GNUFDL • PID_00148386 Phần mềm tự do
6 PMTD và hành chính nhà nước
“[...] Đối với phần mềm sẽ được chấp nhận cho Nhà nước, thì nó về mặt kỹ thuật không chỉ cần phải có
khả năng thực hiện một nhiệm vụ, mà còn là những điều kiện ký kết hợp đồng của nó phải đáp ứng được
một loạt yêu cầu về việc cấp phép, mà không có chúng thì Nhà nước không thể đảm bảo cho các công
dân của mình rằng các dữ liệu của họ đang được xử lý một cách phù hợp, với trách nhiệm về tính bảo
mật và tính có thể truy cập được theo thời gian, vì chúng là những khía cạnh mang tính sống còn cao đối
với trách nhiệm chung của Nhà nước”.
Edgar David Villanueva Núñez (thư trả lời cho tổng giám đốc của Microsoft Peru, 2001).
Các cơ quan nhà nước, cả những cơ quan với khả năng làm luật và những cơ quan chuyên tâm đối với
việc quản lý điều hành Nhà nước (“các cơ quan hành chính nhà nước”), đóng một vai trò rất quan trọng
ở những nơi mà việc áp dụng và khuyến khích các công nghệ được quan tâm. Dù cho tới năm 2000
những cơ quan này về mặt thực tiễn đã không chỉ ra sự quan tâm trong hiện tượng của PMTD (với một
số ngoại lệ), thì tình trạng này đã bắt đầu thay đổi từ đó. Một mặt, nhiều cơ quan hành chính nhà nước
đã bắt đầu sử dụng PMTD như một phần hạ tầng công nghệ thông tin của họ. Mặt khác, trong vai trò
của họ như là những người khuyến khích xã hội thông tin, một số đã bắt đầu khuyến khích trực tiếp
hoặc gián tiếp sự phát triển và sử dụng PMTD. Hơn nữa, một số cơ quan làm luật đã bắt đầu chú ý
(từng chút một) tới PMTD, đôi khi ưu tiên cho sự phát triển của nó, đôi khi gây cản trở cho nó, và đôi
khi chỉ nắm lấy sự hiện diện của nó vào để xem xét.
Trước khi đi sâu vào chi tiết, điều quan trọng phải nhớ rằng từ lâu PMTD đã được phát triển mà không
có sự ủng hộ dứt khoát nào (hoặc ngay cả quan tâm) từ các cơ quan nhà nước. Vì lý do này, sự chú ý
gần đây mà nó đang diễn ra từ nhiều trong số họ không phải là không có sự đối kháng, lúng túng và
những vấn đề. Hơn nữa, trong ít năm vừa qua, những sáng kiến có liên quan tới các chuẩn mở đang
giành được xung lượng, thường có kết quả trong những đo đếm (ít nhiều một cách trực tiếp) có liên
quan tới PMTD.
Trong chương này chúng ta sẽ cố gắng mô tả hiện trạng và những tính chất riêng biệt của PMTD trong
mối liên quan tới khu vực “nhà nước” này.
6.1 Ảnh hưởng lên các cơ quan hành chính nhà nước
Một vài nghiên cứu đã được thực hiện, tập trung vào việc sử dụng PMTD trong các cơ quan hành chính
nhà nước (ví dụ, “PMNM cho cơ quan hành chính nhà nước”, 2004 [159]; “PMNM trong chính phủ
điện tử (CPĐT), phân tích và những khuyến cáo được rút ra bởi một nhóm làm việc theo ban lãnh đạo
về công nghệ của Đan Mạch”, 2002 [180]; “PMTD/PMNM: các cơ hội của xã hội thông tin cho châu
Âu”, 1999 [132], và “Trường hợp cho sự khuyến khích của chính phủ đối với PMNM”, 1999 [213].
Tiếp theo, chúng ta sẽ thảo luận một số trong số những tài liệu đáng chú ý nhất đó (cả tích cực và tiêu
cực).
