§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1A-2007
19
¶nh h−ëng cña mïa vô vµ møc n¨ng l−îng trong khÈu
phÇn lªn lîn F
1
(Y x MC) vµ lîn Yorkshire nu«i thÞt
NguyÔn Kim §−êng
(a)
,
Lª V¨n Ph−íc
(b)
Tãm t¾t. Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña vËt nu«i chÞu ¶nh h−ëng cña nhiÒu yÕu tè ngo¹i
c¶nh, trong ®ã ph¶i kÓ ®Õn ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é, ®é Èm kh«ng khÝ vµ nh h−ëng cña
møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn ¨n. §èi víi lîn F
1
(Y x MC) vµ lîn Yorkshire ®−îc nu«i
víi khÈu phÇn 16% protein th« vµ møc n¨ng l−îng 3000 Kcal ME/kg thøc ¨n trong mïa
l¹nh cã l−îng vËt chÊt kh« (VCK) ¨n vµo cao h¬n (6,6-10,0%), t¨ng träng cao h¬n (10,8-
12,7%), ®é dµy mì l−ng cao h¬n (10,9-12,6%) so víi mïa nãng. Møc n¨ng l−îng trong
khÈu phÇn cã ¶nh h−ëng ®Õn l−îng VCK ¨n vµo, t¨ng träng, FCR, ®é dµy mì l−ng cña
lîn F
1
(P<0,05). Møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn chØ ¶nh h−ëng ®Õn l−îng VCK ¨n vµo
vµ FCR (P<0,05) cña lîn Yorkshire. Lîn F
1
(YxMC) nu«i thÞt 20-90kg víi møc protein th«
16% trong mïa l¹nh nªn dïng møc n¨ng l−îng 3.300 Kcal ME/kg thøc ¨n vµ 3.000 Kcal
ME/kg thøc ¨n trong mïa nãng. Lîn Yorkshire nu«i thÞt 30-100kg víi møc protein th«
16% cã thÓ dïng møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn lµ 3.300 Kcal ME/kg thøc ¨n trong c¶
hai mïa.
i. ®Æt vÊn ®Ò
Trong thùc tÕ ch¨n nu«i, mèi quan hÖ P = G + E lµ vÊn ®Ò lu«n ®−îc ®Æt ra.
Mçi kiÓu gen trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh sÏ cho ra mét kiÓu h×nh nhÊt ®Þnh.
Nãi c¸ch kh¸c kiÓu h×nh lµ kÕt qu¶ cña mèi t−¬ng t¸c gi÷a kiÓu gen vµ ®iÒu kiÖn
ngo¹i c¶nh.
Trong ®iÒu kiÖn ngo¹i c¶nh th× c¸c yÕu tè m«i tr−êng, ®Æc biÖt lµ nhiÖt ®é vµ ®é
Èm kh«ng khÝ lµ hai yÕu tè th−êng xuyªn t¸c ®éng lªn con vËt. VÊn ®Ò cÇn quan t©m
lµ nhiÖt ®é vµ ®é Èm ë c¸c th¸i cùc cña chóng, ®ã lµ giai ®o¹n nãng nhÊt (mïa nãng)
vµ giai ®o¹n l¹nh nhÊt (mïa l¹nh) trong n¨m ¶nh h−ëng nh− thÕ nµo ®Õn con vËt.
Trong c¸c yÕu tè ngo¹i c¶nh th× dinh d−ìng thøc ¨n còng ®ãng mét vai trß v«
cïng quan träng. Trong khÈu phÇn ¨n th× protein vµ n¨ng l−îng lµ nh÷ng yÕu tè cã
tÝnh chÊt chñ ®¹o, ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn sinh tr−ëng vµ ph¸t triÓn cña vËt nu«i.
Mèi t−¬ng t¸c gi÷a kiÓu gen, mïa vô vµ n¨ng l−îng ë lîn nu«i thÞt nh− thÕ nµo
lµ môc tiªu trong nghiªn cøu nµy cña chóng t«i.
