Tue-11/2/14
1. Đặc điểm hình thái và đặc tính sinh vật học các bộ phận cây ăn quả 1.1. Bộ rễ • Hút nước • Hút dinh dưỡng khoáng • Tổng hợp một số hợp chất hữu
cơ cung cấp cho cây
• Giữ cho cây bám chặt vào đất,
Chương 2 CẤU TẠO HÌNH THÁI, GIẢI PHẪU CÁC BỘ PHẬN CÂY ĂN QUẢ, ĐẶC TÍNH SINH VẬT, ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ CỦA CHÚNG
Rễ hút
Phân loại rễ Rễ sinh trưởng
miền hút
• Màu trắng • Có cấu tạo sơ cấp • Mô phân sinh lớn • Có chức năng phát triển
• Màu trắng • Cấu tạo sơ cấp • Nhiều lông hút tạo thành
về chiều dài • Ăn sâu vào đất • Hình thành rễ hút mới
• Rễ hoạt động tích cực nhất • Chiếm 90 % tổng lượng rễ • Tồn tại một thời gian ngắn • Luôn luôn được thay thế bằng các tế bào mới
Rễ quá độ (rễ chuyển tiếp)
Rễ vận chuyển
• Màu nâu nhạt • Có nguồn gốc từ rễ hút • Tồn tại một thời gian ngắn • Cấu tạo thứ cấp • Màu nâu nhạt hoặc đậm • Có nguồn gốc từ rễ sinh rồi chết trưởng • Một bộ phận phát triển từ rễ • Chức năng vận chuyển sinh trưởng hai chiều • Giữ cho cây bám chắc vào đất • Có thể trở thành rễ thứ cấp • Rễ vận chuyển • Cấu tạo sơ cấp
1
Tue-11/2/14
Rễ nấm
Phân loại rễ (tiếp)
• Nấm hoạt động: Cộng sinh Ký sinh Hoại sinh, • Nấm cộng sinh Nấm nội sinh Nấm ngoại sinh Nấm quá độ (ở bên trong và bên
ngoài rễ)
Nấm ngoại biên,
• Rễ hữu tính, rễ vô tính,
• Rễ cọc (rễ chính) mọc từ hạt, rễ phụ (rễ bất định) mọc từ các bộ phận khác nhau: thân, cành, lá, rễ…
• Rễ nấm thường gặp trên: táo tây, lê, mận, mơ, anh đào, óc chó, hạt dẻ, cam quýt, hồng, vải, nhãn, Táo tây, anh đào chua, mận, các loại quả mọng có cả rễ nấm và lông hút,
• Rễ cái, rễ con, rễ tơ • Rễ đứng, rễ ngang
Các loại cành
1.2. Cành
• Cành quả
• Góc độ phân cành – Thân chính cấp 0C – Cành cấp 1, 2,3 tạo
thành bộ khung chính của cây
– Cành quả một năm: có lá và hoa, sinh từ cành mẹ năm trước: cam quýt, nho, lê, vải, nhãn
• Góc độ phân cành:
– Cành quả năm trước: hoa nở trực tiếp trên cành mẹ năm trước: mận, mơ, đào… – Cành quả dài: đào, cam – VD: Đào ra quả cành cấp 7-12, cam quýt: cấp 3-4 quýt…
– tạo nên các dạng hình – Cành quả trung bình – Cành quả ngắn: mận, táo tây – Cành quả chùm ngắn: táo tây tán khác nhau
Các loại cành
Đặc điểm sinh trưởng của cành
• Cành mẹ: cành nâng đỡ và nuôi dưỡng cành quả
• Tính hướng dương: cành mọc đứng sinh trưởng khoẻ hơn cành mọc xiên, cành la,
VD: cành năm trước: cam quýt, nho, lê, hồng, vải, nhãn… • Cành dinh dưỡng: không mang hoa, quả
• Khoảng cách giữa bộ phận trên mặt đất và rễ càng xa năng suất càng thấp, cây lùn cho năng suất cao và sớm ra quả,
2
Tue-11/2/14
Đặc tính các loại mầm
• Sức nẩy mầm: khoẻ và yếu tuỳ thuộc
điều kiện thời tiết, trạng thái sinh trưởng của cây
1.3. Mầm Phân loại mầm • Dựa vào cấu trúc, hình thái: mầm lá, mầm hoa, mầm hỗn hợp (cam quýt, hồng, táo ta)
• Dựa vào vị trí: mầm cố định (mầm ngọn,
• Độ thành thục của mầm: có vai trò quan trọng trong nhân giống, cắt tỉa tạo hình
mầm nách), mầm bất định,
• Khả năng phục hồi sức sống: sự hoạt
• Dựa vào vị trí trên nách lá: mầm chính
động trở lại của mầm ngủ trong đốn tỉa, trẻ hoá vườn cây
(mọc chính giữa các mầm trên một nách lá), mầm phụ (mọc chung quanh mầm chính),
• Trạng thái hoạt động của mầm: mầm hoạt
động, mầm ngủ,
• Mầm hoa: mầm đơn, mầm kép (mang
chùm hoa),
• Tính không đồng nhất của mầm trên một đoạn cành, trên các cấp cành khác nhau Ứng dụng trong nhân giống và đốn tỉa tạo hình.
