ThiÕt kÕ xÝch con l¨n chÝnh x¸c
b−íc ng¾n vμ ®Üa xÝch theo tiªu chuÈn
ViÖt Nam vμ n−íc ngoμi
TS. Tr−¬ng tÊt ®Ých
Bé m«n ThiÕt kÕ m¸y
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc GTVT
Tãm t¾t: Bμi b¸o giíi thiÖu vÒ xÝch con l¨n chÝnh x¸c b−íc ng¾n vμ ®Üa xÝch c¸c tiªu
chuÈn: TCVN, ISO (kiÓu Anh, Mü) vμ tiªu chuÈn GOST tõ ®ã tr×nh bμy ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ
c¸c lo¹i xÝch nμy.
Summary: The article introduces short pitch precision roller chains and chain wheels of
Vietnamese, ISO (US, British) standards and GOST, through which a method of designing such
chains is presented
i. ®Æt vÊn ®Ò
§Ó thiÕt thùc phôc vô cho sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ th× cÇn thiÕt ph¶i nghiªn cøu ¸p dông
nh÷ng tiªu chuÈn míi cña ngµnh c¬ khÝ nãi riªng vµ c¸c tiªu chuÈn quèc gia nãi chung v× nã cã
ý nghÜa to lín vÒ kinh tÕ vµ kü thuËt cho ®Êt n−íc. §ång thêi ®Ó gãp phÇn thóc ®Èy qu¸ tr×nh héi
nhËp víi khu vùc vµ quèc tÕ cÇn ph¶i nghiªn cøu c¸c tiªu chuÈn quèc tÕ vµ n−íc ngoµi ®Ó ¸p
dông trong thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt ë n−íc ta cµng nhanh cµng tèt.
TCVN 6374 - 1998 vÒ xÝch con l¨n chÝnh x¸c b−íc ng¾n vµ ®Üa xÝch ®· ®−îc Bé Khoa häc
c«ng nghÖ vµ M«i tr−êng ban hµnh. Tiªu chuÈn nµy ®−îc dùa trªn c¸c tiªu chuÈn ISO 606:
1994 (E); ISO 1275: 1995; ISO 1395: 1997 (E) ®Ó so¹n th¶o, v× vËy viÖc ¸p dông tiªu chuÈn nµy
trong thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt thay thÕ cho c¸c tiªu chuÈn tr−íc ®©y cã thÓ cho phÐp ¸p dông mét
ph−¬ng ph¸p thiÕt kÕ chung cho xÝch con l¨n chÝnh x¸c b−íc ng¾n cña ViÖt Nam vµ cña n−íc
ngoµi thay v× cã nhiÒu c¸ch thiÕt kÕ nh− hiÖn nay.
ii. Giíi thiÖu vÒ xÝch con l¨n theo TCVN; Tiªu chuÈn cña Mü (ISO kiÓu A); tiªu
chuÈn cña Anh (ISO kiÓu B) vμ tiªu chuÈn cña Nga GOST
2.1. XÝch con l¨n theo tiªu chuÈn TCVN 6374 ÷ 1998
¦u ®iÓm cña tiªu chuÈn nµy lµ ®−îc so¹n th¶o dùa trªn c¸c tiªu chuÈn quèc tÕ ISO. Nã ¸p
dông cho xÝch con l¨n chÝnh x¸c b−íc ng¾n mét d·y, nhiÒu d·y vµ ®Üa xÝch t−¬ng øng dïng
trong truyÒn ®éng c¬ khÝ bao gåm: kÝch th−íc, dung sai, chiÒu dµi, t¶i träng thö vµ ®é bÒn kÐo
nhá nhÊt. Tiªu chuÈn nµy kh«ng ¸p dông cho xÝch xe ®¹p vµ xÝch xe m¸y mÆc dÇu b−íc xÝch
cña chóng cã thÓ nh− nhau.
KÝ hiÖu cña c¸c lo¹i xÝch mét d·y, hai d·y vµ ba d·y lÇn l−ît nh− sau:
16B - 1 TCVN 6374: 1988
16B - 2 TCVN 6374 1988
16B - 3 TCVN 6374: 1988
V× c¸c m¾t xÝch cã thÓ ®−îc chÕ t¹o ë c¸c c¬ së kh¸c nhau nªn tiªu chuÈn quy ®Þnh c¸c
kÝch th−íc lín nhÊt vµ nhá nhÊt ®Ó b¶o ®¶m tÝnh l¾p lÉn c¸c m¾t xÝch, ®ã lµ dung sai biÓu thÞ giíi
h¹n l¾p lÉn, kh«ng ph¶i dung sai chÕ t¹o.
§Ó x¸c ®Þnh ®é bÒn kÐo nhá nhÊt ng−êi ta ®Æt tõ tõ mét lùc kÐo kh«ng nhá h¬n ®é bÒn kÐo
nhá nhÊt ®· qui ®Þnh lªn mÉu thö lµ ®o¹n xÝch thö bao gåm Ýt nhÊt n¨m b−íc xÝch, sù ph¸ huû
mÉu xuÊt hiÖn t¹i thêi ®iÓm mµ ®é d·n dµi kh«ng t¨ng h¬n n÷a khi t¨ng t¶i träng, tøc lµ t¹i ®Ønh
cña biÓu ®å t¶i träng/ ®é d·n dµi.
Tiªu chuÈn TCVN 6374 - 1998 qui ®Þnh vÒ ®Üa xÝch nh− sau:
C¸c th«ng sè h×nh häc ®Üa xÝch (xem h×nh 1).
H×nh 1.
§−êng kÝnh vßng chia:
d
Z
180
sin
P
d0
=
Víi P - b−íc xÝch, Z: sè r¨ng ®Üa xÝch.
§−êng kÝnh chèt ®o.
dR =
01,0
0
1
d+
Víi d1 ®−êng kÝnh vßng ch©n.
KÝch th−íc ®o qua chèt.
MR = d + dRmin cho sè r¨ng ch½n.
MR = d. cos Z
900
+ dRmin cho sè r¨ng lÎ.
D¹ng r·nh r¨ng h×nh 2.
H×nh 2.
d1 - ®−êng kÝnh con l¨n lín nhÊt.
Ri - b¸n kÝnh tùa con l¨n, rimin = 0,505 d1.
α - Gãc tùa con l¨n, αmax = 1400 - Z
900
re - B¸n kÝnh s−ên l¨n,
remax = 0,12d1 (Z + 2)
r
emin = 0,008d1(Z2 + 180)
r
imin = 0,505d1 + 0,069 31
d
αmin = 1200 - Z
900
Prophin r¨ng ®Üa xÝch h×nh 3.
H×nh 3.
B¶ng 1 tr×nh bµy TCVN 6374 – 1988.