II. ®èi t−îng, NéI DUNG VÀ PH−¬NG PHÁP NGHiªN CøU
2.1. §èi t−îng nghiªn cøu
- Lîn F
1
(Yorkshire x Mãng C¸i) vµ Yorkshire nu«i thÞt tõ 75 ngµy tuæi víi khèi
l−îng trung b×nh t−¬ng øng lµ kho¶ng 20 kg vµ 30 kg. TÊt c¶ ®Òu ®−îc tiªm phßng
c¸c bÖnh phæ biÕn tr−íc thÝ nghiÖm, ®−îc tÈy giun s¸n trong thêi gian nu«i vµ lîn
®ùc ®−îc thiÕn, lîn c¸i kh«ng bÞ ho¹n.
NhËn bµi ngµy 19/6/2006. Söa ch÷a xong 01/9/2006.
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1A-2007
20
2.2. Néi dung nghiªn cøu
- Thu thËp sè liÖu nhiÖt ®é, ®é Èm kh«ng khÝ khu vùc nghiªn cøu: C¸c sè liÖu
®−îc lÊy tõ Trung t©m khÝ t−îng thñy v¨n Trung Trung Bé t¹i §µ N½ng.
- Theo dâi nhiÖt ®é, ®é Èm kh«ng khÝ chuång nu«i trong suèt thêi gian thÝ
nghiÖm. Mïa nãng: Th¸ng 6, 7 vµ 8, mïa l¹nh: Th¸ng 12 n¨m tr−íc vµ th¸ng 1, 2
n¨m sau.
- Nghiªn cøu ¶nh h−ëng cña møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn thøc ¨n nu«i lîn
thÞt F
1
(Y x MC) vµ Yorkshire thuÇn trong hai mïa nãng vµ l¹nh.
2.3. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
2.3.1. Bè trÝ thÝ nghiÖm
ThÝ nghiÖm ®−îc b¾t ®Çu trªn 48 lîn lai F
1
(Y x MC) khèi l−îng 20 kg vµ 48 lîn
Yorkshire khèi l−îng 30 kg. Lîn ®−îc nu«i trong chuång c¸ thÓ víi hÖ thèng n−íc
uèng tù ®éng.
C¸c møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn lµ 2700, 3000, 3300 vµ 3600 Kcal ME/kg
thøc ¨n víi møc protein th« lµ 16%. ViÖc n©ng møc n¨ng l−îng trong khÈu phÈn
th«ng qua ®iÒu chØnh l−îng dÇu ®Ëu nµnh bæ sung.
C¸c thÝ nghiÖm ®−îc bè trÝ theo s¬ ®å sau:
ChØ tiªu Mïa l¹nh/mïa nãng
MËt ®é E (Kcal ME/kg T¡) 2700 3000 3300 3600
Protein th« (%) 16/16 16/16 16/16 16/16
Sè l−îng (con) 3/3 3/3 3/3 3/3
P lîn F
1
(YxMC) ®Çu TN (kg)
20,83/20,75
20,00/20,47
21,17/20,37
20,08/20,73
P lîn Yorkshire ®Çu TN (kg) 30,75/30,75
30,75/30,83
30,08/30,25
30,08/30,84
Thêi gian thÝ nghiÖm (ngµy) 90/90 90/90 90/90 90/90
2.3.2. Ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh mét sè chØ tiªu s¶n xuÊt cña lîn
L−îng vËt chÊt kh« ¨n vµo trung b×nh hµng ngµy: L−îng thøc ¨n cung cÊp cho
tõng c¸ thÓ víi ph−¬ng thøc cho ¨n tù do vµ ®−îc theo dâi l−îng thøc ¨n thõa hµng ngµy
vµo 6 giê s¸ng h«m sau, c©n khèi l−îng sau khi ®· sÊy kh«.
- L−îng VCK ¨n vµo (kg/ngµy) = L−îng thøc ¨n cho ¨n trong ngµy h«m tr−íc
(kg) - l−îng thøc ¨n d− thõa thu ®−îc vµo s¸ng h«m sau (kg).
- T¨ng träng trung b×nh (g/ngµy).
KÕt thóc thÝ nghiÖm lîn ®−îc c©n c¸ thÓ vµo thêi ®iªm s¸ng sím khi ch−a ¨n ®Ó
tÝnh t¨ng träng vµ hÖ sè chuyÓn ®æi thøc ¨n (FCR):
P cuèi kú (kg) - P ®Çu kú (kg)
T¨ng träng (g/ngµy) = ----------------------------------------- x 1000,
Thêi gian thÝ nghiÖm (ngµy)
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1A-2007
21
Tæng l−îng thøc ¨n tiªu thô (kg)
FCR (kg T¡/kg t¨ng träng) = -------------------------------------------- .
