Báo cáo khoa học:
THầNH PHầN SÂU HạI LúA, SÂU CUốN Lá NHỏ Và
CÔN TRùNG Ký SINH CHúNG Vụ MùA 2005 TạI GIA
LÂM – Hà NộI
THÇNH PHÇN S¢U H¹I LóA, S¢U CUèN L¸ NHá Vµ C¤N TRïNG Ký
SINH CHóNG Vô MïA 2005 T¹I GIA L¢M – Hµ NéI
Rice insect composition, leaf folder and their parasitoids in auturm crop 2005 in
gialam, hanoi
§Æng ThÞ Dung
Summary
There are 31 rice insect species in Autumn crop 2005 in Gialam, Hanoi. Rice leaf folder
occurs with high frequency. The parasitoid composition of leaf folder is 6 species, which
belongs 3 family of Hymenoptera. Among them, Apanteles cypris and Apanteles ruficrus apared
with high frequency. In the condition of autumn 2005, rice leaf folder appeared early on the
paddy field, with low density. The leaf damaged rate also low. It seems no different between rice
leaf folder density and the rate damaging by leaf folder at the Hanoi Agricultural University that
have been surveyed. The relationship between leaf folder and their parasitoids in paddy field
2005 is rather closed. The parasite percentage varies from 6.7 to 30%. That means insect
parasitoids can control rice leaf folder in condition of autumn crop 2005. The chemical
insecticide has affect to parasite percentage. At the spraying area, the percentage of leaf folder
parasited was lower than those no spraying area.
Key words:
1. §ÆT VÊN §Ò
TËp ®oµn s©u h¹i lóa trªn thÕ giíi còng nh− ë ViÖt Nam v« cïng phong phó. Theo ViÖn
B¶o vÖ thùc vËt (1968) t¹i c¸c tØnh phÝa B¾c cã 88 loµi, mét sè loµi xuÊt hiÖn th−êng xuyªn vµ sù
g©y h¹i cña chóng ¶nh h−ëng lín ®Õn n¨ng suÊt. S©u cuèn l¸ nhá lµ mét trong nh÷ng ®èi t−îng
®ã. Litsinger et all. (1987) cho r»ng sù xuÊt hiÖn th−êng xuyªn c¸c ®ît dÞch do s©u cuèn l¸ nhá
®em l¹i trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y lµ do ®−a c¸c gièng lóa míi thÊp c©y, ®Î nh¸nh khoÎ, chÞu
ph©n, cho n¨ng suÊt cao. T¸c gi¶ Hirao (1982) còng nhËn xÐt r»ng s©u cuèn l¸ nhá trë thµnh ®èi
t−îng g©y h¹i chñ yÕu ë nh÷ng vïng sinh th¸i ®ång lóa ch©u ¸, phÝa nam ®¶o Th¸i B×nh D−¬ng,
Hawai vµ Australia. ë vïng §«ng Nam ch©u ¸, xuÊt hiÖn 4 loµi s©u cuèn l¸ nhá, trong ®ã, loµi
Cnaphalocrocis medinalis GuenÐe lµ phæ biÕn nhÊt (Reissig et all, 1985), song s©u cuèn l¸ nhá
chÞu sù ®iÒu hßa sè l−îng cña c¸c loµi thiªn ®Þch nãi chung, c«n trïng ký sinh nãi riªng. Theo
Joshi et all (1987), ë ch©u ¸ cã trªn 60 loµi ong vµ 6 loµi ruåi ký sinh s©u cuèn l¸ nhá ë c¸c pha.
