Báo cáo khoa học
Khắc phục hiện tượng thối, tăng số mầm và sinh
trưởng của mầm trong nhân nhanh giống dứa cayen
bằng phương pháp giâm hom
T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp, TËp 1, sè 3/2003
kh¾c phôc hiÖn t−îng thèi, t¨ng sè mÇm vµ sinh tr−ëng cña
mÇm trong nh©n nhanh gièng døa cayen b»ng ph−¬ng ph¸p
gi©m hom
Overcoming the rot rate, increasing the number of shoots and shoot growth in
Cayenne pineaple rapid multiplication by shoot and stem subdivisions
NguyÔn ThÞ NhÉn1
Summary
Cayenne pineple is characterized by high yield potential and therefore, it is now promoted to
develop in Vietnam. To meet the requirements of vegetatively propagated materials for
expanding the cultivation areas, the propagation of various methods have been studied. In this
study, we have carried out some experiments on shoot and stem subdivisions in order to improve
the efficiency of the proporation. The treatment with Benlat 0,3% decreased as the rot rate of the
stem cutting by 50% in comparition with the control. Combination of αNAA + BA stimulated
rapid growth and development of the shoots.
Keywords: Cayenne pineaple, shoot and stem subdivisions, Benlat, αNAA + BA.
1. §Æt vÊn ®Ò 1
Døa lµ mét trong nh÷ng c©y ¨n qu¶ nhiÖt
®íi cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. Trong 3 nhãm
gièng chÝnh lµ Queen, Cayen vµ T©y ban nha
(døa ta), døa Cayen cã tiÒm n¨ng n¨ng suÊt
cao nhÊt, Ýt gai, dÔ ch¨m sãc vµ cã nhiÒu ®Æc
®iÓm thÝch hîp cho chÕ biÕn, xuÊt khÈu
(Chantal Loison Cabot, 1990). Tr−íc n¨m
1990, hÇu hÕt diÖn tÝch trång nhãm døa Queen
vµ T©y ban nha phôc vô chñ yÕu cho tiªu dïng
néi ®Þa vµ xuÊt khÈu qu¶ t−¬i. Sau n¨m 1990,
®−îc sù trî gióp cña nhµ n−íc, ngµnh rau qu¶
®· cã chñ tr−¬ng më réng diÖn tÝch trång døa
Cayen ®Ó ®¶m b¶o c«ng suÊt ho¹t ®éng cho
nhiÒu nhµ m¸y chÕ biÕn ®· vµ ®ang ®−îc x©y
dùng (TrÇn ThÕ Tôc & cs, 2002). Tr−íc nhu
cÇu lín vÒ c©y gièng, d−íi sù chØ ®¹o cña
Tæng C«ng ty Rau qu¶ ViÖt Nam ®· cã nhiÒu
c¬ quan cïng phèi hîp, sö dông nhiÒu biÖn
ph¸p nh©n gièng kh¸c nhau nh−ng vÉn ch−a
1 Bé m«n Sinh lý thùc vËt, Khoa N«ng häc
thÓ ®¸p øng ®−îc nhu cÇu s¶n xuÊt. Thùc tÕ, tõ
n¨m 1998 ®Õn th¸ng 6 n¨m 2002 n−íc ta ®·
ph¶i ®Çu t− 94,668 tû ®ång, nhËp trªn 1,2 tû
chåi døa Cayen tõ Trung Quèc vµ Th¸i Lan ®Ó
trång míi trªn 3600ha (tæng diÖn tÝch trång
døa toµn quèc lµ 37.800ha). HiÖn nay, n−íc ta
®· cã 3 trung t©m nh©n gièng (Hµ TÜnh, §ång
Giao, Kiªn Giang) víi qui m« 1500m2/1 trung
t©m, tuy nhiªn vÉn cßn nh÷ng tån t¹i cÇn kh¾c
phôc nh− hiÖn t−îng thèi cao, tèc ®é bËt mÇm
chËm, … V× vËy môc ®Ých cña nghiªn cøu nµy
nh»m kh¾c phôc hiÖn t−îng thèi, t¨ng sè mÇm
vµ sinh tr−ëng cña mÇm trong nh©n nhanh
gièng døa Cayen b»ng ph−¬ng ph¸p gi©m
hom.
2. Nguyªn liÖu vµ ph−¬ng ph¸p
nghiªn cøu
Nguyªn liÖu sö dông trong thÝ nghiÖm lµ
chåi ngän vµ th©n c©y døa sau thu ho¹ch qu¶
cña gièng Cayen Phó Hé. Tõ chåi ngän (chåi
hoa) vµ th©n c©y c¾t thµnh c¸c l¸t máng cã tõ
177
kh¾c phôc hiÖn t−îng thèi, t¨ng sè mÇm trong nh©n nhanh gièng døa...
1 -3 m¾t tuú theo tõng thÝ nghiÖm, sau ®ã xö
lý vµ gi©m trªn nÒn c¸t Èm. C¸c thÝ nghiÖm
®−îc bè trÝ nh− sau:
ThÝ nghiÖm 1: Nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña
chÊt xö lý chèng thèi trong kü thuËt gi©m
hom. C¸c chÊt dïng xö lý lµ Benlat (0,3%)
ng©m trong 30 gi©y, xi m¨ng (chÊm mÆt c¾t
cña hom vµo bét xi m¨ng kh«) vµ xö lý lÇn
l−ît Benlat 0,3% vµ xi m¨ng.
ThÝ nghiÖm 2: Nghiªn cøu hiÖu qu¶ cña
chÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng trong kü thuËt gi©m
hom. ChÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng ®−îc sö dông
trong kü thuËt gi©m hom lµ αNaphthyl axetic
axit (αNAA) 100ppm, 2.4 Diclo phenoxy
axetic(2.4D) 50ppm, vµ Benzyl Adenin (BA)
50ppm.
ThÝ nghiÖm 3: Nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña
sè m¾t trªn hom ®Õn hÖ sè nh©n gièng. Gåm 3
c«ng thøc:
C«ng thøc 1: sö dông hom gièng 1 m¾t;
C«ng thøc 2: sö dông hom gièng 2 m¾t;
C«ng thøc 3: sö dông hom gièng 3 m¾t.
Môc ®Ých cña thÝ nghiÖm nµy lµ x¸c ®Þnh ®−îc
kÝch th−íc hom c¾t hîp lý, ®Ó cã hÖ sè nh©n
gièng cao nh−ng vÉn ®¶m b¶o ®−îc chÊt l−îng
c©y gièng.
§iÒu kiÖn thÝ nghiÖm: Nhµ gi©m hom cã m¸i
che tr¸nh m−a vµ tr¸nh n¾ng, ®é Èm gi¸ thÓ
kho¶ng 75 – 80 %, hai tuÇn ®Çu mçi ngµy 1
lÇn phun Èm trªn mÆt l¸ sau ®ã chØ cÇn duy tr×
®é Èm cña gi¸ thÓ. Sau khi c¸c mÇm døa con
h×nh thµnh cã thÓ bæ sung dinh d−ìng (Knop
hoÆc Komix) mçi tuÇn 1 lÇn.
C¸c thÝ nghÖm trªn ®−îc tiÕn hµnh t¹i khu
nhµ l−íi cña Khoa N«ng häc, Tr−êng §¹i häc
N«ng nghiÖp I Hµ Néi. Mçi thÝ nghiÖm ®−îc
tiÕn hµnh 3 lÇn nh¾c l¹i víi 150 c¸ thÓ.
3. KÕt qu¶ nghiªn cøu
3.1. HiÖu qu¶ cña chÊt xö lý chèng thèi
trong kü thuËt gi©m hom
Døa kh«ng ph¶i lµ c©y th©n gç nªn
th−êng cã tû lÖ thèi cña hom cao (TrÇn ThÕ
Tôc & cs, 2000). V× vËy, vÊn ®Ò kh¾c phôc
hiÖn t−îng thèi hom gi©m lµ cÇn thiÕt vµ cã ý
nghÜa ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ kü thuËt gi©m
hom. KÕt qu¶ nghiªn cøu cña thÝ nghiÖm 1
®−îc tr×nh bµy ë b¶ng 1 vµ ®å thÞ 1.