1.4. Lá
1.5. Hoa
• Hoa lưỡng tính: ổi, bưởi,
• Chức năng
cam
• Hoa đơn tính: chỉ có nhị
hoặc nhuỵ: vải, nhãn, đủ đủ, mít
• Đơn tính đồng chu: vải, mít,
đu đủ, óc chó, hạt dẻ,
– Quang hợp – Hô hấp – Sinh tổng hợp các hợp chất quan trọng: axít amin, đạm, florigen, sắc tố, phytohoocmon, phenol • Sự sắp xếp lá trên cành: Đào
2/5, nho 1/2
• Đơn tính biệt chu: vả, đu đủ, • Hoa lưỡng tính và đơn tính
• Khí khổng • Phát tán và trao đổi khí • Mật độ tuỳ giống: 125-1000 khí
trên cùng một cây: vải, nhãn, xoài, hồng, đu đủ, • Hoa tự: Hoa đơn và hoa
khổng/mm2 lá
chùm,
Cấu tạo quả thật
2.6. Quả và hạt
• Ngoại quả bì (exocarp) – Là lớp vỏ ngoài
• Sau khi thụ tinh phôi phát triển thành hạt
– Có khí khổng – Thường có
• Vách bầu và các bộ phận khác phát triển thành quả,
• Quả thật: do vách
bầu phát triển thành,
• Quả giả: do đế hoa
và các bộ phận khác tạo thành,
cùng
sừng, có thể có sáp và lớp phấn phủ (táo, mận, nho), có lông nhung (đào, mơ)
3
Tue-11/2/14
Cấu tạo quả thật
Cấu tạo quả thật
• Nội quả bì
(endocarp): phần sát với hạt – Bị gỗ hoá tạo
• Trung quả bì (Mesocarp): lớp giữa, chiếm phần quan trọng của quả, có nhiều thay đổi như: – Do tế bào màng mỏng tạo thành, mọng nước, ăn ngọt (đào, mận)
– Tế bào màng mỏng + lớp tế bào có vách dày, khi chín bị mất nước biến thành lớp vỏ cứng (dâu rượu)
– Lớp tế bào này có nhiều xơ
(dừa)
thành lớp vỏ cứng bao bọc hạt (cây hạt hạch)
– Nhiều trường hợp trung và nội quả bì đều do các tế bào mọng nước tạo thành (nho)
– Hình thành các con tép (cam quýt),
Phân loại quả: có 6 loại
2. Đặc điểm và chức năng sinh lý của mầm, cành và lá
• Quả nhân (pome): quả giả, Phần ăn được do đế hoa,
ống đài phát triển thành
• Quả hạch (drupe): do lá noãn phát triển thành, phần ăn được là trung quả bì (đào, mận, mơ, dâu rượu, trám, bơ, táo ta)
• Quả mọng (berry): do nhiều tâm bì hợp lại, phần ăn
được phát triển từ trung và nội quả bì (nho, chuối, khế, hồng, hồng xiêm, và lựu, vải, nhãn),
• Loại có vỏ cứng ở ngoài: óc chó, hạt dẻ, dừa, đào lộn
hột.
