T. N. Hïng, L. Q. V−îng, P. X. ThiÖu Mét sè dÉn liÖu vÒ dÇu nh©n..., Tr. 42-46
42
Mét sè dÉn liÖu vÒ dÇu cña nh©n h¹t c©y cäc rµo
(Jatropha curas L.) ë vïng nói tØnh NghÖ An
TrÇn Ngäc Hïng
(a)
,
Lª Quang V−îng
(b)
, Phan Xu©n ThiÖu
(b)
Tãm t¾t. Nghiªn cøu nµy nh»m môc ®Ých giíi thiÖu mét sè dÉn liÖu vÒ dÇu cña
nh©n h¹t c©y Cäc rµo (Jatropha curcas L.) ë vïng nói tØnh NghÖ An. Nghiªn cøu cho
thÊy: i) Hµm l−îng dÇu cña nh©n h¹t c©y Cäc rµo ë vïng nói NghÖ An chiÕm 51,99 –
55,26%; hµm l−îng dÇu thay ®æi theo c¸c tiÓu vïng sinh th¸i víi sù kh¸c biÖt lµ
P<0,05. ii) ChÊt l−îng dÇu cña nh©n h¹t c©y Cäc rµo ë vïng nói tØnh NghÖ An xÐt
theo c¸c chØ sè ho¸ häc vµ nhËn thÊy ®−îc (axit, chÊt tÈy, este,... ) cã liªn quan ®Õn
qu¸ tr×nh s¶n xuÊt dÇu diesel sinh häc.
1. VËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
Qu¶ c©y Jatropha curcas L. ®−îc thu 01 lÇn t¹i c¸c huyÖn miÒn nói cña tØnh
NghÖ An vµo c¸c ngµy 19 vµ 20 th¸ng 12 n¨m 2007.
C¸c mÉu ®−îc thu thËp, b¶o qu¶n, xö lý vµ ph©n tÝch theo c¸c vïng sinh th¸i
d−íi ®©y:
Vïng nói thÊp ty nam NghÖ An ®Æc tr−ng bëi ®Êt Ferrarit gåm c¸c huyÖn
Thanh Ch−¬ng, Anh S¬n (ký hiÖu lµ V1);
Vïng nói thÊp ®«ng b¾c NghÖ An ®Æc tr−ng bëi ®Êt ®á Bazan gåm c¸c huyÖn
T©n Kú, NghÜa §µn, Quú Hîp (ký hiÖu lµ V2);
Vïng nói cao NghÖ An ®Æc tr−ng bëi ®Êt kÕt nói cao vµ ®Êt Ferrarit gåm c¸c
huyÖn QuÕ Phong, Quú Ch©u, Con Cu«ng, T−¬ng D−¬ng, Kú S¬n (ký hiÖu lµ V3).
Tiªu b¶n thùc vËt cña mÉu ®−îc ®Þnh lo¹i vµ l−u gi÷ t¹i Phßng mÉu thùc vËt -
Khoa Sinh häc, tr−êng §¹i häc Vinh.
Hµm l−îng dÇu ®−îc x¸c ®Þnh b»ng ph−¬ng ph¸p Soxhlet [1].
§¸nh gi¸ c¶m quan dùa theo tµi liÖu « KiÓm nghiÖm l−¬ng thùc thùc
phÈm[2].
X¸c ®Þnh c¸c chØ sè axit, xµ phßng, este vµ ièt cña dÇu theo ph−¬ng ph¸p cña
D−îc ®iÓn ViÖt Nam III [1].
Ph©n tÝch thµnh phÇn axit bÐo theo tiªu chuÈn ISO/FDIS 5590 :1998, LB
§øc. MÉu sau khi este hãa ®−îc ph©n tÝch b»ng s¾c ký khÝ : HP – 6890, ghÐp nèi víi
Mass Selective Detector Agilent 5973; Cét HP – 5MS; KhÝ mang He; Th− viÖn phæ
WILEY275.L vµ NIST 98.L
Sè liÖu ®−îc xö lý theo ph−¬ng ph¸p thèng kª trªn phÇn mÒm Excel 2003.
2. KÕt qu¶ nghiªn cøu
2.1. Hµm l−îng dÇu trong nh©n h¹t Jatropha curcas L. theo khu vùc nghiªn cøu
KÕt qu¶ ph©n tÝch hµm l−îng dÇu trong h¹t c©y Cäc rµo mäc ë c¸c vïng nói
kh¸c nhau cña tØnh NghÖ An ®−îc thÓ hiÖn qua b¶ng 1.
NhËn bµi ngµy 09/5/2008. Söa ch÷a xong 12/6/2008.
tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 3A-2008
43
B¶ng 1. Hµm l−îng dÇu trong nh©n h¹t Jatrpha curcas L. theo khu vùc nghiªn cøu
(Sè lÇn lÆp l¹i : 3)
Vïng Hµm l−îng dÇu so víi nh©n h¹t (%)
V1 51,99 ± 0,32
a
V2 55,26 ± 0,37
b
V3 53,80 ± 0,26
c
Ghi chó: C¸c mò ch÷ c¸i trong cïng cét kh¸c nhau thÓ hiÖn sù sai kh¸c cã ý
nghÜa thèng kª víi P<0,05.
DÉn liