ðI HC QUC GIA HÀ NI
VIN VI SINH VT VÀ CÔNG NGH SINH HC
========000========
BÁO CÁO KT QU THC HIN
ð TÀI KHCN ðC BIT CP ðI HC QUC GIA
Tên ñ tài: ðiu tra, nghiên cu mt s hot cht có kh năng kháng vi sinh vt
và kháng dòng t bào ung thư t x khun
Mã s: QG. 09. 48
Ch trì ñ tài: TS. Nguyn Huỳnh Minh Quyên
Cơ quan: Vin Vi sinh vt & Công ngh Sinh hc
Hà Ni, năm 2011
1
MC LC
PHN I. BÁO CÁO TÓM TT 3
Bng ting Vit 3
Bng ting Anh 8
PHN II. BÁO CÁO TNG KT 12
Gii thích ch vit tt 13
Danh sách nhng ngưi tham gia thc hin ñ tài 13
Danh mc các bng và hình 14
M ðU 15
CHƯƠNG I. TNG QUAN TÀI LIU 16
1.1 Kháng sinh 16
1.1.1. Khái nim chung 16
1.1.2. Lch s phát trin kháng sinh 16
1.1.3. Phân loi kháng sinh 18
1.1.4. Kháng sinh kháng khi u 21
1.1.5. Nhu cu phát trin kháng sinh mi 21
1.2 X# khu$n 22
1.2.1. Các ñc ñim chung 22
1.2.2. X khun và các cht th sinh 23
1.3 Tình hình nghiên c%u x# khu$n & Vit Nam 23
1.4 N'i dung và mc ñích ca nghiên c%u 24
CHƯƠNG II - NGUYÊN VT LIU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C(U 25
2.1. Nguyên v)t liu 25
2.1.1. ði tưng nghiên cu 25
2.1.2. Hóa cht 25
2.1.3. Thit b, dng c s dng trong nghiên cu 25
2.2. Phương pháp nghiên c%u 25
2.2.1. Phương pháp phân lp x khun 25
2.2.2. Các vi sinh vt kim ñnh 26
2.2.3. Sàng lc x khun sinh kháng sinh 27
2.2.4. Chit bng ethyl-acetate 28
2.2.5. Sc ký các cht chit thu ñưc 28
2.2.6. Sàng lc ch ng x khun sinh anthracycline 29
2.2.7. Phép th ñc t bào 30
2
2.2.8. Các phương pháp phân loi x khun 30
CHƯƠNG III. KT QU VÀ THO LUN 32
3.1. ða d#ng sinh h*c các chng x# khu$n thu th)p ñư+c &
Vưn Quc gia Cát Bà 32
3.2. Sàng l*c x# khu$n sinh kháng sinh 33
3.3. Hiu qu tách chit d,ch nuôi c-y các chng x# khu$n ch*n l*c ñư+c 35
3.4. Phân tích sc ký d,ch nuôi các chng x# khu$n chit trong ethyl acetate 36
3.4.1. Sc ký b!n m"ng (TLC) 36
3.4.2. Sc ký l"ng hiu năng cao (HPLC) 38
3.5. ð.c ñi/m nh)n d#ng ca các chng x# khu$n ch*n l*c ñư+c 42
3.5.1. ðc ñim hình thái c a các ch ng thuc Streptomyces 42
3.5.2. Gi!i trình t# rDNA 16S ñi vi các ch ng x khun thuc chi Nonomuraea 44
3.6. Sàng l*c kh năng sinh anthracyline ca các chng x# khu$n ch*n l*c ñư+c 45
3.7. Các nghiên c%u liên quan ñn các chng có ho#t tính ñ'c t bào 46
3.7.1. Hot tính gây ñc t bào 46
3.7.2. Phân tích HPLC dch nuôi chit trong ethyl acetate
c a các ch ng có hot tính ñc t bào 47
KT LUN VÀ KIN NGH1 53
TÀI LIU THAM KHO 55
PH LC 62
3
PHN I. BÁO CÁO TÓM TT
1. Tên ñ tài: ðiu tra, nghiên c%u m't s ho#t ch-t có kh năng kháng vi sinh
v)t và kháng dòng t bào ung thư t2 x# khu$n
2. Mã s: QG.09.48
3. Thi gian thc hin: 2 năm (2009 - 2011)
4. C-p qun lý: ði hc Quc gia Hà ni
5. Ch trì ñ tài: TS. Nguyn Huỳnh Minh Quyên
Vin Vi sinh vt và Công ngh sinh hc - ðHQGHN
ðin thoi: 37547694; Fax: 37547407; Email: quyennhm@vnu.edu.vn
6. Cán b' tham gia: - TS. Nguyn Quỳnh Uyn
- TS. ðinh Thúy Hng
- CN. Lê Phương Chung
- ThS. Phan Th Hà
- CN. Lê H$ng Anh
7. Mc tiêu và n'i dung nghiên c%u
Nghiên cu này nhm tìm hiu s# ña dng sinh hc và sàng lc các ch ng x
khun có hot tính kháng vi sinh vt trong b sưu tp các ch ng x khun thu thp t% ñ!o
Cát Bà, mt vư&n quc gia có ña dng sinh hc cao ' Vit Nam. Các cht kháng sinh do
các ch ng l#a chn sinh ra ñưc tip tc nghiên cu nhm tìm kim b!n cht c a chúng.