Tæng (kg) t¨ng träng
B¶ng 3.1: nh h−ëng cña mïa vô vµ møc n¨ng l−îng ®Õn mét sè chØ tiªu
s¶n xuÊt cña lîn
F
1
(Y x MC)
Mïa vô Møc n¨ng l−îng (Kcal ME/kg T¡) T−¬ng t¸c
ChØ tiªu
ML MN SEM P 2700 3000 3300 3600 SEM
P
Mïa*
Møc
E
(P)
Khèi l−îng ®Çu
TN (kg) 20,52
20,55 0,204
0,908
20,79 20,23 20,72
20,41
0,288
0,486
0,240
Khèi l−îng
cuèi TN (kg)
86,41
80,12 0,719
0,001
80,85
a
84,29
ab
84,75
b
83,16
ab
1,016
0,045
0,286
L−îng VCK ¨n
vào (kg/ngày)
2,52
2,29 0,018
0,001
2,56
a
2,45
b
2,35
c
2,26
c
0,025
0,001
0,011
T¨ng träng
(g/ngày) 733,36
661,56
7,464
0,001
669,78
a
711,34
b
711,52
b
697,22
ab
10,556
0,025
0,272
FCR (kg T¡/kg
t¨ng träng) 3,39
3,46 0,033
0,214
3,84
a
3,36
b
3,25
b
3,26
b
0,046
0,001
0,001
§é dày mì
l−ng (cm) 3,23
2,91 0,023
0,001
2,96
a
3,10
b
3,10
b
3,11
b
0,033
0,013
0,724
Ghi chó: C¸c gi¸ trÞ trong cïng hµng, tèi thiÓu cã mét ch÷ c¸i (mò) gièng nhau th×
kh«ng sai kh¸c víi møc P>0,05.
3.1. DiÔn biÕn nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ khu vùc nghiªn cøu
NhiÖt ®é vµ ®é Èm t−¬ng ®èi cña kh«ng khÝ cã sù biÕn thiªn ng−îc chiÒu nhau.
NhiÖt ®é trung b×nh th¸ng t¨ng dÇn tõ ®Çu n¨m ®¹t cao nhÊt vµo th¸ng 8 vµ gi¶m
dÇn vµo cuèi n¨m. §é Èm trung b×nh th¸ng gi¶m dÇn tõ ®Çu n¨m, ®¹t thÊp nhÊt tõ
th¸ng 8 vµ t¨ng dÇn vµo cuèi n¨m. Do ®ã chóng t«i ®· chän 3 th¸ng 6,7 vµ 8 lµ 3
th¸ng mïa nãng, nhiÖt ®é trung b×nh lµ 28,5
0
C vµ ®é Èm lµ 79,2%; 3 th¸ng mïa l¹nh
lµ 12, 1 vµ 2-nhiÖt ®é trung b×nh lµ 20,7
0
C vµ ®é Èm lµ 91,1%.
3.2. NhiÖt ®é, ®é Èm kh«ng khÝ chuång nu«i
Sù biÕn thiªn cña nhiÖt ®é vµ ®é Èm kh«ng khÝ trong chuång nu«i ®ång pha víi
kh«ng khÝ ngoµi chuång nu«i, nhiÖt ®é cã phÇn thÊp h¬n vµ ®é Èm cao h¬n ®é Èm kh«ng
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1A-2007
22
khÝ ngoµi trêi. §iÒu ®ã lµ phï hîp, v× chuång nu«i cã m¸i che nªn m¸t h¬n vµ lu«n bÞ Èm
−ít do n−íc uèng r¬i v·i vµ n−íc tiÓu cña lîn th¶i ra nªn ®é Èm cao h¬n.
Nh×n chung, trong chuång nu«i lîn thÝ nghiÖm nhiÖt ®é trong mïa nãng qu¸
cao, trong mïa l¹nh kh«ng cao, song ®é Èm kh«ng khÝ lu«n v−ît møc cho phÐp.