• Cam quýt: phần ăn được là nội quả bì, • Quả kép: phần ăn được do nhiều bộ phận của hoa tự tạo
thành: trục hoa, lá bắc, đế hoa (mít, dứa),
2.1. Sinh trưởng của mầm 2.1.1. Sự ngủ, nghỉ của mầm
Bảng 2.1. Nhu cầu lạnh của một số cây ăn quả ôn đới
• Ngủ: khi chồi đỉnh không hoạt động do điều kiện sinh thái không thích hợp
• Nghỉ: điều kiện nội tại làm cho mầm, hạt không hoạt động dù điều kiện ngoại cảnh thuận lợi • Cảm ứng lạnh: là điều kiện cần cần để thoả mãn nhu cầu ngủ nghỉ của cây
• Đơn vị lạnh: 1 giờ trong điều
kiện nhiệt độ t = 7,2 °C.
Cây trồng Quả hạnh nhân Mơ Táo tây Anh đào Nho châu âu Đào Lê Mận Hồng Nhu cầu lạnh (đvl) 200-300 700-1000 1200-1500 1100- 1300 450-700 1000-1200 1200-1500 700-1100 <100 Số ngày 8-14 29-41 52-60 46-54 19-29 42-50 50-62 29-42
4
Tue-11/2/14
Tác dụng của cảm ứng lạnh
Mô hình Utah của Richardson (1974) dự báo thời gian kết thúc ngủ nghỉ
• Giảm hô hấp • Kích hoạt
amilase thúc đẩy thuỷ phân tinh bột
• 1 đvl: ở điều kiện 2,5 - 9,1 0C trong 1 giờ • 0,5 đvl: 1,5 - 2,4 và 9,2 - 12,4 0C <1,4 và 12,5 - 15,9 0C • 0 đvl: • - 0,5 đvl: 16 - 180C • -1 đvl: >180C,
• Tăng khả năng huy động các hợp chất hữu cơ để cây có thể nẩy mầm
• Nở hoa
Hậu quả thiếu hụt cảm ứng lạnh
Các yếu tố khác ảnh hưởng đến ngủ nghỉ của cây
• Nẩy chồi kém, ít lá, ít
• Ẩm độ cao (làm ngắn lại), nhiệt độ cao luân
phiên với nhiệt độ thấp (kéo dài)
• Ngày ngắn kèm theo Nhiệt độ thấp và bức xạ
hoa, hoặc không ra hoa, tỉ lệ hoa dị hình cao, • Lá rụng muộn, hoặc
thấp thúc đẩy cảm ứng lạnh
không tự rụng, hoa nở và nẩy chồi không đồng đều,
• Các hoocmon sinh trưởng: cây thoát khỏi trạng thái ngủ nghỉ khi nồng độ GA và Citokinin tăng, axít abscisic (AA) giảm
• Ít quả, diện tích lá giảm do ít điểm sinh trưởng, sinh trưởng đỉnh mạnh ức chế các chồi bên nẩy mầm
Các biện pháp khắc phục thiếu hụt lạnh
2.1.2. Sự ức chế tương quan và ưu thế ngọn
Ưc chế tương quan • Ưu thế ngọn: bấm ngọn kích thích các
chồi bên nẩy mầm,
• Trên mầm có nhiều lớp vảy chứa AA ức chế mầm phát triển, mưa làng lãm nồng độ AA và mầm bật,
• Chọn địa điểm trồng thích hợp: vĩ độ và độ cao • Chọn giống có cảm ứng lạnh thấp • Xử lý rụng lá nhân tạo • Phá ngủ bằng hoá chất: KNO3, Thioure • Các biện pháp hạn chế sinh trưởng: tạo tán
thích hợp, cắt tỉa, uốn cong cành…
• Phần cuống lá nho dày và mập ức chế sinh trưởng của mầm, khi loại bỏ lá thì mầm phát triển,
• Nội quả bì dày, cứng chứa nhiều chất ức chế nảy mầm, khi ngâm nước làm loãng chúng thì hạt nẩy mầm dễ dàng,
5
Tue-11/2/14
Biến dị, đột biến mầm và thể khảm
Sinh trưởng của mầm, chồi
• Nguyên nhân: sự phân bào ở đỉnh chồi xẩy ra rất nhanh làm cho NST của một số tế bào phân chia không đồng đều hoặc bị phân khúc các tế bào con khác nhau về mặt di truyền,
• Đột biến mầm: sự biến đổi NST xẩy ra ở đỉnh sinh trưởng
của một mầm và sản sinh ra chồi hoặc quả khác biệt với cây mẹ,
