Báo cáo khoa học:
ảnh hưởng của phân sinh học tới bệnh tuyến trùng
nốt sưng (Meloidogyne incognita Kofoid et White,
1919/Chitwood, 1949) trên cà chua vụ đông xuân
2002-2003
T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp, TËp 1, sè 4/2003
288
¶nh h−ëng cña ph©n sinh häc tíi bÖnh tuyÕn trïng nèt s−ng
(Meloidogyne incognita Kofoid et White, 1919/Chitwood, 1949) trªn cµ
chua vô ®«ng xu©n 2002-2003
Effect of bio-fertilizers on root-knot nematode Meloidogyne incognita Kofoid et
White, 1919/Chitwood, 1949 in tomato
Ng« ThÞ Xuyªn
1
Summary
The root-knot nematode Meloidogyne incognita is a widely distributed disease of the
tomatoes around Hanoi. The effect of bio-fertilizer (HC5.3) and bio-agents (WEHG, BAEM,
Agrispon and Sincosin) on nematode population changes in different tomato varieties was
studied. When compared with non-organic treatment, the number of second-stage juveniles
recovered from soil 45 and 60 days after transplanting of tomato (cv. MV-1) was reduced by
HC5.3, WEHG, BAEM, Agrispon and, particularly Sincosin. Root galling and egg masses on
roots were also reduced. The combined use of bio-fertilizer with bio-agents was suggested to
minimize the root-knot nematode infection.
Keywords: Root-knot nematode Meloidogyne incognita, tomato, organic fertilizer (HC5.3),
WEHG BAEM, Agrispon, Sincosin.
1. §Æt vÊn ®Ò
1
Cµ chua lµ thùc phÈm quan träng, th−êng
xuyªn cã mÆt trong b÷a ¨n hµng ngµy cña
ng−êi d©n ViÖt Nam v× gi¸ trÞ dinh d−ìng
còng nh− gi¸ trÞ c¶m quan cao. Cµ chua ®−îc
trång réng rOi t¹i c¸c vïng trång rau cña Hµ
Néi vµ c¸c tØnh phô cËn, ®em l¹i lîi nhuËn
kh«ng nhá cho ng−êi trång rau. Tuy nhiªn,
còng nh− c¸c lo¹i rau kh¸c, viÖc ®Çu t− th©m
canh hiÖn nay cña ng−êi trång rau cho c©y cµ
chua nh»m thu ®−îc n¨ng suÊt cao, mÉu mO
®Ñp ®O lµm cho ng−êi tiªu dïng c¶m thÊy
kh«ng an toµn vÒ chÊt l−îng s¶n phÈm: d−
l−îng c¸c chÊt ho¸ häc g©y h¹i cho søc khoÎ
con ng−êi v−ît qu¸ møc cho phÐp, rau kh«ng
1
Bé m«n BÖnh c©y- N«ng d−îc, Khoa N«ng häc
®¹t tiªu chuÈn vÖ sinh… Trong thùc tÕ c©y cµ
chua kh«ng thÓ tr¸nh khái nh÷ng thiÖt h¹i do
c¸c t¸c nh©n g©y bÖnh nh− tuyÕn trïng nèt
s−ng (TTNS) vµ mét sè bÖnh kh¸c (hÐo xanh,
hÐo vµng, virót xo¨n ngän, mèc x¸m vµ bÖnh
mèc s−¬ng). §èi t−îng tuyÕn trïng g©y h¹i lµ
®èi t−îng quan träng cã ý nghÜa kinh tÕ trong
s¶n xuÊt cµ chua, ®Æc biÖt khi TTNS xuÊt hiÖn
sím hoÆc khi trªn c©y cã c¶ 2 t¸c nh©n TTNS
vµ mét sè vi sinh vËt g©y bÖnh trong cïng mét
thêi ®iÓm. Nghiªn cøu nµy nh»m môc ®Ých
x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng h¹n chÕ TTNS trªn mét sè
gièng cµ chua trång phæ biÕn vµ gièng thö
nghiÖm b»ng ph©n bãn h÷u c¬ sinh häc HC5.3
vµ mét sè thuèc sinh häc trõ tuyÕn trïng, gãp
phÇn ®¸p øng nhu cÇu gi¶m thiÓu t¸c h¹i cña
lo¹i ®éng vËt h¹ ®¼ng g©y h¹i nh− tuyÕn trïng
còng nh− mét sè loµi nÊm, vi khuÈn g©y bÖnh.
