intTypePromotion=3

Bài giảng Môi trường và phát triển bền vững: Chương 1 - Nguyễn Quốc Phi

Chia sẻ: Nguyễn Hồng Hải | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:44

0
485
lượt xem
133
download

Bài giảng Môi trường và phát triển bền vững: Chương 1 - Nguyễn Quốc Phi

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chương 1 Những thách thức về môi trường thuộc bài giảng môi trường và phát triển bền vững, cùng nắm kiến thức trong chương này thông qua việc tìm hiểu các nội dung chính sau: con người và trái đất, tài nguyên thiên nhiên, sự bùng nổ dân số, biến đổi khí hậu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Môi trường và phát triển bền vững: Chương 1 - Nguyễn Quốc Phi

  1. 02.11.2013 Môi trư ng và phát tri n b n v ng Nguyễn Quốc Phi Mục tiêu của môn học 1. Cung cấp những kiến thức cơ bản về môi trường 2. Tìm hiểu mối quan hệ giữa môi trường và phát triển 3. Nghiên cứu các phương pháp đánh giá sự phát triển bền vững 4. Tìm hiểu chiến lược về môi trường hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. 1
  2. 02.11.2013 Phương pháp đánh giá Kiểm tra giữa kỳ: 1 20% Trao đổi, thảo luận 10% Bài tập & tiểu luận: 2-3 30% Thi cuối học kỳ: 1 40% Tài liệu học tập Giáo trình chính: Bài giảng môn học Môi trường và phát triển bền vững Tài liệu tham khảo: 1. Lê Huy Bá, 2002. Tài nguyên Môi trường và phát triển bền vững. NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội. 2. Nguyễn Đình Hòe, 2007. Môi trường và phát triển bền vững. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 97 trang. 3. Nguyễn Mộng, 2009. Môi trường và phát triển. ĐH Khoa học - ĐH Huế. 4. Võ Quý, Võ Thanh Sơn, 2008. Phát triển bền vững với những vấn đề môi trường toàn cầu và Việt Nam. Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, 152 trang. 2
  3. 02.11.2013 Nội dung Nội dung 3
  4. 02.11.2013 Nội dung Nội dung 4
  5. 02.11.2013 Nội dung Nội dung 5
  6. 02.11.2013 Mở đầu Hội nghị Quốc tế lần I tại Stockhom (Thụy Điển, 1972) đã cảnh báo thế giới về một vấn đề của phát triển kinh tế: một mặt, cần tăng tối đa nhịp điệu phát triển kinh tế để đáp ứng những nhu cầu cơ bản của loài người đang ngày càng tăng lên. Quá trình “công nghiệp hoá, hiện đại hoá” ở các nước đang phát triển theo mô hình các xã hội phương Tây đã gây ra những tác động xấu chưa từng có đối với môi trường, đặc biệt đối với hệ sinh thái - nguồn nuôi dưỡng sự sống trên Trái Đất. Ch.1. Những thách thức về môi trường 6
  7. 02.11.2013 Mở đầu Thập niên 1980 trở lại đây đã chứng kiến sự bùng phát và ảnh hưởng của các hiện tượng: hạn hán, bão lụt, ô nhiễm không khí, mưa axit, các sự cố hạt nhân và rò rỉ hoá chất độc hại, sự suy thoái làm giảm quỹ đất trồng trọt, việc sử dụng lan tràn hoá chất bảo vệ thực vật gây ô nhiễm các nguồn nước, gây thủng tầng ozon, góp phần vào hiện tượng nóng lên toàn cầu dưới ảnh hưởng của hiệu ứng nhà kính. Đến năm 2050, với dân số thế giới khoảng 9-10 tỷ, với nhiệt độ toàn cầu tăng thêm khoảng 30C, thì sự suy thoái tài nguyên và môi trường sẽ dẫn nhân loại đến cuộc đại khủng hoảng của thế kỷ 21, tạo ra một vòng xoáy làm tan rã xã hội loài người (UNDP, 1990). Ch.1. Những thách thức về môi trường T ngư i 7
  8. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Mở đầu Cuộc Đại khủng hoảng thế kỷ này sẽ bao gồm những vấn đề nan giải như nạn đói, gây ô nhiễm và suy thoái hệ nuôi dưỡng sự sống, dịch bệnh, xung đột môi trường, biến động khí hậu đi kèm thiên tai... với tốc độ dữ dội, vượt quá khả năng thích ứng của xã hội cũng như khả năng của mọi trình độ công nghệ trên Trái Đất. 8