Trang 99/218
GNUFDL • PID_00148386 Phần mềm tự do
6.1.1 Những ưu điểm và những ảnh hưởng tích cực
Một số ưu điểm của việc sử dụng PMTD trong cơ quan hành chính nhà nước và những viễn cảnh mới
chủ chốt mà nó đưa ra là như sau:
1. Việc phát triển nền công nghiệp bản địa
Một trong những ưu điểm chính của PMTD là khả năng của việc phát triển một nền công nghiệp phần
mềm bản địa. Khi chúng ta sử dụng PMSHĐQ, mọi chi phí bỏ ra cho các giấy phép đi trực tiếp vào nhà
sản xuất sản phẩm, và sự mua sắm làm tăng cường cho vị thế của nhà sản xuất, mà không nhất thiết là
tiêu cực, nhưng lại rất không có hiệu quả đối với vùng miền mà ở đó cơ quan hành chính nhà nước có
liên quan khi chúng ta xem xét tới giải pháp thay thế của việc sử dụng PMTD.
Trong trường hợp này, các công ty bản địa sẽ có khả năng cạnh tranh trong việc cung cấp các dịch vụ
(và bản thân chương trình) cho cơ quan hành chính nhà nước, theo những điều kiện rất tương tự đối với
bất kỳ công ty nào. Hãy nói rằng bằng cách này hay cách khác cơ quan hành chính nhà nước đang xóa
bỏ sự bất bình đẳng về sân chơi và làm dễ dàng hơn cho mọi người để cạnh tranh trong sân chơi đó.
Và tất nhiên, rằng “bất kỳ ai” bao gồm cả các công ty bản địa, những người sẽ có cơ hội để khai thác
những ưu thế cạnh tranh của họ (sự hiểu biết tốt hơn về những nhu cầu của khách hàng, sự gần về địa
lý, …).
2. Sự độc lập với nhà cung cấp và cạnh tranh thị trường
Rõ ràng, bất kỳ tổ chức nào cũng sẽ thích phụ thuộc vào một thị trường cạnh tranh hơn là vào một nhà
cung cấp duy nhất có khả năng áp đặt những điều kiện theo đó nó cung cấp sản phẩm của mình. Tuy
nhiên, trong thế giới của cơ quan hành chính nhà nước, sự ưu tiên này trở thành một yêu cầu cơ bản, và
ngay cả một bổn phận pháp lý trong một số trường hợp. Nói chung, cơ quan hành chính nhà nước
không thể chọn để hợp đồng với một nhà cung cấp được đưa ra, mà phải chỉ định những yêu cầu của nó
theo một cách sao cho bất kỳ công ty có quan tâm nào mà đáp ứng được những đặc tính nhất định nào
đó và đưa ra được sản phẩm hoặc dịch vụ đáp ứng được yêu cầu, đều có thể được lựa chọn cho một
hợp đồng.
Một lần nữa, trong trường hợp của PMSHĐQ, từng sản phẩm chỉ có một nhà cung cấp (ngay cả nếu nó
sử dụng một số lượng các trung gian). Nếu một sản phẩm cụ thể được chỉ định, thì cơ quan hành chính
nhà nước cũng sẽ quyết định nhà cung cấp nào để trao hợp đồng. Và trong nhiều trường hợp hầu như
không thể tránh được việc chỉ định một sản phẩm cụ thể, khi chúng ta làm việc với các chương trình
máy tính. Những lý do về tính tương thích bên trong cơ quan hoặc việc tiết kiệm trong huấn luyện và
quản trị hệ thống, hoặc nhiều hơn nữa, thường làm cho một cơ quan hành chính quyết định sử dụng
một sản phẩm nhất định nào đó.
Cách duy nhất thoát khỏi tình trạng này là bằng việc làm cho sản phẩm chỉ định đó thành tự do. Bằng
cách này, bất kỳ công ty nào có quan tâm cũng sẽ có khả năng cung cấp nó và cũng bất kỳ dạng dịch vụ
nào có liên quan tới nó (chỉ tùy thuộc vào các khả năng và sự hiểu biết của công ty về sản phẩm). Hơn
nữa, trong trường hợp của dạng hợp đồng này, thì cơ quan hành chính nhà nước có thể thay đổi nhà
cung cấp trong tương lai nếu muốn, và không có bất kỳ vấn đề kỹ thuật nào, vì ngay cả nếu nó thay đổi
công ty, thì nó vẫn sẽ sử dụng sản phẩm y hệt.
