuaàn, 4 tuaàn nuoâi caáy
- Tyû leä % maãu caáy taïo choài
- Soá choài/maãu
KEÁT QUAÛ
AÙp duïng kyõ thuaät lôùp moûng teá baøo (TCL), caùc
maãu ñöôïc caét vôùi moät lôùp raát moûng (töø 0,5 – 1 mm),
do ñoù thôøi gian caûm öùng vaø noàng ñoä caûm öùng cuûa
maãu trong caùc thí nghieäm laø raát ngaén vaø thaáp.
Ngoaøi ra, phöông phaùp naøy coøn coù trieån voïng seõ
cho heä soá nhaân cao hôn nhieàu so vôùi phöông phaùp
in vitro. ÔÛ haàu heát caùc nghieäm thöùc chæ sau 5 ngaøy
nuoâi caáy, nhöõng maãu coù khaû naêng hình thaønh choài
ñaõ coù phaûn öùng suøi leân. Ñaëc bieät laø ôû nghieäm thöùc
8 (boå sung 0,5 mg/l BA vaø 0,1 mg/l NAA).
Keát quaû thí nghieäm cho thaáy:
Tyû leä maãu taïo choài töø lôùp moûng thaân giöõa caùc
nghieäm thöùc coù söï sai khaùc nhau raát lôùn. Ñaëc bieät
laø ôû nghieäm thöùc coù boå sung 0,5 mg/l BA vaø 0,1
mg/l NAA (90%). ÔÛ nghieäm thöùc naøy cuõng cho soá
choài trung bình treân maãu ñaït cao nhaát (19,83 choài/
maãu). Nhìn chung ôû caùc nghieäm thöùc boå sung noàng
ñoä BA thaáp (0,1 mg/l) ñeàu coù tyû leä taùi sinh choài vaø
soá choài treân maãu thaáp. Nhö vaäy noàng ñoä BA thaáp
chöa ñuû ñeå taùc duïng leân söï phaân hoùa hình thaønh
choài. Ngöôïc laïi ôû nhöõng noàng ñoä BA cao (1 mg/l),
maëc duø coù tyû leä taïo choài cao hôn nhöng soá choài
hình thaønh treân moät maãu laïi thaáp, coù theå laø do vôùi
kích thöôùc raát moûng cuûa maãu thì nhöõng noàng ñoä
naøy laïi laø quaù cao do ñoù noù coù theå gaây ñoäc hoaëc
kìm haõm söï phaân hoaù vaø taêng tröôûng cuûa choài.
Vaäy, moâi tröôøng thích hôïp nhaát cho söï taùi sinh
choài töø lôùp moûng thaân laø moâi tröôøng MS coù boå
sung 0,5 mg/l BA vaø 0,1 mg/l NAA.
Khi tieán haønh thí nghieäm naøy, toâi cuõng ñaõ thöû
khaû naêng taùi sinh choài töø lôùp moûng cuûa reã vaø laù
caây nha ñam, xong keát quaû cho thaáy caùc maãu ñöôïc
caét töø reã vaø laù ñeàu khoâng coù khaû naêng taïo choài.
Caùc maãu reã ñeàu bò hoùa ñen roài cheát. Coøn moät soá
maãu laù thì coù phaûn öùng phoàng leân, quaên laïi hoaëc
sinh tröôûng keùo daøi chöù khoâng heà coù daáu hieäu phaûn
öùng taïo choài.
KEÁT LUAÄN
Ñeå naâng cao heä soá nhaân gioáng cuûa caây Nha Ñam,
sau khi khöû maãu, kích thích naûy choài thì caùc choài
naøy seõ ñöôïc caét thaønh nhöõng laùt moûng (töø 0,5 – 1
mm) sau ñoù nuoâi caáy trong moâi tröôøng MS chöùa
0,5 mg/l BA vaø 0,1 mg/l NAA. Treân moâi tröôøng
naøy, tyû leä maãu taïo choài ñaït 90 % vaø trung bình
19,83 choài treân moät maãu.
Qua thí nghieäm cho thaáy, caây Nha ñam Myõ coù
theå ñöôïc nhaân gioáng baèng phöông phaùp lôùp moûng
teá baøo theo quy trình sau (hình 1).
Baûng 1. Keát quaû nghieân cöùu aûnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä BA keát hôïp NAA
tôùi söï phaùt sinh choài caây Nha ñam
NGHIEÄM THÖÙC
STT BA (mg/l) NAA (mg/l)
Tyû leä maãu taïo
choài (%)
Soá choài/maãu
(choài)
C1 0,1 0 10,00 1,000
C2 0,1 0,1 6,670 1,000
C3 0,1 0,3 23,33 4,310
C4 0,3 0 33,33 1,860
C5 0,3 0,1 40,00 3,830
C6 0,3 0,3 33,33 3,440
C7 0,5 0 30,00 3,530
C8 0,5 0,1 90,00 19,83
C9 0,5 0,3 30,00 4,710
C10 1 0 20,00 3,670
C11 1 0,1 46,67 2,690
C12 1 0,3 40,00 2,230
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007 Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
90
Hình 1. Quy trình nhaân gioáng ñeà nghò ñeå nhaân gioáng caây nha ñam
thoâng qua kyõ thuaät teá baøo lôùp moûng
Choài khoaûng 1
naêm tuoåi
Khöû truøng Javel ½ trong 25 phuùt
Gôõ mieân tra
ï
n
g
: MS + 5 m
g
/l BA + 0
,
1 m
g
/l NAA
Caét lôùp moûng thaân
TS choài: MS+
0,3 mg/l NAA
V
öôn choài: MS + 1,5 mg/lBA
Vöôn choài: MS+
1,5 mg/lBA
Nhaân cuïm choài:
MS+2 mg/lBA
MS+ 1,5 mg/lBA
Ra reã
MS khoân
g
hormone
Ñaát + traáu hun: 1:1
Vöôøn öôm
Moâ seïo
MS + 0,3 mg/l NAA
MS+0,5 BA
+0,1 NAA
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007
91
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
Nguyeãn Baù Huy Cöôøng, 2004. Nha ñam – moät döôïc
lieäu quyù. http://www.ykhoa.net/skds/THUOC/76-
08.html. 2 trang
Nguyeãn Vaên Phong, 2004. So saùnh naêng suaát, hieäu
quaû, chaát löôïng cuûa moät soá gioáng loâ hoäi treân ñaát
pheøn. Baùo caùo keát quaû thöïc hieän moâ hình thöïc
nghieäm cuûa Trung taâm nghieân cöùu KHKT vaø
khuyeán noâng Tp. Hoà Chí Minh. 8 trang
Buøi Trang Vieät, 2000. Sinh lyù thöïc vaät ñaïi cöông –
phaàn II. NXB Ñaïi hoïc Quoác gia Tp. Hoà Chí Minh,
333 trang.
Meyer H.J. and Van Staden J., 1991. Rapid in vitro
propagation of Aloe barbadensis Mill. Plant – Cell
– Tissue – Organ - Culture 26: pp 167 – 171.
Zeng S., Peng X., 2000. Tissue culture and rapid
propagation of Aloe arborescens.
Zhong Yao Cai 23, South China Botanical Garden,
Chinese Academy of Sciences, Guangzhou 510520.
pp 63 – 65.
Zhihua Liao, Min Chen et al., 2004.
Microprogagation of endangered Chinese aloe.
Plant Cell, Tissue and Organ Culture, Volume 76,
Number 1. pp 83 – 86.