Loµi ong ký sinh trøng (Trichogramma sp.) ®· khèng chÕ thµnh c«ng kho¶ng 60 – 70% trøng
s©u cuèn l¸ nhá ë Ên §é vµ 21% ë NhËt B¶n. ë ViÖt Nam, nhéng s©u cuèn l¸ nhá th−êng bÞ ký
sinh trung b×nh 27,6% vµo vô xu©n vµ 20,0% vµo vô mïa (Bïi TuÊn ViÖt,1990). Trong sè c¸c
loµi c«n trïng ký sinh s©u cuèn l¸ nhá th× loµi Apanteles cypris thÓ hiÖn vai trß quan träng nhÊt,
tû lÖ ký sinh ®¹t tõ 1,2 – 30,5% (Ph¹m V¨n LÇm, 1992). Cã kho¶ng 34 loµi ong ký sinh s©u non
cuèn l¸ nhá (Vò Quang C«n vµ ctv, 1989). HiÖu qu¶ cña c¶ t©p ®oµn ký sinh ®¹t 15 – 30%. Do
vËy, viÖc duy tr×, b¶o vÖ c¸c loµi thiªn ®Þch s½n cã trªn ®ång lóa lµ thùc sù cÇn thiÕt, nh»m kh«i
phôc mèi c©n b»ng sinh häc trong tù nhiªn, b¶o vÖ n¨ng suÊt lóa.
2. PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU
X¸c ®Þnh thµnh phÇn s©u h¹i lóa vµ thiªn ®Þch cña chóng vô mïa 2005 t¹i Gia L©m – Hµ
Néi ®−îc thùc hiÖn theo ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra tù do, ®Þnh kú mçi tuÇn mét lÇn. Ghi chÐp, thu
thËp tÊt c¶ nh÷ng mÉu s©u b¾t gÆp vÒ nu«i tiÕp ®Ó gi¸m ®Þnh.
§iÒu tra diÔn biÕn mËt ®é s©u cuèn l¸ nhá (Cnaphalocrocis medinalis GuenÐe) vµ tû lÖ h¹i
trªn c¸c gièng lóa: TN13-5, TK90, Khang d©n vµ H−¬ng cèm. §iÒu tra theo 5 ®iÓm chÐo gãc,
1
mçi ®iÓm 1m2. §Õm sè bao l¸ cã trªn c¸c ®iÓm ®iÒu tra. T¸ch bao l¸ ®Ó ®Õm sè s©u cã trªn mçi
®iÓm ®iÒu tra (Côc B¶o vÖ thùc vËt, 2002).
§iÒu tra theo dâi tû lÖ s©u cuèn l¸ nhá bÞ ký sinh: KÕt hîp ®iÒu tra ®Þnh kú, mçi lÇn ®iÒu
tra, trªn mçi ®¹i diÖn, thu thËp 20 – 30 c¸ thÓ s©u non vµ nhéng s©u cuèn l¸ nhá vÒ nu«i tiÕp ®Ó
thu theo dâi ký sinh. X¸c ®Þnh mèi quan hÖ gi÷a s©u cuèn l¸ nhá vµ c«n trïng ký sinh chóng
b»ng ch−¬ng tr×nh Microsoft Excel (xö lý t−¬ng quan).
3. KÕT QU¶ NGHI£N CøU Vµ TH¶O LUËN
3.1. Thµnh phÇn s©u h¹i lóa vô mïa 2005 t¹i Gia L©m – Hµ Néi
B¶ng 1. Thµnh phÇn s©u h¹i lóa vô mïa 2005 t¹i Gia L©m – Hµ Néi
TT Tªn ViÖt Nam Tªn khoa häc Bé/Hä Møc ®é phæ biÕn
I. Bé c¸nh th¼ng - ORTHOPTERA Th.7 Th.8 Th.9
1 Ch©u chÊu lóa Oxya chinensis Oliver Acrididae + +++ +++
2 Ch©u chÊu voi Chondracis rosea rosea De Geer ‘’ 0 + +
3 Ch©u chÊu n©u Acridium sp. ‘’ 0 + 0
4 Cµo cµo nhá Atractomorpha chinensis Bolivar ‘’ ++ +++ ++
5 Cµo cµo lín Acrida lata M. ‘’ + + +
II. Bé c¸nh ®Òu - Homoptera
6 RÇy n©u Nilaparvata lugens Stal Delphacidae + ++ +
7 RÇy l−ng tr¾ng Sogatella furcifera (Horvath) '' 0 + 0
8 RÇy tr¾ng nhá Thata subrufa (Motschulsky) Cicadellidae + ++ 0