  9. 02.11.2013 Mở đầu Các nguyên nhân sâu xa của khủng hoảng môi trường bắt nguồn từ mô hình phát triển lấy tăng trưởng kinh tế làm trọng tâm, khuyến khích một xã hội tiêu thụ, dựa trên nền tảng những phát minh công nghệ tiêu tốn năng lượng, tài nguyên và gây ô nhiễm, sự trốn tránh trách nhiệm đối với thế hệ tương lai thông qua việc bỏ qua các chi phí môi trường và lạm dụng quá mức tài nguyên cũng như không gian sinh tồn của các giống loài khác. Mở đầu Chúng ta không sở hữu Trái Đất mà chúng ta đang vay mượn, sử dụng Trái Đất cùng với các thế hệ con cháu. Sự phát triển của mỗi người, mỗi cộng đồng và mỗi quốc gia đều phụ thuộc vào những điều kiện môi trường của mình và không một thế hệ nào được phép tự cho mình cái quyền được lạm dụng hay phá huỷ những yếu tố cần thiết cho sự tồn tại của các thế hệ sau 9
  10. 02.11.2013 Chương 1 Những thách thức về môi trường Ch.1. Những thách thức về môi trường Mục tiêu: 1. Trình bày những thách thức về môi trường mà Trái đất và con người đã, đang và sẽ phải đối mặt, thông qua việc tìm hiểu về sự hình thành và phát triển của xã hội loài người 2. Giới thiệu chung về nguồn tài nguyên của Trái đất, cũng như những tác động của sự bùng nổ dân số và sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra hiện nay 10
  11. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Con người và Trái đất Sự xuất hiện của loài người: Theo chiều phát triển của lịch sử thì loài người được bắt nguồn từ một loài vượn cổ nào đó, có thể là ở Châu Phi cách ngày nay khoảng 5 triệu năm về trước. Các dấu vết hóa thạch thuộc về giống Homo đã tìm thấy vào kỷ Pleistocene, có tuổi khoảng 2 triệu năm, còn dấu vết con người hiện đại tìm thấy khoảng 100.000 năm về trước. Ch.1. Những thách thức về môi trường 11
  12. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Con người là loài sinh vật khởi đầu việc tổ chức sản xuất ra nguồn tài nguyên của Trái Đất bằng biện pháp nông nghiệp. Cũng từ đó con người đã chuyển đổi nhiều vùng thiên nhiên rộng lớn trên đất liền thành vùng nông nghiệp và đã sử dụng hơn 1/3 sản lượng sơ cấp nguyên của Trái Đất Các nền văn minh nông nghiệp được phát triển độc lập với nhau tại một số khu vực vào khoảng 10.500 năm về trước và đều là ở những vùng có dân cư phát triển như khu vực Lưỡng Hà (Iraq), đồng bằng sông Hằng (Ấn Độ), sông Hoàng Hà (Trung Quốc) Dân số tăng một cách chậm chạp cho đến đầu thế kỷ 19, khi nông nghiệp và công nghiệp phát triển thì dân số cũng phát triển một cách nhanh chóng cho đến ngày nay. Ch.1. Những thách thức về môi trường Trong quá trình phát triển của trí thông minh và cả những tiến bộ về sinh học trên con đường hoàn thiện của mình. Con người đã phát minh ra những phương pháp khai phá thiên nhiên, những công cụ, những kỹ thuật không ngừng được hoàn thiện cho phép chúng ta khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên Tuy nhiên, việc khai thác quá mức các loại tài nguyên, với tốc độ nhanh và với khối lượng ngày càng nhiều đã dấn đến sự suy tàn của môi trường sống của chính loài người. 12
