Báo cáo khoa học:
Xác định mật độ thích hợp cho giống đỗ tương D140
trồng ở vùng đồng bằng sông Hồng
T¹p chÝ KHKT N«ng nghiÖp, TËp 1, sè 2/2003
91
X¸c ®Þnh mËt ®é thÝch hîp cho gièng ®ç t−¬ng D140 trång
ë vïng ®ång b»ng s«ng Hång
Determination of optimal planting density for soybean cultivar D140
grown in the Red River Delta
Ninh ThÞ PhÝp
1
, Vò §×nh ChÝnh
1
Summary
Three field experiments were carried out in three different locations in the Red River
Delta during three cropping seasons in year 2000 to determine the planting density for
soybean cv. D140. Population density exerted significant effect on leaf area index, dry
matter accumulation, number of branches, number of seeds per pod, 1000 seeds weight
and grain yield. The planting densities of 45 plants per square meter
in spring and winter
crops and 35 plants per sqaure meter in summer season seemed to be optimal for
soybean cv. D140 under Red River Delta farming conditions.
Keywords: Soybean, planting density.
1. §Æt vÊn ®Ò1
C©y ®Ëu t−¬ng (Glycine max L. Merrill)
lµ c©y c«ng nghiÖp ng¾n ngµy cã gi¸ trÞ
trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp còng nh−
trong ®êi sèng. Nhu cÇu sö dông nh÷ng
s¶n phÈm tõ c©y ®Ëu t−¬ng ngµy cµng
t¨ng. Tuy nhiªn, diÖn tÝch, n¨ng suÊt còng
nh− s¶n l−îng ®Ëu t−¬ng trong nh÷ng n¨m
gÇn ®©y cßn rÊt thÊp. ViÖc chän t¹o ra
nh÷ng gièng míi cã n¨ng suÊt cao lµ
h−íng ®i rÊt cÇn thiÕt (TrÇn §×nh Long,
1991). Tõ n¨m 1985 bé m«n c©y c«ng
nghiÖp Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I Hµ
Néi ®U t¹o ra gièng D140 tõ tæ hîp lai
§H4
X
DL02. D140 lµ gièng cã nhiÒu
triÓn väng cho n¨ng suÊt cao, thÝch hîp
trång nhiÒu vô trong n¨m vµ ®−îc khu vùc
ho¸ tõ n¨m 2000. Tuy nhiªn, gièng míi
chØ ph¸t huy hÕt tiÒm n¨ng n¨ng suÊt b»ng
c¸c biÖn ph¸p kü thuËt thÝch hîp. ThÝ
nghiÖm ®−îc tiÕn hµnh nh»m x¸c ®Þnh mËt
®é gieo trång phï hîp cho gièng D140 ë
vïng ®ång b»ng s«ng Hång.
1
Bé m«n C©y C«ng nghiÖp, Khoa N«ng häc
2. vËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p
nghiªn cøu
Gièng ®ç t−¬ng thÝ nghiÖm: gièng D140.
ThÝ nghiÖm tiÕn hµnh 3 vô trong n¨m
2000, t¹i 3 ®Þa ®iÓm: Tr−êng §¹i häc N«ng
nghiÖp I, Hµ Néi, xU §×nh Dï huyÖn Mü V¨n
tØnh H−ng Yªn vµ Trung t©m thùc nghiÖm
ViÖn Nghiªn cøu Rau Qu, Gia L©m, Hµ Néi.