9 RÇy zigzag Recilia dorsalis (Motschulsky) ‘’ + + +
10 RÇy xanh l¸ m¹ Empoasca flavescens F. ‘’ ++ + +
11 RÇy xanh ®u«i
®en
Nephotettix virescens (Distant) ‘’ + + +
III. Bé c¸nh nöa - HEMIPTERA
12 Bä xÝt xanh Nezara viridula (Linnaeus) Pentatomidae + ++ ++
13 Bä xÝt ®en Scotinophora lurida (Burm.) ‘’ + ++ ++
14 Bä xÝt n©u 2 chÊm
tr¾ng
Eusarcoris guttiger Thunb. ‘’ 0 + +
15 Bä xÝt dµi Leptocorisa varicornis (Thunb.) Coreidae 0 ++ ++
16 Bä xÝt gai n©u Cletus trigonus Thunb. ‘’ + ++ ++
IV. Bé c¸nh cøng - COLEOPTERA
17 ¸nh kim n©u vµng Aulacophora sp. Chrysomelidae 0 + 0
18 Bä bÇu vµng Aulacophora similis (Oliver) ‘’ 0
+ +
19 ¸nh kim xanh
ngùc ®á
Lema sp. ‘’ + + 0
20 Bä ®Çu dµi Myosides sp. Curculionidae 0 + +
21 Bä hung n©u nhá Adoretus sp. Scarabaeidae 0 + 0
V. Bé c¸nh t¬ - THYSANOPTERA
22 Bä trÜ Thrips oryzae Bagnall Thripidae + 0 0
VI. Bé c¸nh v¶y - LEPIDOPTERA
23 S©u §T 2 chÊm Tryporiza incertulas (Walker) Pyralidae + ++ ++
24 S©u cuèn l¸ nhá
(cln)
Cnaphalocrocis medinalis
GuenÐe
‘’ ++ +++ +++
25 S©u cln. ®Çu ®en Brachimia sp. ‘’ 0
+ +
26 S©u cuèn l¸ lín Parnara guttata (Bremer and
Grey)
Hesperiidae 0
+ +
27 S©u ®o xanh Naranga aenescens Moore Noctuidae + ++ +
28 S©u c¾n giÐ Mythimna separata (Walk.) ‘’ 0 0
+
29 S©u sõng Melanitis leda Butler Satyridae 0
++ +
30 S©u rãm n©u Euproctis sp1. Lymantridae 0 + 0
31 S©u rãm ®en Euproctis sp2. ‘’ 0 + 0
Thµnh phÇn s©u h¹i lóa cã thÓ thay ®æi tuú theo c¬ cÊu gièng lóa, kü thuËt canh t¸c, ®iÒu
kiÖn thêi tiÕt (mïa vô) vµ ®Æc biÖt lµ biÖn ph¸p hãa häc phßng trõ dÞch h¹i. Trong ®iÒu kiÖn thêi
tiÕt vô mïa 2005, trªn ®ång lóa vïng Gia L©m – Hµ Néi xuÊt hiÖn 31 loµi s©u h¹i thuéc 6 bé 14
hä c«n trïng. Trong sè ®ã bé c¸nh v¶y cã sè l−îng loµi xuÊt hiÖn nhiÒu nhÊt (9/31 loµi). Bé c¸nh
2
t¬ chØ thu ®−îc mét loµi. C¸c bé kh¸c mçi bé thu ®−îc 5-6 loµi (b¶ng 1). Nh− vËy, so víi mét sè
kÕt qu¶ nghiªn cøu tr−íc ®©y, sè loµi s©u h¹i lóa xuÊt hiÖn trong vô mïa 2005 thÊp h¬n. §iÒu
nµy, lý do chñ quan lµ do sè liÖu ®iÒu tra chØ trong mét vô trªn mét sè gièng lóa víi ®Þa bµn nhá.
Tuy nhiªn, sè l−îng c¸ thÓ cña mét sè loµi tån t¹i ®−îc th× kh¸ cao. Do ®ã, nhiÒu vïng ®· xuÊt
hiÖn dÞch mét sè loµi s©u h¹i chñ yÕu. Trong sè 31 loµi s©u h¹i thu ®−îc, mét sè loµi xuÊt hiÖn
víi møc ®é phæ biÕn kh¸ cao, trong ®ã cã s©u cuèn l¸ nhá (loµi Cnaphalocrocis medinalis). Cßn
loµi s©u cuèn l¸ nhá ®Çu ®en chiÕm tû lÖ rÊt thÊp. C¸c loµi kh¸c xuÊt hiÖn ë møc Ýt ®Õn trung
b×nh.
3.2. DiÔn biÕn mËt ®é s©u cuèn l¸ nhá vµ tû lÖ h¹i trªn mét sè gièng lóa vô mïa 2005 t¹i
§¹i häc N«ng nghiÖp I Hµ Néi
B¶ng 2. DiÔn biÕn mËt ®é s©u cuèn l¸ nhá vµ tû lÖ h¹i trªn lóa vô mïa 2005 t¹i Gia L©m - Hµ Néi
TN.13-5 H−¬ng cèm NÕp TK.90
Giai ®o¹n sinh tr−ëng M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ h¹i
(%)
M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ h¹i
(%)
M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ h¹i
(%)
BÐn rÔ håi xanh 0 0 0 0 0,1 0,4
B¾t ®Çu ®Î nh¸nh 0,1 0 0,2 0,4 0,5 0,7
§Î nh¸nh ré 1,2 0,2 0,5 0,2 1,7 0,5
Cuèi ®Î nh¸nh 4,6 1,6 1,8 0,7 3,5 1,2
§øng c¸i 1,5 1,9 3,6 1,8 8,6 4,5
Lµm ®ßng 0,8 2,1 1,1 2,1 2,4 4,9
§ßng giµ 2,6 2,5 1,7 2,2 1,6 5,2
Trç 3,5 2,7 2,5 2,9 4,8 6,4
ChÝn s÷a 4,2 3,1 3,6 3,2 12,4 8,5
ChÝn s¸p 2,4 3,3 1,4 2,7 7,5 8,7
ChÝn 50% 1,8 3,0 0,2 2,7 4,4 8,2
ChÝn hoµn toµn 1,5 3,4 0,0 2,2 2,9 9,4
Thêi tiÕt thay ®æi, gièng lóa thay ®æi, kü thuËt canh t¸c c¶i tiÕn ®Òu ¶nh h−ëng ®Õn sè
l−îng s©u h¹i còng nh− kÎ thï tù nhiÖn cña s©u h¹i. Vô mïa 2005, trªn ®ång lóa tr−êng §¹i häc
N«ng nghiÖp I, s©u cuèn l¸ nhá xuÊt hiÖn vµ g©y h¹i suèt tõ ®Çu vô ®Õn cuèi vô, song mËt ®é s©u
vµ tû lÖ l¸ bÞ h¹i nh×n chung thÊp. Do ®ã, ng−êi s¶n xuÊt hÇu nh− kh«ng ph¶i sö dông mét biÖn
ph¸p b¶o vÖ thùc vËt nµo ®Ó h¹n chÕ sè l−îng s©u cuèn l¸ nhá. Trong 3 gièng lóa ®iÒu tra, thÊy
r»ng gièng NÕp TK.90 cã vÎ bÞ s©u cuèn l¸ nhá g©y h¹i víi mËt ®é vµ tû lÖ h¹i cao h¬n gièng
TN.13-5 vµ gièng H−¬ng cèm. §Ønh cao mËt ®é r¬i vµo giai ®o¹n lóa ®øng c¸i vµ giai ®o¹n chÝn
s÷a (8,6 vµ 12,4 con/m2). Tû lÖ h¹i ®¹t cao nhÊt 9,4% (b¶ng 2).
Gièng lóa H−¬ng cèm bÞ s©u cuèn l¸ nhá g©y h¹i nhÑ, nh−ng l¹i bÞ bÖnh b¹c l¸ lóa g©y h¹i
rÊt nÆng. §iÒu nµy rÊt cã thÓ do l¸ lóa bÞ kh« nhiÒu, ¶nh h−ëng ®Õn sù lùa chän vÞ trÝ ®Î trøng
cña tr−ëng thµnh s©u cuèn l¸ nhá. Bëi v×, khi l¸ lóa bÞ kh« nhiÒu, chÊt keromon do c©y lóa tiÕt ra
kh«ng thÓ cßn ®Ëm ®Æc nh− nh÷ng c©y lóa ®ang sinh tr−ëng tèt. V× thÕ, tr−ëng thµnh ®Õn ®Î
trøng Ýt, dÉn ®Õn mËt ®é s©u thÊp. MÆt kh¸c, sù gi¶m thiÓu ho¸ chÊt ®éc h¹i phun lªn ®ång ruéng
(hÇu nh− kh«ng phun) t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thiªn ®Þch cña s©u h¹i nãi chung, thiªn ®Þch cña s©u cuèn
l¸ nhá nãi riªng ®−îc tån t¹i vµ ph¸t triÓn. Chóng gãp phÇn ®iÒu hoµ sè l−îng s©u cuèn l¸ nhá
trªn ruéng lóa.