C th là:
- Phân lp x khun t% m(u ñt và lá mc ' ñ!o Cát Bà, H!i Phòng qua ñó ñánh
giá mc ñ ña dng c a ñi tưng
- Sàng lc các ch ng có hot tính kháng sinh cao
- Tách chit sơ b thu các cht có hot tính kháng sinh t% các ch ng chn lc ñưc
- Nghiên cu tính cht c a các cht kháng sinh thu ñưc bng sc ký b!n m"ng
(TLC) và sc ký l"ng hiu năng cao (HPLC).
- Phân loi, ñnh danh các ch ng x khun (bng mô t! hình thái hoc bng gi!i
trình t# gene 16S c a rDNA) có hot tính kháng sinh cao.
4
- Th nghim hot tính kháng các dòng t bào ung thư ngư&i c a cht chit t% dch
nuôi c a mt s ch ng có ti)m năng
- Phân tích HPLC cht chit t% dch nuôi c a các ch ng có hot tính kháng t bào
ung thư làm cơ s' cho nghiên cu b!n cht c a các hp cht ñó.
8. Các kt qu ñ#t ñư+c
8.1. Kt qu v m.t khoa h*c
-
424 ch ng x khun (g$m 353 ch ng t% m(u ñt và 71 ch ng t% m(u lá cây mc) thu
thp ti vư&n Quc gia ñã ñưc phân loi (bng quan sát hình thái kt hp vi ñc
trình t# gene rDNA 16S) cho thy gn 70% thuc chi Streptomyces, còn li thuc
nhóm x khun him. Các chi x khun him có t* l cao trong b sưu tp này là
Micromonospora (hơn 7% trong t+ng s 424 ch ng), Nonomuraea (4%) và Nocardia
(gn 3%).
-
424 ch ng x khun này ñã ñưc sàng lc hot tính kháng sinh vi 4 vi sinh vt kim
ñnh ñi din cho 3 nhóm vi sinh vt ln là vi khun (Gram âm: Escherichia coli,
Gram dương: Micrococcus luteus), nm men (Candida albicans) và nm si
(Fusarium oxysporium).
-
115 ch ng trong s 424 ch ng nói trên ñã biu hin hot tính kháng ít nht mt trong
bn vi sinh vt kim ñnh.
-
Vi 115 ch ng có hot tính này có 2 ch ng (A1073, A1393) kháng c! 4 ch ng vi sinh
vt kim ñnh, 7 ch ng (A232, A390, A1018, A1022, A1041, A1043 và A1470)
kháng vi 3 ch ng kim ñnh, 8 ch ng (A45, A149, A154, A160, A396, A410, A427
và A444) có hot tính kháng 2 vi sinh vt kim ñnh. Xét v) ñi tưng b kháng thì 14
ch ng có hot tính kìm hãm vi khun Gram âm (E. coli), 14 ch ng kìm hãm vi khun
Gram dương (M. luteus); 11 ch ng có hot tính kháng c! hai nhóm vi khun; 12 ch ng
có hot tính kháng nm si (F. oxysporium) và ch, 6 ch ng có hot tính kháng nm
men (C. albicans). Như vy t+ng cng có 17 ch ng có hot tính kháng ít nht 2 vi sinh
vt kim ñnh ñã ñưc l#a chn cho các nghiên cu tip theo. ði)u thú v là 17 ch ng
này ch, thuc 2 chi Streptomyces (10 ch ng) và Nonomuraea (7 ch ng).
-
17 ch ng ñã ñưc nuôi cy thu dch nuôi và dch nuôi ñã ñưc chit bng ethyl acetate
ñ thu các hp cht có hot tính sinh hc. Hiu qu! chit cht tan trong ethyl acetate
(t% 1 lít dch nuôi cy) dao ñng t% 30mg (ch ng A154) ñn 2152mg (ch ng A444).