3.3. nh h−ëng cña mïa vô vµ møc n¨ng l−îng khÈu phÇn ®Õnn mét sè chØ
tiªu s¶n xuÊt cña lîn lai F
1
(Y x MC)
3.3.1. nh h−ëng cña mïa vô
§Ó xem xÐt ¶nh h−ëng cña mïa vô chóng t«i ®· sö dông trong khÈu phÇn ¨n
cho lîn F
1
(Y x MC) víi møc protein th« lµ 16% vµ møc n¨ng l−îng lµ 3000Kcal. KÕt
qu¶ thu ®−îc (b¶ng 3.1) cho thÊy:
- L−îng VCK ¨n vµo cña lîn ë c¸c møc n¨ng l−îng kh¸c nhau dao ®éng trong
kho¶ng 2,29-2,52kg/ngµy. KÕt qu¶ nµy cao h¬n kÕt qu¶ cña NguyÔn ThÞ Léc (2003)
[6] trªn lîn F
1
(2,09-2,12kg/ngµy).
- Trong mïa l¹nh lîn F
1
cã tèc ®é t¨ng träng cao h¬n trong mïa nãng (733,36
so víi 661,56 g/ngµy; P<0,05). - FCR cña lîn dao ®éng trong kho¶ng 3,39-3,46kg thøc
¨n/kg t¨ng träng, kh«ng cã sù kh¸c nhau gi÷a 2 mïa l¹nh vµ nãng (P>0,05). KÕt qu
nµy t−¬ng tù c¸c kÕt qu¶ cña Hoµng NghÜa DuyÖt (2002) [1]: 3,21-3,67 vµ TrÇn Quang
H©n (2005) [4]: 3,6-4,2.
- §é dµy mì l−ng cña lîn F
1
mæ kh¶o s¸t khi kÕt thóc thÝ nghiÖm lµ kho¶ng
2,91-3,23cm vµ mïa l¹nh cao h¬n mïa nãng (P<0,05). KÕt qu¶ nµy phï hîp víi nhËn
xÐt cña Rinaldo vµ Mourot (2001) [8] lµ lîn nu«i ë ®iÒu kiÖn tiªu chuÈn (nhiÖt ®é
0
C
vµ ®é Èm 75%) cã ®é dµy mì l−ng lín h¬n lîn nu«i ë ®iÒu kiÖn nhiÖt ®é biÕn ®æi (24,8
± 3,6
0
C vµ 27,9 ± 3
0
C), sù sai kh¸c ë møc cã ý nghÜa. §é dµy mì l−ng lîn F
1
trong
nghiªn cøu nµy phï hîp víi kÕt qu¶ cña nghiªn cøu t−¬ng tù cña NguyÔn Kim
§−êng vµ Lª §×nh Phïng 2000 [3], NguyÔn V¨n §øc vµ TrÇn ThÞ Minh Hoµng
(2005) [2].
Nh− vËy, nh×n chung søc s¶n xuÊt cña lîn F
1
nu«i víi chÕ ®é ¨n tù do trong
®iÒu kiÖn mïa l¹nh cao h¬n trong mïa nãng.
3.3.2. nh h−ëng cña møc n¨ng l−îng
C¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ ¶nh h−ëng cña c¸c møc n¨ng l−îng kh¸c nhau trong
khÈu phÇn ®Õn mét sè chØ tiªu s¶n xuÊt cña lîn F
1
(YxMC) trªn b¶ng 3.1. cho thÊy:
- Cã sù kh¸c nhau (P<0,05) vÒ khèi l−îng kÕt thóc cña lîn, l−îng VCK ¨n vµo
hµng ngµy, t¨ng träng, hÖ sè chuyÓn ®æi thøc ¨n vµ ®é dµy mì l−ng ë lîn F
1
®−îc ¨n
víi c¸c møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn kh¸c nhau.
- VÒ t¨ng träng: Møc n¨ng l−îng 2700 thÊp nhÊt (669,78 g/ngµy), thÊp h¬n møc
3000 (711,34 g/ngµy) vµ møc 3300 (711,52 g/ngµy) víi P<0,05. Ch−a thÊy cã sù kh¸c
nhau (P>0,05) gi÷a møc 2700 (669,78 g/ngµy) vµ 3600 (697,22 g/ngµy).
§¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVI, sè 1A-2007
23
- Møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn cµng cao l−îng VCK ¨n vµo cµng thÊp, cã
sù sai kh¸c râ rÖt (P<0,01) gi÷a møc 3300 vµ 3600 víi c¸c møc 3000 vµ 2700 (2,35 vµ
2,26 so víi 2,56 vµ 2,45 kg/ngµy.