ThÝ nghiÖm ®−îc bè trÝ trªn ch©n ®Êt
phï sa cæ kh«ng ®−îc båi hµng n¨m cã
pH= 6, ®−îc bè trÝ theo 5 mËt ®é
25c©y/m
2
, 35c©y/m
2
, 45c©y/m
2
, 55c©y/m
2
,
65c©y/m
2
, ph−¬ng ph¸p khèi ngÉu nhiªn
hoµn chØnh (RCBD) 3 lÇn nh¾c l¹i. DiÖn
tÝch 1 « lµ 10m
2
. C¸c quy tr×nh kh¸c ¸p
dông nh− trong s¶n xuÊt. C¸c chØ tiªu theo
dâi vÒ sinh tr−ëng, ph¸t triÓn, n¨ng suÊt vµ
møc ®é nhiÔm s©u bÖnh, chèng ®æ ®−îc
®¸nh gi¸ theo TCN- 98 (Trung t©m Kh¶o
nghiÖm gièng c©y trång Trung −¬ng,
1998). DiÖn tÝch l¸ ®−îc ®o b»ng ph−¬ng
ph¸p c©n nhanh. Sè liÖu thu ®−îc xö lý
b»ng ch−¬ng tr×nh IRRISTAT.
x¸c ®Þnh mËt ®é trång thÝch hîp...
92
3. KÕt qu¶ nghiªn cøu
3.1. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn thêi
gian sinh tr−ëng cña gièng D140
KÕt qu¶ trªn b¶ng 1 cho thÊy thêi gian
sinh tr−ëng tõ khi gieo ®Õn ra hoa cã xu
h−íng t¨ng dÇn tõ mËt ®é thÊp ®Õn mËt ®é
cao (biÕn ®éng tõ 49-51 ngµy trong vô
xu©n), trong khi ®ã thêi gian tõ ra hoa ®Õn
chÝn trong c¸c vô cã xu h−íng gi¶m dÇn ë
c¸c c«ng thøc cã mËt ®é dÇy (56-52 ngµy
trong vô xu©n); do ®ã tæng thêi gian sinh
tr−ëng cña gièng cã xu h−íng gi¶m dÇn tõ
mËt ®é th−a ®Õn mËt ®é dµy (tæng thêi
gian sinh tr−ëng cña D140 biÕn ®éng tõ
105-102 ngµy trong vô xu©n; tõ 90-88
ngµy trong vô hÌ vµ tõ 94-92 ngµy trong
vô ®«ng). Sù chªnh lÖch nµy n»m trong
dao ®éng cña nhãm gièng chÝn sím vµ
trung b×nh (NguyÔn ThÞ V¨n, 2001).
3.2. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn chiÒu
cao c©y cña gièng D140
Nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn
chiÒu cao cña c©y chÝnh lµ t×m ra mËt ®é
thÝch hîp ®Ó cã chÕ ®é ¸nh s¸ng vµ dinh
d−ìng ®Çy ®ñ nhÊt cho c©y ph¸t triÓn c©n
®èi, tr¸nh mäc vèng g©y lèp ®æ, s©u bÖnh
ph¸ ho¹i lµm ¶nh h−ëng ®Õn n¨ng suÊt. ë
vô xu©n, chiÒu cao c©y biÕn ®éng tõ 48,7 -
66,6cm (thÊp nhÊt ë mËt ®é 25c©y/ m
2
vµ
cao nhÊt ë mËt ®é 65c©y/ m
2
). ë vô hÌ,
chiÒu cao c©y biÕn ®éng tõ 64,3cm-
79,1cm vµ ë vô ®«ng tõ 45,2cm- 52,2 cm.
Nh− vËy mËt ®é trång cã ¶nh h−ëng lín
®Õn chiÒu cao c©y cña gièng D140. ChiÒu
cao c©y t¨ng khi mËt ®é trång t¨ng.
3.3. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn diÖn
tÝch l¸ vµ chØ sè diÖn tÝch l¸ cña gièng
D140
Khi t¨ng mËt ®é trång tõ 25c©y/m
2
lªn
65c©y/m
2
diÖn tÝch l¸ cã xu h−íng gi¶m
xuèng nh−ng chØ sè diÖn tÝch l¸ l¹i t¨ng
lªn ®¸ng kÓ. §Æc biÖt trong thêi kú qu¶
mÈy sù kh¸c biÖt nµy thÓ hiÖn kh¸ râ do
bé l¸ ®U ph¸t triÓn æn ®Þnh. Trong vô hÌ,
chØ sè diÖn tÝch l¸ ®¹t cao nhÊt ë mËt ®é
55-65 c©y/m
2
lµ 8,13- 8,5 m
2
l¸/m
2
®Êt.