¶nh h−ëng cña c¸c yÕu tè gièng, ph©n bãn tíi bÖnh tuyÕn trïng...
289
2. VËt liÖu vµ Ph−¬ng ph¸p nghiªn
cøu
VËt liÖu: Hai gièng cµ chua MV-1, P-375
®−îc chän tõ c¸c gièng th−êng xuyªn nhiÔm
TTNS ë §«ng Anh- Hµ Néi, gièng cµ chua
Mü VL- 2000 tõ thÞ trÊn Lôc Nam, B¾c Giang.
Ph©n bãn HC5.3 (nguån tõ C«ng ty s¶n xuÊt
ph©n bãn h÷u c¬ sinh häc T©n DÜnh-B¾c
Giang theo c«ng nghÖ cña Quang T©y-Trung
Quèc) lµ lo¹i ph©n h÷u c¬ sinh häc ®−îc kh¶o
nghiÖm trªn rau vïng Hµ Néi, H−ng Yªn, B¾c
Giang vµ B¾c Ninh tõ n¨m 2001 ®Õn nay, ®©y
lµ lo¹i ph©n bãn dïng ®Ó thay thÕ cho viÖc bãn
ph©n chuång vµ ph©n v« c¬ trªn rau.
Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra ngoµi ®ång: ®iÒu tra
theo 5 ®iÓm ®−êng chÐo gãc hoÆc theo ®−êng
zÝch z¾c, ®iÒu tra mçi ®iÓm hoÆc mçi « thÝ
nghiÖm 3-5 c©y (Lª V¨n ThuyÕt vµ ctv, 1997).
Thu thËp mÉu ®Êt vµ mÉu c©y cµ chua tõ ruéng
®iÒu tra, ph©n tÝch mÉu c©y bÖnh vµo giai ®o¹n
cuèi khi u s−ng vµ kh¶ n¨ng g©y h¹i cña TTNS
biÓu hiÖn cã triÖu chøng ®iÓn h×nh trªn mét sè
gièng cµ chua trång ë §«ng Anh, Gia L©m,
§¹i häc N«ng nghiÖp I Hµ Néi, B¾c Giang,
B¾c Ninh, V¨n Giang-H−ng Yªn.
Ph−¬ng ph¸p l©y bÖnh nh©n t¹o: 2 gièng
cµ chua MV-1, P-375 ®−îc trång thÝ nghiÖm
trong chËu v¹i vµ nhµ l−íi víi môc ®Ých t×m
hiÓu kh¶ n¨ng h¹n chÕ TTNS M. incognita víi
c¸c c«ng thøc: c«ng thøc ®èi chøng (bãn NPK
tæng hîp l−îng 50g/c©y), c«ng thøc ph©n bãn
HC5.3 (60kg/sµo), c«ng thøc dïng chÕ phÈm
sinh häc: WEHG (0,1%), BAEM (0,5%) vµ
Agrispon (0,15%) vµ Sincosin (0,15%); l©y
tuyÕn trïng M. incognita: 3000 trøng+tuæi 2 ë
tõng c«ng thøc (Carter & Sasser, 1985).
ThÝ nghiÖm h¹n chÕ TTNS ë ruéng s¶n
xuÊt: sö dông ph©n HC5.3 kÕt hîp phun thuèc
sinh häc Agrispon (0,15%) vµ Sincosin
(0,15%) trªn gièng cµ chua Mü (VL-2000) t¹i
ThÞ trÊn §åi Ng«, Lôc Nam, B¾c Giang. Phun
1 lÇn vµo gèc cµ chua sau khi trång håi xanh
Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch trong phßng
(Barker, Carter & Sasser, 1985): mÉu rÔ, mÉu
®Êt tõ c¸c vïng ®iÒu tra vµ c¸c mÉu trong thÝ
nghiÖm chËu v¹i, nhµ l−íi ®−îc thùc hiÖn nh−
sau: röa s¹ch mÉu rÔ, tÝnh tû lÖ bÖnh (%), ph©n
cÊp bÖnh theo thang 10 cÊp (Zeck, 1971) tÝnh
chØ sè bÖnh (%), ®Õm u s−ng, tói trøng vµ
tuyÕn trïng tuæi 2/5g rÔ; x¸c ®Þnh loµi tuyÕn
trïng, kh¶ n¨ng nhiÔm vµ møc ®é phæ biÕn
cña bÖnh (Jepson, 1987; Netscher & Sikora,
1993); mÉu ®Êt t¸ch läc tuyÕn trïng tuæi 2
theo ph−¬ng ph¸p phÔu läc Bearman, ®Õm sè
l−îng tuyÕn trïng tuæi 2 trong 100g ®Êt. X¸c
®Þnh hiÖu lùc (%), so s¸nh c¸c c«ng thøc sö
dông ph©n h÷u c¬, thuèc sinh häc trõ TTNS
M. incognita víi ph−¬ng ph¸p ch¨m sãc th«ng
th−êng (FP) bãn ph©n v« c¬. Sè liÖu xö lý theo
ch−¬ng tr×nh IRRISTAT.
3. KÕt qu¶ nghiªn cøu
KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy c¸c gièng cµ chua
®−îc trång phæ biÕn (P-375, CS-1, MV-1,
Ph¸p, Ba Lan Hång, Mü) trong nhiÒu vô vµ
gièng thö nghiÖm (TL-009, CL-93, CL-204,
CTS-386, MV-1/EG-203, TL-009/EG-203)
®Òu bÞ nhiÔm TTNS Meloidogyne incognita
Kofoid & White, 1919/Chitwood, 1949). BÖnh
h¹i tõ møc trung b×nh ®Õn nÆng, tû lÖ bÖnh ®¹t
26,5-80,6% trªn cµ chua vô sím, chÝnh vô vµ
vô muén 2002-2003. NÒn ®Êt c¸t pha vµ ®Êt
trång cµ chua trong nhiÒu n¨m hoÆc lu©n canh
víi c©y trång c¹n th× nhiÔm TTNS nÆng vµ
Ng« ThÞ Xuyªn
290
th−êng xuÊt hiÖn cïng víi c¸c bÖnh kh¸c nh−:
hÐo xanh (Ralstonia solanacearum), hÐo vµng
(Fusarium oxysporum), hÐo rò gèc mèc tr¾ng
(Sclerotinia rolfsii), xo¨n ngän (Tomato
yellow leafcurl virus), mèc x¸m (Botrytis
cinerea) vµ thËm chÝ c bÖnh mèc s−¬ng
(Phytophthora infestans). Khi l©y nhiÔm tuyÕn
trïng nèt s−ng M. incognita trªn c¸c gièng cµ
chua nãi trªn cho thÊy ch−a cã gièng nµo cã
kh¶ n¨ng chèng chÞu víi loµi tuyÕn trïng nµy.
KÕt qu¶ sö dông ph©n bãn h÷u c¬ sinh häc
HC5.3, c¸c chÕ phÈm WEHG, BAEM vµ
Sincosin (b¶ng 1) cho thÊy kh¶ n¨ng h¹n chÕ
TTNS trªn gièng cµ chua MV1 gi¶m 22,7-
73,5%/100g ®Êt ë thÝ nghiÖm chËu v¹i vµ gi¶m
tõ 24,3-74,6% ë thÝ nghiÖm nhµ l−íi so víi
c«ng thøc ®èi chøng. Sè u s−ng, tói trøng vµ
tuyÕn trïng tuæi 2 trong 5 gam rÔ còng gi¶m
®¸ng kÓ ë tÊt c¶ c¸c c«ng thøc dïng ph©n bãn
h÷u c¬ sinh häc (HC5.3, WEHG) vµ chÕ phÈm
ho¸ sinh (BAEM), gi¶m nhiÒu nhÊt ë c«ng
thøc dïng thuèc sinh häc Sincosin: sè u s−ng
gi¶m tõ 414,3 u xuèng cßn 110,2 u s−ng, sè
tói trøng tõ 303,0 gi¶m cßn 102,1 tói trøng/5g
rÔ vµ sè l−îng tuyÕn trïng tuæi 2 trong rÔ gi¶m
tõ 698 (c«ng thøc bãn NPK) xuèng cßn 109
con, thuèc sinh häc Sincosin còng lµm gi¶m
sè l−îng TTNS trong ®Êt cao nhÊt lµ 73,5%.