- VÒ FCR: Cao nhÊt (3,84kg) ë møc 2700 vµ cã sù sai kh¸c rÊt ®¸ng kÓ (P<0,001)
gi÷a c¸c møc n¨ng l−îng kh¸c nhau trong khÈu phÇn ¨n cña lîn.
- §é dµy mì l−ng: Møc n¨ng l−îng 2700 thÊp nhÊt, thÊp h¬n cã ý nghÜa (P<
0,05) so víi c¸c møc cßn l¹i (3.000, 3.300 vµ 3.600 Kcal/kg T¡).
- Víi c¸c møc n¨ng l−îng trong khÈu phÇn, lîn F
1
cho t¨ng träng cao vµ FCR
thÊp ë møc n¨ng l−îng 3.300 Kcal ME/kg thøc ¨n (mïa l¹nh) vµ 3.000 Kcal ME/kg
thøc ¨n (mïa nãng).
3.4. nh h−ëng mïa vô, møc n¨ng l−îng khÈu phÇn ®Õn mét sè chØ tiªu s¶n
xuÊt cña lîn Yorkshire
3.4.1. nh h−ëng cña mïa vô
§Ó xem xÐt ¶nh h−ëng cña mïa vô chóng t«i ®· sö dông trong khÈu phÇn ¨n
cña lîn Yorkshire møc protein th« lµ 16% vµ møc n¨ng l−îng lµ 3000Kcal. KÕt qu¶
thu ®−îc trªn b¶ng 3.2 cho thÊy:
- Khèi l−îng lîn sau 90 ngµy nu«i trong mïa l¹nh (103,15kg) cao h¬n so víi mïa
nãng (94,50kg) vµ l−îng VCK ¨n vµo còng cã kÕt qu¶ t−¬ng tù.
- Cã sù kh¸c nhau nh− vÒ l−îng VCK ¨n vµo (P = 0,001), t¨ng träng (P = 0,001),
hÖ sè chuyÓn ®æi thøc ¨n (P = 0,004) còng nh− ®é dµy mì l−ng (P = 0,001) cña lîn
nu«i trong mïa l¹nh so víi mïa nãng.
- Lîn trong nghiªn cøu nµy cã t¨ng träng cao (709,26-808,14 g/ngµy), cao h¬n so víi
mét sè kÕt qunghiªn cøu trong n−íc nh−: NguyÔn ThiÖn (2002) [11] lîn lai 7/8 m¸u
ngo¹i cho t¨ng träng trung b×nh 566-587 g/ngµy. Theo KiÒu Minh Lùc vµ cs (2005) [7] ®èi
víi lîn c¸i hËu bÞ t¨ng träng lµ 765 g/ngµy.
- FCR cña lîn Yorkshire: Dao ®éng trong kho¶ng 3,56-3,77. Cã sù sai kh¸c râ rÖt
(P = 0,004) gi÷a mïa l¹nh vµ mïa nãng. Theo kÕt qunghiªn cøu cña NguyÔn ThiÖn
(2002) [11] FCR cña lîn 7/8 m¸u ngo¹i lµ 3,27-3,63kg, Phïng Th¨ng Long (2003) [5]
FCR cña lîn 3/4 m¸u ngo¹i lµ 3,63-3,82kg.
- §é dµy mì l−ng cña lîn Yorkshire dao ®éng trong kho¶ng 2,61-2,94cm vµ
mïa l¹nh cao h¬n mïa nãng (P = 0,001). Theo NguyÔn V¨n Th¾ng vµ §Æng Vò B×nh
(2004) [10] ®é dµy mì l−ng lîn F
1
(Pietrain x Yorkshire) lµ 2,766 cm (víi møc n¨ng
l−îng trong khÈu phÇn lµ 3.000 Kcal/kg thøc ¨n). Theo Phïng Th¨ng Long (2003) [5]
lîn lai 3/4 m¸u ngo¹i cã ®é dµy mì l−ng lµ 3,50cm.
3.4.2. nh h−ëng cña møc n¨ng l−îng
- L−îng VCK ¨n vµo: Gi¶m dÇn tõ møc n¨ng l−îng thÊp nhÊt ®Õn møc n¨ng l−îng
cao nhÊt (2,93kg T¡/ngµy ë møc 2700 xuèng 2,58kg T¡/ngµy ë møc 3600). Cã sù kh¸c