Trang 100/218
GNUFDL • PID_00148386 Phần mềm tự do
3. Tính mềm dẻo và sự thích nghi đối với các yêu cầu đặc thù
Dù sự thích nghi đối với những yêu cầu đặc thù là thứ gì đó mà bất kỳ tổ chức sử dụng máy tính nào
cũng cần tới, thì những khác biệt của các cơ quan hành chính nhà nước làm cho điều này trở thành một
yếu tố rất quan trọng cho việc thâm nhập sâu một cách thành công của một hệ thống phần mềm. Trong
trường hợp của PMTD, sự thích nghi được thực hiện dễ dàng hơn nhiều, và quan trọng hơn, có thể dựa
vào một thị trường cạnh tranh nếu việc hợp đồng là cần thiết. Khi cơ quan hành chính nhà nước mua
một sản phẩm sở hữu độc quyền, việc sửa đổi nó thường liên quan tới việc đạt được một hợp đồng với
nhà sản xuất, người mà là bên duy nhất có thể làm được về mặt pháp lý (và thường là cả về mặt kỹ
thuật). Theo những hoàn cảnh này, khó mà thương thảo đặc biệt được nếu nhà sản xuất không có quan
tâm một cách đặc biệt trong thị trường được đưa ra bởi cơ quan hành chính nhà nước cụ thể đó.
Tuy nhiên, bằng việc sử dụng một sản phẩm tự do, cơ quan hành chính nhà nước có thể sửa đổi nó như
mong muốn, nếu nó sử dụng những cá nhân có khả năng, hoặc đưa ra thuê ngoài sự sửa đổi đó. Về
nguyên tắc, việc thuê ngoài có khả năng là một số công ty có thể mong đợi sẽ được cạnh tranh với
nhau. Một cách tự nhiên, điều này hướng tới việc làm cho giá thành rẻ hơn và cải thiện được chất
lượng.
Trường hợp các phát tán GNU/Linux
Trong vài năm qua tại Tây Ban Nha, đã trở thành thông thường đối với một số chính quyền vùng để tạo
ra những phát tán GNU/Linux của riêng họ. Xu hướng này đã bắt đầu với GNU/Linux, nhưng bây giờ có
nhiều hơn nữa. Dù một số chuyên gia đã chỉ trích sự hiện diện của các phát tán này, thì điều này là ví dụ
rõ ràng về tính mềm dẻo mà PMTD cho phép. Bất kỳ cơ quan hành chính nhà nước nào, bằng việc bỏ ra
những tài nguyên khá vừa phải, có thể hợp đồng sửa lại một GNU/Linux áp dụng được cho những nhu
cầu và ưu tiên của nó, mà thực tế không có bất kỳ hạn chế nào. Ví dụ, nó có thể thay đổi giao diện máy
tính để bàn, chọn tập hợp các ứng dụng và ngôn ngữ mặc định, cải tiến việc bản địa hóa các ứng dụng,
… Nói cách khác: nếu muốn, máy tính để bàn (và bất kỳ yếu tố phần mềm nào mà làm việc trên máy
tính) cũng có thể được thích nghi cho những yêu cầu chính xác nào đó.
Tất nhiên, sự sửa lại cho hợp này sẽ liên quan tới một số chi phí, nhưng kinh nghiệm chỉ ra rằng nó có
thể đạt được một cách khá là rẻ, và xu hướng này xuất hiện để chỉ ra rằng nó sẽ ngày một dễ dàng hơn
(và rẻ hơn) để tiến hành tùy biến các phát tán.
4. Áp dụng dễ dàng hơn các chuẩn mở
Đưa ra bản chất rất tự nhiên của chúng, các chương trình tự do thường sử dụng các chuẩn mở không sở
hữu độc quyền. Trong thực tế, hầu như hoàn toàn bằng định nghĩa, bất kỳ khía cạnh nào của một
chương trình tự do mà chúng ta có thể quan tâm để xem xét đều có thể sản xuất lại một cách dễ dàng
và, vì thế, không phải là sở hữu độc quyền. Ví dụ, các giao thức được sử dụng bởi một chương trình tự
do để tương tác với các chương trình khác có thể được nghiên cứu và sản xuất lại, nghĩa là chúng sẽ
không phải là sở hữu độc quyền. Hơn nữa, rất thông thường và theo mối quan tâm của bản thân các dự
án, chúng ta sẽ cố gắng sử dụng các chuẩn mở.