3.3. Mèi quan hÖ gi÷a s©u cuèn l¸ nhá vµ c«n trïng ký sinh trªn lóa vô mïa 2005 t¹i Gia
L©m Hµ Néi
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, s©u cuèn l¸ nhá th−êng xuyªn g©y thµnh dÞch ë hÇu hÕt c¸c
tØnh tõ B¾c vµo Nam. Ng−êi s¶n xuÊt cµng sö dông nhiÒu ho¸ chÊt, lùc l−îng thiªn ®Þch bÞ tiªu
diÖt cµng nhiÒu vµ s©u h¹i l¹i cµng cã c¬ héi bïng ph¸t sè l−îng. T¹i Gia L©m – Hµ Néi, s©u
cuèn l¸ nhá bÞ ký sinh víi tû lÖ tõ 6,7-30% (b¶ng 3). Nh− vËy, s©u cuèn l¸ nhá rÊt dÔ bÞ khèng
chÕ sè l−îng bëi thiªn ®Þch trªn ®ång ruéng. Sù t−¬ng quan gi÷a s©u cuèn l¸ nhá víi tû lÖ ký
3
sinh t¹i mçi ®iÓm ®iÒu tra ®−îc thÓ hiÖn b»ng ph−¬ng tr×nh håi quy bËc 2, Y = -0.73x2 + 6.99x +
2.81 víi r = 0.62. T¹i x· Cæ Bi, sù t−¬ng quan ®−îc thÓ hiÖn qua ph−¬ng tr×nh Y = -0.21x2 +
4.02x + 3.69, r = 0.74. Vµ t¹i x· §a Tèn lµ Y = -0.19x2 + 2.72x + 7.54, r = 0.32. Nh− vËy, mèi
t−¬ng quan gi÷a s©u cuèn l¸ nhá víi tû lÖ ký sinh trªn ®ång lóa tr−êng §HNN. I vµ ë x· Cæ Bi lµ
t−¬ng ®èi chÆt. Cßn ë §a Tèn, sù t−¬ng quan nµy ®−îc thÓ hiÖn kh«ng chÆt (r = 0.31). §iÒu nµy
cã thÓ do sè mÉu thu thËp ch−a ®ñ nhiÒu vµ x¸c suÊt thu ph¶i nh÷ng c¸ thÓ kh«ng bÞ ký sinh cao,
do ®ã sè liÖu ph¶n ¸nh kh«ng theo quy luËt.
Tuy nhiªn, kÕt qu¶ ®iÒu tra vÉn cho thÊy, loµi s©u cuèn l¸ nhá cã t−¬ng quan víi c«n
trïng ký sinh chóng. Vµ sè l−îng c¸ thÓ s©u cµng nhiÒu, tû lÖ ký sinh cµng cao. Do vËy, viÖc duy
tr×, b¶o vÖ vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó c«n trïng ký sinh s©u cuèn l¸ nhá tån t¹i vµ ph¸t triÓn lµ
tuyÖt ®èi cÇn thiÕt, nh»m duy tr× mèi c©n b»ng sinh häc, t¨ng hiÖu qu¶ kinh tÕ cho ng−êi s¶n
xuÊt lóa vµ b¶o vÖ m«i sinh.