  13. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Những tác động ban đầu của con người Sự xuất hiện người cổ đại bắt đầu làm biến đổi và suy thoái các quần thể thực vật trên những vùng rộng lớn, bằng cách dùng lửa kết hợp với một số kỹ thuật săn bắn, họ cũng đã làm biến đổi cấu trúc của của hệ động vật có xương sống cỡ lớn có mặt ở khắp các vùng trên Trái đất vào thời đó Các thợ săn vào thời đại đồ đá cũ, khoảng 12.000 năm về trước cũng đã tiêu diệt hơn 60% các loài thú lớn, trong đó có voi Ma mút và loài bò bison cổ (khu vực Bắc Mỹ). Các nghiên cứu gần đây cũng đã tìm thấy dấu vết các hố chứa đầy xác chết của loài này bị các thợ săn bao vây bằng lửa và dồn chúng vào trong một hẻm núi hay các đường hầm do chính họ tạo ra. Các nhà cổ sinh vật học cũng đã chứng minh được nhiều loài thú lớn khác và cả những loài chim cỡ lớn ở Madagascar (Châu Phi) đã bị tiêu diệt do con người. Ch.1. Những thách thức về môi trường Bản đồ mật độ dân số thế giới 13
  14. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Sự phát triển của nền nông nghiệp Sự phát triển của trồng trọt cũng đã gây nên sự nhiễu loạn lớn đầu tiên cho Sinh quyển. Sự nhiễu loạn đó còn được thúc đẩy mạnh hơn do những người chăn nuôi đã làm biến đổi cấu trúc các quần xã động vật bằng cách làm giảm thiểu các loài động vật lớn sống trên đồng cỏ do các động vật hoang dã đe doạ sự phát triển của các động vật chăn nuôi Các hoạt động nông nghiệp được bắt đầu bằng các hành động phá huỷ những hệ sinh thái tự nhiên rộng lớn để thay thế vào đó là những vùng trồng trọt với số loài thực vật hết sức hạn chế, đựơc chọn lọc theo nhu cầu lương thực và thực phẩm của con người. Ch.1. Những thách thức về môi trường Việc làm đảo lộn các vùng tự nhiên đã xảy ra vào khoảng vài nghìn năm về trước vào đầu công nguyên. Nhiều vùng đất đã từng là cái nôi của nền văn minh như vùng đất phía nam Palestine, bắc Syria, Ai Cập và vùng Lưỡng Hà (Iraq ngày nay). Nền nông nghiệp đã xuất hiện tại đây vào khoảng 10.000 năm về trước. Vào thời kỳ phồn thịnh nhất, các vùng đất này có hệ sinh thái đa dạng và là nơi sản xuất lương thực lớn nuôi sống lượng dân cư đông đúc, góp phần tạo ra các nền văn minh cổ đại của loài người Quá trình rồng trọt và chăn nuôi phát triển đã phá hủy dần rừng tự nhiên, rồi tiếp theo là đất và nguồn nước… Kết quả cho đến hiện tại, các vùng đất phong phú thời tiền sử ở Trung Đông từ khoảng 8.000 năm về trước đã trở thành các vùng sa mạc rộng lớn 14
  15. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Tuy rằng trong thời kỳ này, con người đã làm biến đổi khá nhiều các yếu tố của môi trường tự nhiên để mở rộng nông nghiệp, nhưng các hoạt động của con người trong một xã hội nông nghiệp vẫn nằm trong giới hạn của các chu trình sinh học và không làm biến đổi dòng năng lượng của Sinh quyển, như trong nền văn minh kỹ thuật về sau. Hệ sinh thái nhân sinh trong nền văn hoá nông nghiệp vẫn có tính tự cân bằng cao. Ch.1. Những thách thức về môi trường Tác động của xã hội công nghiệp hiện đại : Vào đầu thế kỷ thứ 18, những thành tựu kỹ thuật mang tính công nghiệp được sử dụng, tạo điều kiện cho sự nảy nở của một xã hội kỹ thuật mà hiện nay chúng ta đang sinh sống trong đó. Trong thời gian này, cấu trúc kinh tế của nhiều quốc gia thay đổi nhanh chóng Sự phát minh của những máy công nghiệp, việc áp dụng các kỹ thuật mới, đã thúc đẩy một cách mạnh mẽ nền sản xuất hiện đại. Cũng trong thời kỳ này, nhiều loài cây mới cũng được trồng trọt, tiến bộ về kỹ thuật trồng trọt và chăn nuôi phát triển nhanh chóng và từ đó năng suất trong nông nghiệp tăng nhanh. 15