KÕt qu¶ trªn ®å thÞ 1 cho thÊy: khi sö
dông chÊt xö lý ®· gi¶m tû lÖ hom thèi ®¸ng
kÓ so víi ®èi chøng (kh«ng xö lý). ChÊt xö lý
Hom ngän
§å thÞ 1. HiÖu qu¶ cña chÊt xö lý chèng thèi trong kü thuËt gi©m hom
72.4
27.5
85.7
12.5
74.6
15
80.6
14.3
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
§/
C
Benlat(0,3%) Xim¨ng BL+XM
Tû lÖ bËt mÇm Tû lÖ thèi
%
54.7
43.3
72.6
26.7
62.4
36.7 30
68.5
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
§/
C
Benlat(0,3%) Xim¨ng BL+XM
hom th©n
Tû lÖ bËt mÇm Tû lÖ thèi
%
NguyÔn ThÞ NhÉn
B¶ng 1. nh h−ëng cña chÊt xö lý chèng thèi ®Õn chÊt l−îng c©y gièng (sau12 tuÇn)
Th©n L¸ RÔ
Nguyªn
liÖu
C«ng
thøc Cao
(cm) φ
(cm)
Dµi
(cm)
Réng
(cm)
l¸/c©y
(l¸)
φ
t¸n
(cm)
S.rÔ/
c©y
Dµi
rÔ
(cm)
KL
t−¬i
(g/c©y)
Tû
lÖ ra
ng«i
(%)
§
C
5
,
3 0
,
4 4
,
71
,
14
,
66
,
34
,
32
,
51
,
1 88
Benlat 7,7 0,8 6,6 1,4 8,7 10,7 5,5 6,9 5,5 100
XM 7,6 0,7 6,5 1,2 6,6 9,2 5,3 4,5 2,9 100
Hom
Ngän
BL+XM 7,0 0,7 6,0 1,3 6,6 8,5 6,4 4,8 3,1 100
LSD(5%) 0,43 0,38 0,24
LSD(1%) 0,63 0,56 0,35
§
C
10
,
3 0
,
8 9
,
21
,
48 8
,
214
,
06
,
24
,
15
,
6 100
Benlat 14,0 1,1 12,0 1,83 9,0 19,2 7,5 5,4 13,8 100
XM 12,0 0,9 10,7 1,58 9,0 15,1 6,4 4,1 9,9 100
Hom
th©n
BL+XM 12,4 0,9 11,4 1,80 8,6 17,5 8,0 7,3 13,8 100
LSD(5%) 0,45 0,36 0,22
LSD(1%) 0,66 0,52 0,32
cã hiÖu qu¶ nhÊt lµ Benlat. Khi xö lý chÊt nµy
®· lµm gi¶m tû lÖ thèi xuèng cßn 12,5% ®èi
víi hom ngän vµ 26,7% ®èi víi hom th©n
trong khi ®èi chøng tû lÖ thèi lµ 27,5% vµ
43,3%. Tû lÖ bËt mÇm còng ®¹t cao h¬n khi
sö dông Benlat (85,7%-hom ngän, 72,6%-
hom th©n). Ngoµi Benlat, xi m¨ng còng cã thÓ
dïng ®Ó xö lý hom døa tr−íc khi gi©m, nh−ng
hiÖu qu¶ cña chÊt nµy thÊp h¬n Benlat vµ thÓ
hiÖn râ trªn hom ngän; xö lý phèi hîp Benlat
+ xi m¨ng (BL + XM) cho hiÖu qu¶ thÊp h¬n
xö lý Benlat riªng rÏ.
KÕt qu¶ b¶ng 1 cho thÊy: c¸c c«ng thøc cã
tû lÖ hom gi©m kh«ng thèi cao còng lµ c¸c
c«ng thøc cã chåi sinh tr−ëng ph¸t triÓn tèt
h¬n. HÇu hÕt c¸c chØ tiªu ë c«ng thøc xö lý
Benlat ®Òu ®¹t cao h¬n ë c¸c c«ng thøc kh¸c.
Nh− vËy, chÊt xö lý chèng thèi kh«ng
nh÷ng kh«ng øc chÕ qu¸ tr×nh bËt chåi cña
hom gi©m mµ cßn xóc tiÕn sù sinh tr−ëng ph¸t
0
20
40
60
80
100
120
20 30 40 50 60 70 80
Thêi gian (ngµy)
§/C
NAA
NAA+BA
2.4D
2.4D+BA
Hom
n
gän
(%)
0
20
40
60
80
100
120
20 30 40 50 60 70 80
Thêi
ian
n
µ
§/C
NAA
NAA+BA
2.4D
2.4D+BA
Hom th©n
(%)
§å thÞ 2. nh h−ëng cña chÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng ®Õn tû lÖ bËt mÇm cña hom gi©m
179
kh¾c phôc hiÖn t−îng thèi, t¨ng sè mÇm trong nh©n nhanh gièng døa...
B¶ng 2. nh h−ëng cña chÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng ®Õn chÊt l−îng chåi døa sau 12 tuÇn gi©m hom
Nguyªn liÖu ChÊt xö lý
ChiÒu
cao
TB/chåi
(cm)
S.l¸
/chåi
(l¸)
S.rÔ cÊp
1/chåi
(rÔ)
Dµi TB
rÔ (cm)
φ t¸n
l¸ (cm)
Khèi l−îng
TB/chåi (g)
§C
(
H
2
0
)
8
,
96 9
,
53
,
69
,
90 12
,
16 9
,
34
αNAA 10,23 10,6 2,6 13,90 15,73 10,36
αNAA+BA 12,23 11,6 2,6 8,83 22,83 13,80
2.4D 10,24 10,8 4,6 11,50 17,33 9,91
Hom ngän
2.4D+BA 12,67 11,3 3,5 10,65 21,65 15,25
LSD (5%) 19,50 1,10 1,89
LSD (1%) 2,78 1,57 2,69
§C
(
H
2
0
)
13
,
25 11
,
53
,
06
,
63 16
,
23 30
,
98
αNAA 13,74 14,3 4,5 6,96 19,63 32,97
αNAA+BA 17,56 14,5 5,0 10,70 27,13 35,72
2.4D 14,83 12,2 4,1 3,80 23,25 24,46
Hom th©n
2.4D+BA 16,56 18,5 6,8 4,70 24,96 53,27
LSD (5%) 2,10 1,72 19,63
LSD (1%) 2,98 2,45 27,92
triÓn cña chåi. HÇu hÕt c¸c c«ng thøc cã xö lý
®Òu cã biÓu hiÖn sinh tr−ëng ph¸t triÓn th©n l¸
cao h¬n ®èi chøng vµ cao nhÊt lµ c¸c chåi
®−îc h×nh thµnh tõ c¸c hom gi©m cã xö lý
Benlat 0,3%.
3.2. HiÖu qu¶ cña chÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng
tong kü thuËt gi©m hom
Tõ kÕt qu¶ trªn ®å thÞ 2 chóng t«i cã nhËn
xÐt sau :
ChÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng cã t¸c dông kÝch
thÝch nhanh qu¸ tr×nh bËt mÇm cña hom gi©m.
Sau 60 ngµy, ë c¸c c«ng thøc cã xö lý tû lÖ
hom bËt mÇm ®Òu ®¹t trªn 50%, trong khi
c«ng thøc ®èi chøng chØ ®¹t 33.6% (hom
Hom ngän
10.3
9.3
13.8
9.9
15.2
0
2
4
6
8
10
12
14
16
§/C
NAA
NAA+BA
2.4D
2.4D+BA
Khèi l−¬ng(g)
0
5
10
15
20
25
HSN(chåi)
Khèi l−îng t−¬i(g/c©y) HÖ sè nh©n(chåi/ngän)
Hom th©n
30.9 32.9 35.7
24.4
53.3
0
10
20
30
40
50
60
§/C
NAA
NAA+BA
2.4D
2.4D+BA
Khèi l−îng t−¬i(g)
-
5.0
10.0
15.0
20.0
25.0
HSN(chåi)
Khèi l−îng t−¬i(g/c©y) HÖ sè nh©n(chåi/th©n)
§å thÞ 3. nh h−ëng cña chÊt ®iÒu tiÕt sinh tr−ëng ®Õn hÖ sè nh©n chåi vµ khèi l−îng chåi