Trong vô xu©n vµ vô ®«ng chØ sè diÖn tÝch
l¸ ®¹t cao nhÊt ë mËt ®é trång 65 c©y/m
2
.
B¶ng 1.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn thêi gian sinh tr−ëng cña gièng ®Ëu t−¬ng D140 (ngµy)
Tõ gieo ®Õn ra hoa Tõ ra hoa ®Õn chÝn Tæng thêi gian sinh tr−ëng
C«ng thøc
C©y/m2
Xu©n
§«ng
Xu©n
§«ng
Xu©n
§«ng
25 49 37 40 56 53 53 105 90 94
35 49 37 40 56 53 53 105 90 94
45 50 37 41 54 52 52 104 89 93
55 51 38 42 52 50 50 103 88 92
65 51 38 42 52 50 50 102 88 92
B¶ng 2. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn chiÒu cao c©y cña gièng ®Ëu t−¬ng D140 (cm)
Thêi kú b¾t ®Çu ra hoa Thêi kú hoa ré Thêi kú qu¶ ch¾c
C«ng thøc
C©y/m2 Xu©n HÌ §«ng Xu©n HÌ §«ng Xu©n HÌ §«ng
25 19,4 28,0 18,9 35,4 46,7 40,5 48,7 64,3 45,2
35 20,5 28,2 19,5 39,6 48,1 40,8 53,4 67,9 45,7
45 21,8 28,5 20,5 44,2 48,5 41,3 59,0 73,8 48,2
55 23,4 30,3 22,0 47,9 50,6 43,6 63,2 76,2 50,4
65 25,0 32,5 23,2 50,5 52,7 44,0 66,6 79,1 52,2
Ninh ThÞ PhÝp, Vò ®×nh ChÝnh
93
Tãm l¹i: mËt ®é cã ¶nh h−ëng râ rÖt ®Õn
chØ sè diÖn tÝch l¸ cña gièng. ë mËt ®é
65c©y/m
2
chØ sè diÖn tÝch l¸ ®¹t cao nhÊt.
3.4. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn tÝch luü
chÊt kh« cña gièng D140
L−îng chÊt kh« tÝch luü t¨ng dÇn tõ
thêi kú b¾t ®Çu ra hoa ®Õn khi qu¶ chÝn.
KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy trong vô
xu©n, ë mËt ®é trång 25c©y/m
2
, l−îng chÊt
kh« c©y tÝch luü ®−îc lµ 20,5g/c©y vµ cao
gÇn gÊp ®«i l−îng chÊt kh« c©y tÝch luü
®−îc ë mËt ®é trång 65 c©y/m
2
(11,4
g/c©y). Trong vô hÌ vµ vô ®«ng, gi¸ trÞ
nµy biÕn ®éng t−¬ng tù.
3.5. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn khn¨ng
chèng chÞu s©u bÖnh cña gièng D140
Nh×n chung ë mËt ®é cµng cao møc ®é
nhiÔm s©u bÖnh cµng lín. Cao nhÊt lµ ë
mËt ®é 65c©y/m
2
cô thÓ nh− sau:
- BÖnh rØ s¾t: Gièng D140 cã møc ®é
nhiÔm bÖnh cao nhÊt (cÊp 3-4,3%) ë mËt
®é 65 c©y/m
2
.
- S©u cuèn l¸: ë mËt ®é 25 c©y/m
2
tû lÖ h¹i
rÊt thÊp lµ 2,5%. Trong khi ®ã ë mËt ®é
cao 65c©y/ m
2
tû lÖ h¹i lµ 8,7%.