  16. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Tài nguyên thiên nhiên Các nghiên cứu về Khoa học môi trường thường chia tài nguyên thiên nhiên (natural resources) thành hai loại: tài nguyên tái tạo và tài nguyên không tái tạo: - Tài nguyên tái tạo (renewable resources) là loại tài nguyên có thể tự duy trì, tự bổ sung theo thời gian bởi các quá trình tự nhiên như: quần thể động - thực vật, hay tài nguyên vô tận như gió, năng lượng mặt trời. - Tài nguyên không tái tạo (non-renewable resources) là dạng tài nguyên chỉ cung cấp được trong một giới hạn nhất định và không hồi phục được, hoặc có thể phục hồi nhưng sau một thời gian rất dài (vài triệu năm) như các nguồn nhiên liệu than, dầu mỏ, khí đốt, các loại khoáng sản. Ch.1. Những thách thức về môi trường Tài nguyên r ng Hi n nay r ng đư c đánh giá theo các vai trò chính như sau: - R ng là h sinh thái đa d ng và giàu có nh t trên c n, đ c bi t là các khu r ng nhi t đ i m. - R ng có vai trò to l n v môi trư ng s ng và là ngu n cung c p nguyên v t li u cơ b n cho con ngư i. - R ng cung c p lương th c, th c ph m, nguyên li u cho s phát tri n c a con ngư i: công nghi p ch bi n, dư c li u, du l ch, gi i trí... - R ng là “lá ph i xanh” h p th CO2, tái sinh oxy, đi u hòa khí h u cho c hành tinh. 16
  17. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Ph n l n đ t r ng r t thích h p cho canh tác nông nghi p, do v y r ng b thu h p ch y u đ l y đ t làm nông nghi p, tr ng tr t và chăn nuôi. Trong th i gian kho ng 5.000 năm con ngư i thu h p di n tích c a r ng t 50% trên b trái đ t xu ng còn 17%. Các ư c tính m i nh t d báo r ng v i t c đ khai thác hi n t i thì trong vòng 160 năm n a Trái đ t s không còn r ng Hàng năm trên th gi i m t đi trung bình 16,1 tri u ha r ng, trong đó r ng nhi t đ i b suy gi m v i t c đ l n nh t 15,2 tri u ha (FAO, 2001). Ch.1. Những thách thức về môi trường 17
  18. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Ch.1. Những thách thức về môi trường Tài nguyên đ t Các ch c năng cơ b n c a đ t: - Là môi trư ng cho con ngư i và các sinh v t sinh trư ng và phát tri n. - Là môi trư ng cho các quá trình bi n đ i và phân h y các khoáng ch t và v t ch t h u cơ. - Là nơi cư trú cho h đ ng th c v t trên c n. - Là n n móng cho các ho t đ ng (sinh ho t, xây d ng, phát tri n kinh t ) c a con ngư i. 18
  19. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Di n tích đ t có th dùng cho canh tác đư c đánh giá vào kho ng 3.200 tri u ha và hi n m i khai thác kho ng 1.500 tri u ha T i các vùng khác nhau, t l đ t đã s d ng canh tác so v i đ t có ti m năng canh tác cũng khác nhau. Trong đó, t i khu v c Châu Á, t l này r t cao, đ t đ n 92% cho th y khu v c này đã s d ng g n h t qu đ t có th canh tác c a mình. Châu M Latinh con s này ch đ t 15%, tình chung các nư c phát tri n là 70% và các nư c đang phát tri n là 36% Ch.1. Những thách thức về môi trường Tài nguyên đ t trên th gi i đang b suy thoái nhi u nơi, v i các hi n tư ng ch y u như: - Nhi m m n, nhi m phèn, chua hóa t i các vùng ven bi n; - Xói mòn, b c màu, r a trôi, đ c bi t t i các vùng trung du và mi n núi; - Ô nhi m hóa ch t t i các khu v c phát tri n công nghi p, giao thông, đô th . 19
  20. 02.11.2013 Ch.1. Những thách thức về môi trường Các nguyên nhân d n đ n suy thoái tài nguyên đ t g m: - Th m ph b phá ho i, làm gi m kh năng che ph cho đ t; - S thay đ i c a đi u ki n th i ti t theo chi u hư ng ngày càng c c đoan; - Ô nhi m do công nghi p (nư c th i, khí th i, ch t th i nguy hi m) - Phương th c canh tác không b n v ng (s d ng nhi u phân bón hóa h c, thu c tr sâu...) Ch.1. Những thách thức về môi trường 20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản