BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
------
BÀI GIẢNG
PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG
Nhóm biên soạn:
ThS. Nguyễn Thanh Huyền
ThS. Tạ Tường Vi
ThS. Nguyễn Sao Mai
HÀ NỘI, 2025
CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 3
1.1. KHÁI QUÁT VÒNG ĐỜI PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG THÔNG
TIN 4
1.2. CÁC CÁCH TIẾP CẬN PHÂN TÍCH THIẾT KẾ HỆ THỐNG... 5
1.2.1.Cách tiếp cận hướng chức năng ........................................................ 5
1.2.2.Cách tiếp cận hướng đối tượng ......................................................... 5
1.3.CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG ĐỐI
TƯỢNG ............................................................................................................ 7
1.3.1.Đối tượng(object) ................................................................................ 7
1.3.2. Lớp (Class) ......................................................................................... 7
1.3.3. Thành phần (component) ................................................................. 7
1.3.4. Gói ( package) .................................................................................... 8
1.3.5. Kế thừa ............................................................................................... 8
1.4.TỔNG KẾT CHƯƠNG ............................................................................ 8
1.5. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .......................................................................... 8
CHƯƠNG 2 UML VÀ CÔNG CỤ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG. ................... 8
2.1. KHÁI NIỆM MÔ HÌNH, MÔ HÌNH HÓA ........................................... 9
2.1.1. Mô hình (model) ................................................................................ 9
2.1.2. Mô hình hóa (Modeling) ................................................................... 9
2.1.3. Tại sao phải mô hình hóa ................................................................. 9
2.1.4. Các nguyên tắc mô hình hóa ............................................................ 9
2,1,5, Một số phương pháp mô hính hóa hướng đối tượng ................... 10
2.2. GIỚI THIỆU VỀ UML VÀ CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN ................. 11
2.2.1. Lịch sử phát triển UML .................................................................. 11
2.2.2.UML ngôn ngữ mô hình hóa đối tượng ......................................... 11
2,2,3, Các khái niệm cơ bản trong UML ................................................. 12
Trong UML có các khái niệm cơ bản sau: .................................................. 12
2.3. CÁC BIỂU ĐỒ TRONG UML VÀ GÓC NHÌN HỆ THỐNG .......... 14
2.3.1. Các loại biểu đồ trong UML ........................................................... 14
2.3.2.Mô tả ví dụ điển hình ....................................................................... 15
2.3.3.Góc nhìn và biểu đồ .......................................................................... 21
2.3.4.Các cơ chế mở rộng UML ............................................................... 23
2.3.5. Tiến trình RUP (Rational Unified Process)và UML .................... 25
2.4.CÁC CÔNG CỤ TẠO TRỢ GIÚP ........................................................ 27
2.4.1. Tính năng của các công cụ trợ giúp .............................................. 27
2.4.2.Công cụ trợ giúp trong Rational Rose. .......................................... 27
2.5. TỔNG KẾT CHƯƠNG ......................................................................... 28
2.6. CÂU HỎI – BÀI TẬP ............................................................................ 28
CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG ....................................... 29
3.1.TỐNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG ................... 29
3.2. MÔ HÌNH CA SỬ DỤNG VÀ KỊCH BẢN ......................................... 30
3.2.1. Vai trò của mô hình ca sử dụng ..................................................... 30
3.2.2. Xây dựng biểu đồ ca sử dụng ......................................................... 31
3.3. MÔ HÌNH LỚP ...................................................................................... 37
3.3.1. Vấn đề xác định lớp ......................................................................... 43
3.3.2. Xây dựng biểu đồ lớp phân tích ..................................................... 43
3.3.3.Xác định mối quan hệ giữa các lớp ................................................ 49
3.3.4. hoàn thiện biểu đồ lớp phân tích ................................................... 53
3.4. XÁC ĐỊNH CÁC ĐỐI TƯỢNG VÀ LỚP THAM GIA CA SỬ DỤNG
......................................................................................................................... 53
3.4.1. Mục đích ........................................................................................... 53
3.4.2.Phát hiện các đối tượng lớp tham gia ca sử dụng ......................... 53
3.4.3. Điều chỉnh biểu đồ lớp .................................................................... 53
3.5. MÔ HÌNH ĐỘNG .................................................................................. 53
3.5.1. Khái quát mô hình động ................................................................. 53
3.5.2. Mô hình hóa hành vi bằng biểu đồ tương tác ............................... 53
3.5.3. Biểu đồ trạng thái ............................................................................ 53
3.5.4. Biểu đồ hoạt động ............................................................................ 53
3.6.TỔNG KẾT CHƯƠNG 3 ....................................................................... 53
3.7. CÂU HỎI – BÀI TẬP ............................................................................ 53
CHƯƠNG 4 THIẾT KẾ HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG .......................................... 53
4.1. TỔNG QUAN ......................................................................................... 53
4.1.1. Vai trò của pha thiết kế .................................................................. 53
4.1.2. Các bước thiết kế hướng đối tượng ............................................... 53
4.2. THIẾT KẾ TỔNG THỂ ........................................................................ 53
4.2.1. Phân rã hệ thống thành các hệ thống con ..................................... 53
4.2.2. Biếu đồ thành phần ......................................................................... 53
4.2.3. Bố trí các thành phần khả thi vào các nút phần cứng ................. 53
4.3. THIẾT KẾ CHI TIẾT ........................................................................... 53
4.3.1. Thiết kế lớp ...................................................................................... 53
4.3.2. Xác định các lớp ở tầng dịch vụ tác nghiêp .................................. 53
4.3.3.Xác định lớp tầng truy cập dữ liệu ................................................. 53
4.3.4.Ánh xạ các lớp sang bảng ................................................................ 53
4.3.5. Xác định các lớp tầng giao diện người dùng ................................ 53
4.4. TỔNG KẾT CHƯƠNG 4 ...................................................................... 53
4.5. CÂU HỎI – BÀI TÂP ............................................................................ 53
4.6. PHÁT SINH MÃ TRÌNH BẰNG ROSE ............................................. 53
PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG HƯỚNG ĐỐI TƯỢNG
CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU
Chương này tập chung ở các nội dung sau đây:
Giới thiệu các hệ thống thông tin và các vấn đề phát triển hệ thống thông
tin
Khái quát vòng đời phát triển của hệ thống thông tin
Các cách tiếp cận phân tích thiết kế hệ thống
Các khái niệm cơ bản của hướng đối tượng.