Còng t−¬ng tù nh− vËy ë c¸c c«ng thøc thÝ
nghiÖm trong nhµ l−íi.
ThÝ nghiÖm trªn gièng cµ chua P-375 (b¶ng
2) còng cho kh¶ n¨ng h¹n chÕ tuyÕn trïng nèt
s−ng trong ®Êt tõ 33,7-59,2% ë thÝ nghiÖm
chËu v¹i, tõ 30,2-57,9% ë thÝ nghiÖm nhµ l−íi.
Sè u s−ng, tói trøng vµ tuyÕn trïng tuæi 2/rÔ
còng gi¶m so víi c«ng thøc ®èi chøng. KÕt
qu¶ thÝ nghiÖm trªn gièng P-375 kh«ng cho
cao h¬n so víi gièng MV-1 nh−ng viÖc gi¶m
>50% tói trøng trªn bé rÔ lµ rÊt cã ý nghÜa
trong viÖc lµm gi¶m sè l−îng, mËt ®é tuyÕn
trïng nèt s−ng sÏ thùc hiÖn t¸i x©m nhiÔm trªn
®ång ruéng. Tõ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm trong ch©u
v¹i vµ nhµ l−íi trªn 2 gièng cµ chua MV-1 vµ
P-375 lµ nh÷ng gièng nhiÔm tuyÕn trïng nèt
B¶ng 1. Kh¶ n¨ng h¹n chÕ TTNS M. incognita trong viÖc sö dông ph©n
bãn h÷u c¬ sinh häc HC5.3, WEHG, BAEM vµ Sincosin trªn cµ chua MV-1
C«ng
thøc*
Khèi l−îng
rÔ (g/c©y)
U s−ng
/5g rÔ
TuyÕn trïng
tuæi 2/5g rÔ
Tói trøng
/5g rÔ
T.trïng
tuæi 2 /100g
®Êt
Gi¶m so
víi ®èi
chøng (%)
ThÝ nghiÖm chËu v¹i
NPK 9,0 414,3
d
698
d
303,0
d
410
d
-
HC5.3 10,0 310,2
c
398
c
205,2
c
317
c
22,7
WEHG 10,6 160,6
b
228
b
132,3
b
288
b
29,8
BAEM 11,5 171,2
b
139
a
112,6
a
132
a
67,8
SINCOSIN
10,4 110,2
a
109
a
102,1
a
109
a
73,5
ThÝ nghiÖm nhµ l−íi
NPK 9,0 403,0
d
686
d
308,1
d
409
d
-
HC5.3 10,5 296,0
c
395
c
201,4
c
310
c
24,3
WEHG 9,8 156,3
b
227
b
126,5
b
188
b
54,1
BAEM 10,9 115,8
a
196
b
122,4
b
115
a
71,9
SINCOSIN
10,2 105,2
a
106
a
106,0
a
104
a
74,6
P = 0,05
Ghi chó: TÊt c¶ c¸c c«ng thøc ®Òu l©y víi tuyÕn trïng M. incognita tuæi 2
vµ 3000 trøng
C¸c sè trung b×nh mang ch÷ c¸i a, b, c, d kh¸c nhau theo cét däc th× kh¸c nhau cã ý nghÜa thèng kª
(P<0,05)
¶nh h−ëng cña c¸c yÕu tè gièng, ph©n bãn tíi bÖnh tuyÕn trïng...
291
s−ng M. incognita phæ biÕn vïng trång cµ
chua §«ng Anh vµ V¨n Giang cho thÊy c¸c
gièng kh¸c nhau, c¸c lo¹i ph©n bãn vµ chÕ
phÈm kh¸c nhau ®Òu cho kÕt qu¶ h¹n chÕ
tuyÕn trïng nèt s−ng ë møc sai kh¸c cã ý
nghÜa P = 0,05.