Trong mọi trường hợp, bất chấp lý do, một thực tế là các chương trình tự do thường sử dụng các chuẩn
không phải là sở hữu độc quyền cho sự trao đổi các dữ liệu. Những ưu điểm của điều này đối với các
cơ quan hành chính nhà nước là lợi hơn nhiều so với bất kỳ tổ chức nào khác, vì sự khuyến khích các
chuẩn sở hữu độc quyền (ngay cả một cách gián tiếp, bằng việc sử dụng chúng) là có nhiều nỗi lo lắng
Trang 101/218
GNUFDL • PID_00148386 Phần mềm tự do
hơn nhiều. Và trong ít nhất một khía cạnh, việc sử dụng các chuẩn không phải là sở hữu độc quyền là
nền tảng cơ bản, nơi mà sự tương tác với các công dân được quan tâm, vì họ phải không bị ép phải mua
bất kỳ sản phẩm nào từ một công ty cụ thể nào để có khả năng tương tác được với cơ quan hành chính
nhà nước.
5. Sự xem xét kỹ lưỡng về an ninh của cơ quan hành chính nhà nước
Đối với một cơ quan hành chính nhà nước, việc có khả năng đảm bảo rằng các hệ thống máy tính của
nó chỉ làm những gì chúng phải làm là một bổn phận cơ bản, và trong nhiều quốc gia, là một yêu cầu
pháp lý. Thường những hệ thống này quản lý các dữ liệu riêng tư, mà các bên thứ 3 có thể quan tâm (ví
dụ như các dữ liệu thuế, các hồ sơ tội phạm, các dữ liệu trưng cầu hoặc bầu cử, …). Nếu một ứng dụng
sở hữu độc quyền được sử dụng, mà không có mã nguồn có sẵn, khó mà đảm bảo rằng các ứng dụng sẽ
xử lý các dữ liệu theo cách mà nó phải làm. Nhưng ngay cả nếu nó cung cấp mã nguồn, thì những khả
năng của một cơ quan hành chính nhà nước đảm bảo rằng nó không chứa các mã nguồn lạ sẽ rất bị hạn
chế. Chỉ nếu nhiệm vụ này có thể được ủy quyền đều đặn một cách như thường lệ cho các bên thứ 3, và
cộng với bên có quan tâm mới có thể soi xét kỹ lưỡng nó được, có thể cơ quan hành chính nhà nước sẽ
chắc chắn một cách hợp lý rằng nó phù hợp với những nhiệm vụ cơ bản của mình, hoặc ít nhất tiến
hành những biện pháp trong quyền hạn của nó để làm thế.
6. Tính sẵn sàng về lâu dài
Nhiều dữ liệu được xử lý bởi các cơ quan hành chính nhà nước, và các chương trình được sử dụng để
tính toán chúng, cần phải sẵn sàng trong hàng thập kỷ và hàng thập kỷ. Rất khó để đảm bảo rằng bất kỳ
chương trình sở hữu độc quyền nào sẽ sẵn sàng sau thời gian đó, đặc biệt nếu ý tưởng là để nó làm việc
trên nền tảng thông dụng vào thời điểm đó trong tương lai. Ngược lại, có khả năng là nhà sản xuất đó
có thể đã đánh mất mối quan tâm vào sản phẩm và đã không còn đưa nó lên những nền tảng mới nữa,
hoặc chỉ được chuẩn bị để làm thế với rất nhiều tiền. Một lần nữa, chúng ta cần nhớ rằng chỉ duy nhất
nhà sản xuất có thể đưa ra sản phẩm, nghĩa là những thương thảo sẽ khó khăn. Tuy nhiên, trong trường
hợp của PMTD, ứng dụng là sẵn sàng, với sự chắc chắn, sao cho bất kỳ ai cũng có thể đưa nó ra và để
nó thực hiện chức năng theo các nhu cầu của cơ quan hành chính nhà nước. Nếu điều này không xảy ra
cùng một lúc, thì cơ quan hành chính nhà nước có thể luôn tìm kiếm được một số công ty để tiến hành
chào tốt nhất cho công việc này. Điều này đảm bảo rằng ứng dụng và dữ liệu mà nó xử lý sẽ sẵn sàng
khi cần thiết.
7. Ảnh hưởng vượt ra ngoài sự sử dụng về phần của cơ quan hành chính nhà nước
Nhiều ứng dụng được sử dụng hoặc khuyến khích bởi các cơ quan hành chính nhà nước cũng được sử
dụng bởi các khu vực khác của xã hội. Vì lý do này, bất kỳ sự đầu tư nhà nước nào trong sự phát triển
của một sản phẩm tự do là có lợi không chỉ cho bản thân cơ quan hành chính nhà nước, mà còn cho tất
cả các công dân, những người sẽ có khả năng sử dụng sản phẩm này cho những nhiệm vụ máy tính của
họ, có lẽ với những cải tiến được thực hiện bởi cơ quan hành chính nhà nước.