B¶ng 3. DiÔn biÕn mËt ®é s©u cuèn l¸ nhá (Cnaphalocrocis medinalis) vµ tû lÖ ký sinh vô mïa 2005
t¹i Gia L©m - Hµ Néi (Gièng Khang d©n)
§HNN.I Cæ Bi §a Tèn
Giai ®o¹n sinh
tr−ëng M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ ký
sinh (%)
M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ ký
sinh (%)
M§ s©u
(c/m2)
Tû lÖ ký
sinh (%)
BÐn rÔ håi xanh 0 0 0,8 0 0 0
B¾t ®Çu ®Î nh¸nh 0,3 0 0,8 6,7 0,4 0
§Î nh¸nh ré 1,8 6,7 3,7 13,3 3,0 6,7
Cuèi ®Î nh¸nh 3,4 16,7 5,4 17,5 5,5 6,7
§øng c¸i 3,1 10,0 8,5 27,9 7,2 23,3
Lµm ®ßng 7,8 13,3 5,7 15,8 11,7 13,3
§ßng giµ 7,3 13,3 18,5 6,7 5,4 16,7
Trç 4,7 26,7 4,8 13,3 3,5 6,7
ChÝn s÷a 2,2 16,7 2,5 12,5 4,5 13,3
ChÝn s¸p 1,8 6,7 3,7 18,4 2,6 26,7
ChÝn 50% 1,3 23,3 3,3 26,7 1,8 16,7
ChÝn hoµn toµn 0,8 16,7 2,8 18,1 1,4 30,0
3.4. nh h−ëng cña thuèc ho¸ häc ®Õn s©u cuèn l¸ nhá vµ c«n trïng ký sinh chóng vô mïa
2005 t¹i §a Tèn, Gia L©m - Hµ Néi
§· cã kh«ng Ýt c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ t¸c ®éng cña thuèc ho¸ häc tíi sù tån t¹i vµ
ph¸t triÓn cña s©u h¹i còng nh− ®èi víi lùc l−îng thiªn ®Þch cña chóng. Tuy nhiªn, mçi loµi c«n
trïng trªn mçi c©y trång cã nh÷ng ®Æc tÝnh sinh häc riªng cña nã. Bªn c¹nh ®ã, t¸c ®éng cña
thuèc ho¸ häc lªn c«n trïng cßn phô thuéc vµo mét sè yÕu tè kh¸c. Ch¼ng h¹n, tÝnh chèng thuèc
cña s©u, chÊt l−îng cña thuèc, sè lÇn phun thuèc, ®iÒu kiÖn thêi tiÕt (m−a n¾ng) … mµ nh÷ng kÕt
qu¶ nghiªn cøu ®ã cã thÓ øng dông ®−îc hay kh«ng cho nh÷ng loµi c«n trïng kh¸c. Sè liÖu b¶ng
4 còng chØ ra r»ng, mËt ®é s©u cuèn l¸ nhá gi÷a c«ng thøc phun thuèc vµ kh«ng phun kh«ng cã
sù sai kh¸c. §iÒu nµy cã lÏ lµ do mËt ®é s©u thÊp, nªn t¸c ®éng cña thuèc kh«ng râ rÖt. MÆt
kh¸c, thêi ®iÓm ng−êi n«ng d©n phun thuèc th× s©u cuèn l¸ nhá ë tuæi ®· lín (phÇn lín ë tuæi 4
vµ 5) nªn kh¶ n¨ng chÞu thuèc ho¸ häc cao h¬n, tû lÖ s©u chÕt thÊp. ë c«ng thøc kh«ng phun,
mËt ®é s©u còng gi¶m t−¬ng tù c«ng thøc phun thuèc, ®ã lµ do s©u tuæi lín sau ®ã vµo nhéng.
B¶ng 4. nh h−ëng cña thuèc ho¸ häc ®Õn s©u cuèn l¸ nhá (C. medinalis) vµ tû lÖ ký sinh vô mïa
2005 t¹i §a Tèn, Gia L©m – Hµ Néi (gièng Khang d©n)
Kh«ng phun thuèc Phun thuèc
Giai ®o¹n sinh tr−ëng MËt ®é s©u
(c/m2)
Tû lÖ ký sinh
(%)
MËt ®é s©u
(c/m2)
Tû lÖ ký sinh
(%)
BÐn rÔ håi xanh 0 0 0 0
B¾t ®Çu ®Î nh¸nh 0,4 0 0,2 0
§Î nh¸nh ré 3,0 6,7 3,7 6,7
Cuèi ®Î nh¸nh 5,5 6,7 6,4 13,3
§øng c¸i 7,2 23,3 8,5 20,0
4