B¶ng 3.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn chØ sè diÖn tÝch l¸ cña gièng®Ëu t−¬ng D140 (m2l¸/ m2®Êt)
Thêi kú b¾t ®Çu ra hoa Thêi kú hoa ré Thêi kú qu¶ mÈy
C«ng thøc
C©y/m2
Xu©n
HÌ
§«ng
Xu©n
HÌ
§«ng
Xu©n
HÌ
§«n
g
25 2,37 3,60 1,24 3,20 5,20 2,30 4,32 a 5,81 a
3,70a
35 2,87 3,70 1,32 3,71 5,40 2,51 5,42 b 6,00 b
3,93a
45 3,40 4,00 1,55 4,09 7,00 2,63 5,94 c 7,30 c
4,60b
55 3,63 4,40 2,67 4,34 7,50 3,30 5,83 bc 8,13 d
5,00bc
65 3,31 4,82 3,30 4,42 7,80 4,24 5,46 bc 8,50 d
5,13c
*Ghi chó: C¸c sè trung b×nh mang ch÷ c¸i a, b, c kh¸c nhau theo cét däc th× kh¸c nhau cã
ý nghÜa thèng kª (P
≤
0,05)
B¶ng 4.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn khn¨ng tÝch luü chÊt kh« cña gièng ®Ëu t−¬ng D140 (g/c©y)
Thêi kú b¾t ®Çu ra hoa
Thêi kú hoa ré Thêi kú qu¶ mÈy C«ng thøc
C©y/m2
Xu©n
HÌ
§«ng
Xu©n
HÌ
§«ng
Xu©n
HÌ
§«ng
25 4,30 5,40 3,07 11,90 9,60 8,86 20,50e 19,70e 19,02e
35 3,60 5,30 2,78 10,50 8,80 6,95 18,20d 17,90d 18,50d
45 3,10 5,00 2,15 9,20 7,20 6,54 15,80c 14,50c 15,17c
55 2,70 4,80 2,01 7,80 6,90 6,00 13,70b 12,60b 12,13b
65 2,30 4,00 1,85 5,60 6,50 4,50 11,40a 11,07a 9,67a
*Ghi chó: C¸c sè trung b×nh mang ch÷ c¸i a, b, c kh¸c nhau theo cét däc th× kh¸c nhau cã ý nghÜa
thèng kª (P
≤
0,05)
B¶ng 5.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn kh¶ n¨ng chèng chÞu s©u bÖnh cña gièng ®Ëu t−¬ng D140
Vô xu©n Vô hÌ Vô ®«ng
C«ng thøc
C©y/m2 GØ s¾t
(CÊp)
S©u cuèn l¸
(%)
S©u ®ôc
qu¶ (%)
S©u ®ôc qu¶
(%)
BÖnh xo¨n l¸
(cÊp)
Dßi ®ôc th©n
(%)
25 1 2,5 1,3 1,7 1 8,07
35 1 3,8 1,9 2,0 1 9,13
45 2 5,4 2,7 2,3 1 11,53
55 2 7,2 3,5 2,8 2 13,64
65 3 8,7 4,8 3,5 3 16,54
x¸c ®Þnh mËt ®é trång thÝch hîp...
94
- S©u ®ôc qu¶: mËt ®é trång cµng cao møc
®é bÞ s©u ®ôc qu¶ cµng t¨ng. S©u ®ôc qu¶
h¹i nÆng nhÊt lµ ë mËt ®é 65c©y/m
2
(4,8%
trong vô xu©n).
- BÖnh xo¨n l¸ : KÕt qu¶ theo dâi cho thÊy
ë mËt ®é th−a tû lÖ bÖnh h¹i rÊt thÊp (cÊp
1) nh−ng ë mËt ®é cao 55- 65 c©y/ m
2
tû lÖ
c©y bÞ bÖnh t¨ng m¹nh (cÊp 2 - 3).
- Dßi ®ôc th©n: tû lÖ c©y bÞ h¹i biÕn ®éng
tõ 8,07% (25c©y/ m
2
) - 16,54% (65c©y/m
2
)
Tãm l¹i, ë mËt ®é cao do kh«ng ®ñ ¸nh
s¸ng vµ dinh d−ìng møc ®é c¹nh tranh
nhau m¹nh mÏ, c©y mäc yÕu sinh tr−ëng
kh«ng khoÎ, t¸n l¸ dÇy s©u bÖnh dÔ Èn n¸u
nªn møc ®é nhiÔm s©u bÖnh nÆng h¬n ë
mËt ®é thÊp.