• Sinh trưởng vô hạn: chồi sinh trưởng và hình thành
• Thể khảm: khi đột biên xẩy ra ở các bộ phận của 1 cây ở
các phần riêng biệt,
• Có 3 dạng khảm:
– Khảm lớp: một phần biểu bì hoặc dưới biểu bì mang các đặc tính
đột biến,
– Khảm vòng: toàn bộ lớp biểu bì hoặc dưới biểu bì biến đổi đặc
điểm,
– Khảm hình quạt: quả hoặc cành đột biến có chứa một mảng dạng
bánh xe khác với phần không đột biến,
• Ứng dụng trong chọn giống và thâm canh cây ăn quả,
mầm lá ở đỉnh sinh trưởng mỗi năm (đào, hạnh nhân), hoặc không hình thành mầm lá ở đỉnh sinh trưởng nhưng chồi liên tục dài ra (nho) • Sinh trưởng hữu hạn; khi hoa và chùm hoa hình thành ở đỉnh sinh trưởng • Sinh trưởng hữu hạn và sinh trưởng vô hạn: táo tây, lê…
Các yếu tố ảnh hưởng đến Pn, T và g
2.2. Đặc điểm sinh lý của lá
• Ba thông số quan trọng đối với hoạt động sinh
• Tuổi của lá • Hàm lượng Chlorophyll và
lý của lá:
N
• Tốc độ quang hợp thực (Net photosynthesis
• Chất lượng ánh sáng: ánh sáng tự nhiên, ánh sáng nhân tạo, ô nhiễm không khí
rate: Pn): lượng CO2 hấp thụ trên 1 đv S lá/đv thời gian, hoặc lượng chất khô do cây đồng hoá được/đv S/đv thời gian,
• Cường độ chiếu sáng: nhu
• Phát tán (T): • Độ dẫn của khí khổng (g): lượng nước bốc hơi
ra khỏi lá
cầu chiếu sáng của cây khác nhau • Gió, bão • Lụt lội
Các biện pháp kỹ thuật duy trì Pn, T tối thích
3. Sự ra hoa và hình thành quả, các yếu tố ảnh hưởng và kỹ thuật tác động
• Phòng ngừa bệnh vàng lá (Chlorosis) do thiếu chất dinh dưỡng hoặc pH cao làm Fe, Cu, Zn không hoà tan: tăng cường dinh dưỡng cho cây, chọn gốc ghép chịu pH cao, • Điều hoà nhiệt độ: trồng cây phủ đất, tưới phun mưa ngắt
quãng,
• Tạo hàng rào chắn gió, • Chọn tổ hợp ghép thích hợp để điều hoà sinh trưởng của cây, • Sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng, • Cắt tỉa tạo hình để có LAI và CAI thích hợp: – LAI =4: có 4 m2lá/m2 mặt đất cây che phủ – LAI <4 : cây quá nhỏ hoặc trồng quá thưa – LAI >7: cây quá cao hoặc cành lá quá đông đặc làm thiếu ánh sáng
cho cây quang hợp,
• LAI, CAI thay đổi tuỳ theo giống, tuổi cây, hình dạng tán và
khoảng cách trồng,
3.1. Sự hình thành mầm hoa: 4 giai đoạn – Phân hoá mầm hoa – Hình thành các bộ phận hoa – Sinh trưởng các bộ phận hoa – Nở hoa
6
Tue-11/2/14
Sự phân hoá mầm hoa 4 học thuyết về phân hoá mầm hoa:
Sự phân hoá mầm hoa 4 học thuyết về phân hoá mầm hoa: • Học thuyết về dinh dưỡng: vai trò của C và N trong việc hình thành hoa quả, Thí nghiệm của Gourley và Howlett (1947) trên táo tây và đưa ra 4 mô hình: – Thiếu C, đủ N: STSD kém, cây không ra hoa, – Thiếu một ít C, N cao: STSD trung bình, cây không ra
hoa,
• Học thuyết về hoocmon ra hoa: chất ra hoa tạo thành trong lá (Julius Sachs, 1888) và chất này gọi là Florigen (Chailakhyan, 1968), Chất ra hoa: – Được vận chuyển qua mạch libe, – Được vận chuyển từ giống/loài này sang giống/loài
– Đủ C, đủ N: cây ST tốt, ra hoa nhiều, sai quả, – Đủ C, thiếu N: cây ra hoa ít, đậu quả kém,
• Có thể chuyển từ mô hình này sang mô hình khác bằng cách điều chỉnh mức độ đốn tỉa và bón phân,
khác qua điểm ghép – Được tích luỹ ở phía trên cây ghép
Các biện pháp kỹ thuật ảnh hưởng
đến phân hoá mầm hoa
• Khoanh vỏ • Tổ hợp ghép: ảnh hưởng của gốc ghép lùn, sinh
trưởng hạn chế của bộ rễ và ảnh của vết thương ở điểm ghép,
Sự phân hoá mầm hoa 4 học thuyết về phân hoá mầm hoa: • Học thuyết về quang chu kỳ: cây ngày ngắn và cây ngày dài, CĂQ lâu năm được coi là không phản ứng với quang chu kỳ, Các yếu tố ngoại cảnh khác như: nhiệt độ thấp, khô hạn có ảnh hưởng mang tính quyết định hơn,
• Sử dụng các chất kìm hãm sinh trưởng, • Cắt tỉa cành: làm thay đổi tỉ lệ mầm/rễ, tỉ lệ C/N, • Cắt tỉa rễ: loại bỏ bớt đỉnh sinh trưởng rễ nơi sinh ra hoocmon kìm hãm ra hoa, hạn chế STSD cành lá, giảm lượng chất dự trữ trong rễ để cung cấp cho mầm,
• Học thuyết về chệch hướng sinh trưởng: một phức hợp hoá chất làm sai lệch hướng STSD và đỉnh sinh trưởng chuyển sang phân hoá mầm hoa (Sachs J, và Hackett, Hooker, 1920),
Sự rụng mầm hoa do
2.2. Sự nở hoa và hình thành quả 2.2.1. Thụ phấn, thụ tinh
Các yếu tố ảnh hưởng đến thụ phấn, thụ tinh
• Yếu tố nội sinh:
• Nhiệt độ thấp trong mùa đông, • Nhiệt độ cao trong mùa đông đối với cây ôn
đới,
• Thiếu cảm ứng lạnh, • Cạnh tranh dinh dưỡng giữa các bộ phận trên
– Cấu trúc hình thái hoa, – Bất dục đực: cần thụ phấn chéo, – Sức sống hạt phấn kém: cần thụ phấn chéo, – Túi phôi dị hình: không thể xẩy ra thụ phấn, – Nhị và nhuỵ chín không đồng thời,
• Yếu tố ngoại cảnh:
cây
– Thời tiết bất thuận: nhiệt độ, ẩm độ, gió, – Hoạt động của côn trùng truyền phấn: mật độ ong
trong vườn…
7
Tue-11/2/14
2.2. Sự nở hoa và hình thành quả 2.2.1. Thụ phấn, thụ tinh
2.2.2. Các hiện tượng liên quan đến thụ phấn
Các biện pháp kỹ thuật tác động: – Sử dụng các chất phá ngủ, – Điều chỉnh cây thụ phấn và tác nhân truyền phấn, – Thụ phấn bổ sung: cơ giới hoặc thủ công, Sự trinh sản (apomixis, parthenocarpy): cá thể hình thành không có sự kết hợpcủa các giao tử, Hình thành quả không hạt, Có 4 loại trinh sản: – Phôi phát triển từ tế bào trứng không thụ tinh, – Phôi phát triển từ trợ bào hay tế bào đối cực đã
hoặc chưa trải qua phân bào giảm nhiễm, – Túi phôi phát triển từ tế bào dinh dưỡng, – Phôi phát triển ngoài túi phôi từ các tế bào phôi tâm của noãn
2.2.2. Các hiện tượng liên quan đến thụ phấn
2.2.2. Các hiện tượng liên quan đến thụ phấn
Ý nghĩa của đa phôi đối với sản xuất: – Tạo vườn cây đồng đều, – Giữ nguyên đặc tính của cây mẹ, – Cây sinh trưởng khoẻ, áp dụng trong công tác phục
tráng giống,
– Không mang bệnh virus, – Có ý nghĩa trong công tác chọn giống, đặc biệt ưu thế
• Thụ phấn bằng phấn lạ hoặc phấn chết để lợi dụng dịch
lai trong lai xa về địa lý,
tiết của hạt phấn,
• Sử dụng chất kích thích sinh trưởng: Auxin và GA, • Phương pháp đa bội thể,
– Hạn chế của đa phôi: – Lâu ra quả, cây có nhiều gai, – Gây khó khăn cho công tác lai tạo giống mới,
– Kết quả đơn tính: quả được hình thành không do thụ tinh và tạo thành quả không hạt (cam Navel, quýt Ôn châu, hồng Hạc Trì, hồng Lạng sơn, nho, táo tây, lê, chuối v,v,,,), – Biện pháp tạo quả đơn tính:
2.3.1. Sự đậu quả và rụng quả
2.3. Sinh trưởng và phát triển của quả
Năng suất quả bị hạn chế bởi số lượng : – Mầm hoa đã phân hoá – Mầm hoa bật và nở – Hoa đậu và phát triển thành quả,
8
Tue-11/2/14
2.3.1. Sự đậu quả và rụng quả
2.3.2. Sinh trưởng của quả
– Yếu tố nội sinh ảnh hưởng đến sinh trưởng của quả – Số lượng tế bào/quả: P quả phụ thuộc vào SL tế Sự rụng hoa và quả: ở cây quả nhân và quả hạch có 3 đợt rụng: – Đợt 1: rụng vào cuối đông khi mầm hoa bắt đầu phình lên nếu T0 cao, – Đợt 2: khi hoa nở, những hoa không được thụ phấn bào/quả và tiềm năng ST của chúng các yếu tố nội và ngoại sinh nhằm kéo dài thời kỳ phân bào và thúc đẩy tế bào phình to, đầy đủ sẽ rụng sau tàn hoa, – Đợt 3: quả rụng khi bằng hạt đậu do không được thụ tinh đầy đủ, – Ngoài ra, quả có thể rụng khi các yếu tố môi – Tỉ lệ lá:quả Một cây đào trưởng thành mang 25,000 hoa, đậu 6,000 quả, có 60,000 lá, Tỉ lệ lá:quả là 10:1, Để đạt kích thước quả thương phẩm cần tỉ lệ 50-70:1, trường bất lợi: thiếu nước, dinh dưỡng, sâu bệnh…
2.3.2. Sinh trưởng của quả
Ảnh hưởng của tỉ lệ lá:quả đến kích thước quả
Giống
Tỉ lệ lá:quả
Táo Golden Delicious
Tổng DT lá/quả (cm2) 171 372 585 812 965
Khối lượng quả (cm3 131,4 167,4 225,5 227,2 227,2
10 20 30 40 50
– Cung cấp dinh dưỡng dự trữ trong cây: ảnh hưởng đến phân bào, sinh trưởng rụng quả,
Táo Johatan
206 320 534 888
141,6 67,4 199,0 216,1
10 15 25 40
Đào Elberta
DT lá trung bình (cm2) 17,1 18,6 19,5 20,3 19,3 20,6 21,3 21,3 22,2 44,0 44,0 44,0 44,0 44,0 44,0 44,0
219 438 877 1316 1754 2199 3300
46,3 68,7 89,8 90,7 110,1 119,4 133,8
5 10 20 30 40 50 75
– Thời gian chín của quả: ở các giống chín sớm tỉ lệ lá:quả thấp cạnh tranh dinh dưỡng giữa STSD và ST quả quả nhỏ và NS < NS các giống chín muộn, – Sự hình thành và phân bố hạt,
Yếu tố ngoại cảnh
Các biện pháp kỹ thuật tác động
– Nhiệt độ: ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng, màu sắc, phẩm chất, mã quả, chất lượng, – Nước: thiếu nước tốc độ ST quả giảm, có thể rụng, Thừa nước quả to, xốp, ít hương vị, – Gió: Gió và T cao làm giảm tốc độ sinh trưởng quả – Chọn vùng trồng thích hợp, – Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, – Tưới nước khi cây cần, – Cắt tỉa tạo hình để duy trì LAI thích hợp, – Tỉa hoa, tỉa quả để duy trì tỉ lệ lá: quả thích hợp… vì hô hấp mạnh và mất nước. – Ánh sáng: ánh sáng mạnh làm rám quả, thiếu ánh sáng quả nhỏ, xấu mã.