Lưu ý
Một trường hợp rất đặc biệt, nhưng là trường hợp với ảnh hưởng khổng lồ, mà thể hiện việc sử dụng này
tốt hơn các tài nguyên của nhà nước là bản địa hóa chương trình (sự thích nghi cho những sử dụng và
tùy biến của cộng đồng). Dù khía cạnh có thể thấy được nhất về bản địa hóa là sự dịch chương trình và
Trang 102/218
GNUFDL • PID_00148386 Phần mềm tự do
tài liệu của nó, thì có những thứ khác mà chúng cũng bị ảnh hưởng bởi nó (từ việc sử dụng đơn vị tiền tệ
bản địa cho tới việc trình bày các định dạng ngày tháng và thời gian của cộng đồng theo yêu cầu, tới việc
sử dụng các ví dụ trong tài liệu và các cách thức diễn đạt được áp dụng cho các khách hàng bản địa).
Trong mọi trường hợp, rõ ràng nếu một cơ quan hành chính nhà nước sử dụng vốn để bản địa hóa một
ứng dụng cụ thể nào đó chỉnh sửa ứng dụng đó cho những nhu cầu của mình, thì hơn thế là những nhu
cầu trùng khớp với những nhu cầu của các công dân, nghĩa là nó sẽ tạo ra, không chỉ một chương trình
làm thỏa mãn những yêu cầu của riêng nó, mà còn, những nhu cầu mà nó có thể được làm cho sẵn sàng
cho bất kỳ công dân nào cũng có khả năng để thực hiện được nó tốt nhất mà không cần chi phí bổ sung
nào. Ví dụ, khi một cơ quan hành chính nhà nước cấp vốn để thích nghi một chương trình máy tính cho
một ngôn ngữ mà nó được sử dụng trong cộng đồng của mình, thì nó sẽ không chỉ có khả năng sử dụng
chương trình đó bên trong các văn phòng của riêng cơ quan, mà cũng đưa nó ra được cho mọi người dân,
với mọi thứ mà điều này có liên quan đối với sự phát triển một xã hội thông tin.
Thư mục tham khảo
Các độc giả có quan tâm về những ưu điểm của PMTD trong báo cáo đối với cơ quan hành chính nhà
nước, được viết theo ngữ cảnh của Mỹ năm 1999, có thể tra cứu “Trường hợp đối với sự khuyến khích
của chính phủ đối với PMNM” (Mitch Stoltz, 1999) [213].
6.1.2 Những khó khăn của việc áp dụng và những vấn đề khác
Tuy nhiên, dù có nhiều ưu điểm cho cơ quan hành chính nhà nước sử dụng PMTD, cũng còn nhiều khó
khăn mà cần phải đối mặt khi nói về việc đặt nó vào trong thực tế. Trong số chúng, chúng ta có thể đặc
biệt nhắc tới những thứ sau đây:
1. Thiếu sự hiểu biết và cam kết chính trị
Vấn đề đầu tiên mà PMTD gặp phải đối với việc đưa vào cơ quan hành chính nhà nước là việc
các tổ chức khác nhau chia sẻ một cách không nghi ngờ rằng: những người ra quyết định vẫn
còn chưa biết tới PMTD.
May thay, đây là một vấn đề mà dần dần được giải quyết, nhưng trong nhiều khu vực các cơ
quan hành chính nhà nước, PMTD vẫn còn bị thừa nhận như thứ gì đó lạ lẫm, nên các quyết
định về việc sử dụng nó vẫn còn liên quan tới những rủi ro nhất định nào đó.
Bổ sung cho điều này, chúng ta có xu hướng đi sang một vấn đề về việc ra quyết định chính trị.
Ưu điểm chính của PMTD đối với cơ quan hành chính nhà nước không phải là giá thành (vì giá
thành, trong mọi trường hợp, là cao, đặc biệt khi chúng ta nói về một triển khai cho một số
lượng lớn các máy tính trạm), nhưng như chúng ta đã nói, những lợi ích là vượt trên tất cả mọi
chiến lược. Và vì thế, quyết định rơi vào phạm vi chính trị, hơn là phạm vi kỹ thuật. Không có ý
chí chính trị để thay đổi các hệ thống phần mềm và triết lý được cam kết với nó, thì khó có sự
tiến bộ trong sự phát triển của PMTD trong các cơ quan hành chính nhà nước.
2. Sự áp dụng kém cỏi các cơ chế hợp đồng
Trang 103/218