11/7/2021
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 1
CÔNG CỤ TÀI CHÍNH
PHÁI SINH
Giảng viên : TS.Phạm Thị Bảo Oanh
SĐT :0984.720.333
Email : oanhptb@thanglong.edu.vn
MỤC TIÊU CỦA MÔN HỌC
•Cung cấp cho sinh viên kiến thức nền tảng về các
công cụ tài chính phái sinh.
•Trang bị cho sinh viên khả năng vận dụng những
kiến thức để sử dụng các công cụ tài chính phái
sinh với mục đích phòng ngừa rủi ro.
•Trang bị cho sinh viên khả năng vận dụng những
kiến thức để sử dụng các công cụ tài chính phái
sinh với mục đích đầu tư.
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 2
CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG CỤ
TÀI CHÍNH PHÁI SINH
CHƯƠNG 2: HỢP ĐỒNG KỲ HẠN
CHƯƠNG 3: HỢP ĐỒNG TƯƠNG LAI
CHƯƠNG 4: HỢP ĐỒNG HOÁN ĐỔI
CHƯƠNG 5: HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN
3
1
2
3
11/7/2021
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 2
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. John C.Hull; Options, Futures, and Other Derivatives; 5th Edition; Prentice Hall.
2. Michael Chui, Dervatives markets, products and participants: an overview, IFC
Bulletin No35, BIS.
3. Robert L.McDonald (2017), Cẩm nang chứng khoán phái sinh, NXB Thanh Niên
4. PGS.TS Nguyễn Thị Minh Huệ, ThS Nguyễn Ngọc Trâm (2019), Thị trường phái
sinh từ lý thuyết tới thực tiễn,NXB Hồng Đức.
5. GS.TS Nguyễn Văn Tiến (2009), Chương 9: Nghiệp vụ ngoại hối phái sinh, Giáo
trình Ngân hàng thương mại, NXB Thống Kê.
6. GS.TS Nguyễn Văn Tiến (2010), Chương 5: công cụ tài chính phái sinh phòng
ngừa rủi ro lãi suất, Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng, NXB Thống Kê.
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 4
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG
CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
1.1. Khái quát về tài sản cơ sở
1.2. Khái quát về CCPS
1.3. Thị trường CCPS
1.4. Các chủ thể tham gia trên
thị trường CCPS
1.5. Sở giao dịch chứng khoán
phái sinh
5
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.1. KHÁI NIỆM TÀI SẢN CƠ SỞ
•Theo Sàn giao dịch chứng khoán NASDAQ: “Tất cả các hợp đồng đảm bảo
hoặc hợp đồng tài sản hoặc hợp đồng tín dụng mà cho phép người chủ sở hữu
chúng được quyền mua bán đều có thể coi là tài sản cơ sở (Underlying asset). ”
•Theo Michael Chui, BIS: “Trong lĩnh vực tài chính, một chứng khoán phái sinh
có giá trị được lấy từ một tài sản cơ sở.Có nhiều tài sản cơ sở bao gồm chứng
khoán hoặc chỉ số vốn cổ phần, các công cụ có thu nhập cố định, tiền tệ, hàng
hoá, tín dụng và thậm chí bao gồm cả các chứng khoán phái sinh khác.”
•Theo Nguyễn Thị Minh Huệ: “Tài sản cơ sở là đối tượng mà một hợp đồng phái
sinh được dựa trên đó” và “là thành phần quan trọng của hợp đồng, là đối
tượng của thỏa thuận mang lại giá trị cho hợp đồng.”
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 6
4
5
6
11/7/2021
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 3
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.1. KHÁI NIỆM TÀI SẢN CƠ SỞ
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
•Tài sản cơ sở hay còn được
gọi là tài sản gốc (Underlying
asset) là cơ sở hình thành
nên tài sản phái sinh.
•Có hai loại tài sản cơ sở chính
gồm: tài sản cơ sở tài chính,
tài sản cơ sở phi tài chính
(hàng hoá ).
•Ngoài ra còn một số tài sản cơ
sở đặc biệt khác.
7
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA TÀI SẢN CƠ SỞ
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
•Là nền tảng xác định giá
trị của các CCPS
•Đa dạng,phong phú
•Có độ phức tạp cao
•Có tính thanh khoản
•Có tính sinh lợi
•Chịu thuế thu nhập
8
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.3. PHÂN LOẠI TÀI SẢN CƠ SỞ
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
(1) Tài sản tài chính: gồm các công
cụ tài chính như: Chứng khoán
vốn cổ phần, trái phiếu, chỉ số
vốn cổ phần, lãi suất, ngoại hối,
các khoản tiền gửi, các khoản tín
dụng…
(2) Tài sản phi tài chính (tài sản
thực): gồm các hàng hoá thông
thường như: hàng nông sản, các
loại khí đốt, kim loại…
(3) Tài sản cơ sở khác: là loại tài sản
gốc đặc biệt, hiếm khi xuất hiện
như: thời tiết, năng lượng điện
9
7
8
9
11/7/2021
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 4
Tài sản cơ sở Công cụ phái sinh
✓
Tài sản tài chính: Cổ phiếu,
trái
phiếu,ngoại tệ, lãi suất,chỉ số
giá
chứng khoán…
✓
Tài sản thực:Nông sản, kim
loại,
dầu thô…
✓
Tài sản khác: Thời tiết,
năng
lượng điện
✓
Hợp đồng kỳ hạn (Forward)
✓
Hợp đồng tương lai (Future)
✓
Hợp đồng hoán đổi (Swap)
✓
Hợp đồng quyền chọn
(Option)
10
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.3. PHÂN LOẠI TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1. KHÁI QUÁT VỀ TÀI SẢN CƠ SỞ
1.1.4. THỊ TRƯỜNG GIAO DỊCH TÀI SẢN CƠ SỞ
1. Phân theo loại tài sản cơ sở
•Thị trường hàng hoá thông thường:dầu thô, cà phê,hồ tiêu…
•Thị trường hàng hoá tài chính: chứng khoán vốn cổ phần, lãi suất,tín
dụng,ngoại tệ…
2. Phân theo phương thức giao dịch
•Thị trường tập trung/Thị trường niêm yết/Sở giao dịch hàng hóa
•Thị trường phi tập trung
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 11
1.2. CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
1.2.1. KHÁI NIỆM CÔNG CỤ TÀI CHÍNH
PHÁI SINH
TS. Phạm Thị Bảo Oanh
•Theo Uỷ ban chứng khoán
Nhà nước: Công cụ tài
chính phái sinh/chứng khoán
phái sinh (derivative
securities) là loại chứng
khoán được hình thành dựa
trên một loại tài sản cơ sở
(hay còn gọi là tài sản gốc)
nhất định và giá trị của nó
phụ thuộc vào giá của tài sản
cơ sở đó.
12
10
11
12
11/7/2021
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 5
1.2. CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
1.2.1. KHÁI NIỆM CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
•Như vậy,công cụ tài chính phái sinh/chứng khoán phái sinh (derivative
securities) là loại công cụ tài chính được hình thành dựa trên giá trị và
giá cả của một tài sản cơ sở khác.
•Về bản chất, công cụ tài chính phái sinh là hợp đồng giữa tối thiểu hai
bên tham gia về một giao dịch sẽ diễn ra trong tương lai. Các bên có thể
sử dụng công cụ tài chính phái sinh như một công cụ để phòng ngừa rủi
ro hoặc tìm kiếm lợi nhuận từ những biến động của giá tài sản cơ sở
(UBCKNN).
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 13
1.2. CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
1.2.2. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
•Được tạo lập dựa trên tối thiểu một loại tài sản cơ sở và có giá trị gắn liền với giá trị
của tài sản cơ sở đó.
•Là một sản phẩm có kỳ hạn xác định,tức là đáo hạn vào một ngày xác định
•Không bắt buộc xác nhận quyền sở hữu đối với tài sản cơ sở,chỉ thể hiện sự cam kết,
quyền và/hoặc nghĩa vụ sẽ phát sinh trong tương lai giữa hai bên tham gia hợp đồng.
•Là công cụ gắn liền với đòn bẩy tài chính nên vốn đầu tư ban đầu rất nhỏ so với việc
đầu tư trên thị trường tài sản cơ sở.
•Mang tính chất đầu tư vào sự biến động giá/giá trị của tài sản chứ không phải là đầu
tư vào tài sản thực.
•Rủi ro tiềm ẩn cao
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 14
1.2. CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
1.2.3. PHÂN LOẠI CÔNG CỤ TÀI CHÍNH PHÁI SINH
(1) Phân theo sản phẩm giao dịch trên thị trường
•Hợp đồng kỳ hạn (forwards)
•Hợp đồng hoán đổi (swaps)
•Hợp đồng tương lai (futures)
•Hợp đồng quyền chọn (options)
(2) Phân theo phương thức giao dịch
•Công cụ tài chính phái sinh niêm yết
•Công cụ tài chính phái sinh trên thị trường phi tập trung (OTC)
TS. Phạm Thị Bảo Oanh 15
13
14
15