ThÝ nghiÖm kÕt hîp víi C«ng ty s¶n xuÊt
ph©n bãn h÷u c¬ sinh häc ®−îc thùc hiÖn sö
dông HC5.3 víi tõng chÕ phÈm riªng vµ kÕt
hîp ph©n bãn HC5.3 víi c¶ 2 chÕ phÈm
Sincosin vµ Agrispon ®Ó x¸c ®Þnh kh¶ n¨ng
h¹n chÕ tèi ®a TTNS trªn gièng cµ chua Mü
t¹i thÞ trÊn §åi Ng«, Lôc Nam-B¾c Giang, kÕt
qu¶ ë c«ng thøc 5 (b¶ng 3) khi kÕt hîp bãn
ph©n HC5.3 vµ c¶ 2 chÕ phÈm sinh häc
Sincosin vµ Agrispon cho hiÖu lùc sau 15-30
ngµy ®¹t 53,0-77,4% nh−ng ®¹t cao nhÊt
94,4% sau 45 ngµy vµ sau 60 ngµy hiÖu lùc
B¶ng 2. Kh¶ n¨ng h¹n chÕ TTNS
M. incognita
trong viÖc sö dông ph©n bãn
h÷u c¬ sinh häc HC5.3, WEHG, BAEM vµ Sincosin trªn cµ chua P-375
C«ng
thøc*
Khèi l−îng
rÔ (g/c©y)
/5g rÔ
TuyÕn trïng
tuæi 2/5g rÔ
Tói
trøng
/5g rÔ
T. trïng
tuæi 2 /100g ®Êt
Gi¶m so víi
®èi chøng (%)
ThÝ nghiÖm chËu v¹i
NPK 8,7 151,8
d
338
d
124,6
c
257
c
-
HC5,3 9,9 93,3
b
195
b
76,0
b
173
b
33,7
WEHG 9,1 100,4
c
207
c
84,4
b
177
b
32,2
BAEM 11,2 101,2
b
119
a
102,3
c
165
b
35,8
SINCOSIN
10,4 57,4
a
127
a
42,0
a
105
a
59,2
ThÝ nghiÖm nhµ l−íi
NPK 9,8 197,7
d
393
d
162,3
d
299
c
-
HC5,3 11,5 122,3
b
238
b
102,7
b
209
b
30,2
WEHG 11,3 134,3
c
258
c
110,3
c
213
b
28,2
BAEM 10,2 118,3
b
142
a
122,9
b
135
a
54,8
SINCOSIN
12,3 83,7
a
154
a
69,3
a
126
a
57,9
Ghi chó: TÊt c¶ c¸c c«ng thøc ®Òu l©y víi tuyÕn trïng M. incognita tuæi 2 vµ 3000 trøng
C¸c sè trung b×nh mang ch÷ c¸i a, b, c, d kh¸c nhau theo cét däc th× kh¸c nhau cã ý nghÜa thèng kª
(P<0,05)
B¶ng 3. KÕt qu¶ phßng trõ TTNS M. incognita b»ng chÕ phÈm sinh häc Agrispon (0,56SL), Sincosin (0,56SL)
vµ ph©n h÷u c¬ sinh häc HC5.3 trªn gièng cµ chua Mü (VL-2000) vô
®«ng xu©n 2002-2003 t¹i §åi Ng«-Lôc Nam-B¾c Giang
Sè l−îng tuyÕn trïng/100g ®Êt HiÖu qu¶ (%) phßng trõ sau ngµy
Sau phun (ngµy)
C«ng thøc
phun
Tr−íc
phun 15 30 45 60 15 30 45 60
1 103 144 157 265 272 0 0 0 0
2 89 59 48 52 53 53,0 65,6 77,3
d
77,4
d
3 121 33 41 43 46 80,5 77,7 86,2
c
85,6
c
4 128 30 32 29 34 83,2 83,6 91,2
b
89,9
b
5 145 28 31 21 29 86,2 86,0 94,4
a
92.4
a
P=0,05
Ghi chó: C«ng thøc 1. Ch¨m sãc theo th«ng th−êng (FP) C«ng thøc 2. HC5.3 bãn 60kg/360m
2
C«ng thøc 3. HC5.3 bãn 60kg/360m
2
+Agrispon C«ng thøc 4. HC5.3 bãn
60kg/360m
2
+Sincosin
C«ng thøc 5. HC5.3 bãn 60kg/360m
2
+Agrispon+ Sincosin