Ngày nay hệ thóng thông tin đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vuwcjkhacs
nhaucuar đời sống xã hội. Tùy theo thời gian mà có thể phân chia các hệ thống
thông tin theo các tiêu chí khác nhau. Xét về mặt ứng dụng hệ thống thông tin có
thế biết đến ở một số dạng sau:
Hệ thóng thông tin quản lý: bao gồm các hệ thống thông tin hỗ trợ hoạt động
nghiệp vụ và quản lý của các doanh nghiệp, các tổ chức. Ví dụ hệ thống thông tin
quản lý nhân sự, hệ thống kế toán, hệ thống tính cước và chăm sóc khách hàng,
hệ thốn quản lý thư viện, hệ thống đào tạo trực tuyến.
Các hệ thống xây dựng trên nền tảng web: Các hệ thống có nhiệm vụ cung cấp
thông tin cho người dùng trên môi trường internet. Các hệ thống website có đặc
điểm là cung cấp các thông tin có tính đa dạng( có hteer là tin tức hoặc các dạng
file đa phương tiện) và được cập nhật thường xuyên cho người dùng.
Hệ thống thương mại điện tử: Các hệ thống công nghệ thông tin phục vụ giao dịch
thương mại điện tử thông qua mạng viễn thông và các thiết bị internet.
Hệ thống điều khiển: Các hệ thống phần mềm gắn với các thiết bị phần cứng hoặc
các hệ thống khác nhằm mục đích điều khiển và giám sát hoạt động của các thiết
bị và hay hệ thống đó.
Mỗi laoij hệ thống thông tin có những đặc trưng và cũng đưa ra những yêu cầu
riêng cho việc phát triển hệ thống. Phạm vi tài liệ này nhằm giới thiệu một số khái
niệm cơ bản của ngôn ngữ mô hính hóa thống nhất (UML)cho phát triển hệ thống
thông tin phổ biến nhất là hệ thống thông tin quản lý.
1.1. KHÁI QUÁT VÒNG ĐỜI PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG THÔNG TIN
Việc phát triển các hệ thống thông tin không đơn giản chỉ là lập trình mà luôn
được xem là một tiến trình hoàn chỉnh.
Tiến trình phần mềm là các phương pháp, cách thức sản xuất ra phần mềm với
các thành phần chủ yếu bao gồm: mô hình vòng đời phát triển của phần mềm; các
công cụ hỗ trợ cho phát triển phần mềm và những thành viên trong nhóm tham
gia phát triển phần mềm.
Như vậy tiến trình phát triển phần mềm nói chung là sự kết hợp cả hai khía cạnh
kỹ thuật ( vòng đời phát triển, phương pháp phát triển, các công cụ và ngôn ngữ
sử dụng) và khía cạnh quản lý dự án (quản lý dự án phần mềm). Mô hình vòng
đời phần mềm là các bước phát triển một sản phẩm phần mềm cụ thể . Một vòng
đời phát triển phần mềm thường có các pha cơ bản sau:
Pha xác định yêu cầu: Khám phá các khái niệm liên quan đến việc phát
triển phần mềm, xác định yêu cầu và các ràng buộc của khách hàng và các
sản phẩm phần mềm đó.
Pha phân tích: Mô tả các chức năng của sản phẩm, các thông tin đầu vào
của sản phẩm, các thông tin đầu ra được yêu caaufkhams phá các khái niệm
trong phạm vi quan tâm của sản phẩm và bước đầu đưa ra giải pháp xây
dựng hệ thống.
Pha thiết kế: Xác định cụ thể phần mềm sẽ được xây dựng như thế nào.
Pha thiết kế bao gồm hai mức là thiết kế tổng thể và thiết kế chi tiết.
Pha cài đặt và tích hơp: Cài đặt các chi tiết và tích hợp hệ thống phần
mềm dựa trên kết quả cảu pha thiết kế.
Pha chuyển giao và bảo trì: Huấn luyện người dùng và chuyển giao sản
phẩm, sửa chữa phần mềm khi có các thay đổi. Đây là pha rát quan trọng
trong tiến trình phát triển phần mềm.
Pha gỡ bỏ: Thực hiện loại bỏ hoặc thay thế phần mềm bởi một phần mềm
khác hoàn toàn mới.