3.6. nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn c¸c yÕu
tè cÊu thµnh n¨ng suÊt cña gièng D140
Tæng sè qu¶ trªn c©y, tû lÖ qu¶ ch¾c,
khèi l−îng 1000 h¹t cña gièng ®Ëu t−¬ng
D140 trong c¶ 3 vô cã xu h−íng gi¶m dÇn
tõ mËt ®é thÊp ®Õn mËt ®é cao cô thÓ nh−
sau: Vô xu©n cã sè qu¶ trªn c©y biÕn ®éng
tõ 42,41 qu (25c©y/m
2
) ®Õn 19,88 qu¶
B¶ng 6.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn c¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt cña gièng ®Ëu t−¬ng D140
Tæng sè qu¶ (qu¶/c©y) Tû lÖ qu¶ ch¾c (%) Khèi l−îng 1000 h¹t (g)
C«ng
thøc
Xu©n
§«ng
Xu©n
HÌ
§«ng
Xu©n
HÌ
§«ng
25 42,41 53,20 24,50
98,37 98,30 95,20 162 151 171
35 37,93 50,50 23,00
97,21 96,60 95,20 162 151 171
45 31,25 41,80 18,70
96,32 94,60 93,10 159 145 170
55 24,23 30,90 17,40
91,52 91,90 90,30 157 144 168
65 19,88 27,60 14,70
90,62 87,30 86,20 157 142 168
Bng 7.
nh
h−ëng cña mËt ®é ®Õn c¸c yÕu tè cÊu thµnh n¨ng suÊt cña gièng ®Ëu t−¬ng D140 (%)
Vô xu©n Vô hÌ Vô ®«ng
C«ng
thøc Qu¶ 1
h¹t
Qu¶ 2
h¹t
Qu¶ 3
h¹t
Qu¶
1h¹t
Qu¶
2 h¹t
Qu¶
3 h¹t
Qu¶
1 h¹t
Qu¶
2 h¹t
Qu¶
3 h¹t
25 2,34 67,08 30,58 1,30 55,90 42,86 7,02 60,31 32,47
35 2,98 67,51 29,51 2,31 55,70 42,00 7,00 62,01 30,99
45 3,64 68,21 28,15 3,10 60,80 36,10 8,67 62,33 29,00
55 4,37 68,19 27,44 3,49 61,83 34,68 9,63 62,42 27,95
65 5,26 69,57 25,17 4,12 62,32 33,56 10,25 64,20 25,55
B¶ng 8.
nh h−ëng cña mËt ®é ®Õn n¨ng suÊt cña gièng ®Ëu t−¬ng D140
N¨ng suÊt c¸ thÓ(g/ c©y)
N
¨ng suÊt lý thuyÕt (t¹/ ha)
N¨ng suÊt thùc thu (t¹/ ha) C«ng
Thøc
Xu©n
HÌ §«ng Xu©n
HÌ §«ng Xu©n HÌ §«ng
25 11,68 9,68 7,52 29,20 24,20 18,70 18,40ab
20,03b 15,50a
35 9,60 8,32 7,32 33,60 29,12 25,62 21,20c 25,93d 18,60d
45 8,28 5,69 6,10 37,30 26,84 27,50 23,70d 22,26c 20,50e
55 5,67 4,43 5,07 31,20 24,66 27,95 19,80bc
20,54b 16,95c
65 4,27 3,45 4,43 27,80 22,43 26,79 17,80a 16,34a 16,30b
*Ghi chó: C¸c sè trung b×nh mang ch÷ c¸i a, b, c kh¸c nhau theo cét däc th× kh¸c nhau cã ý nghÜa
thèng kª (P
≤
0,05)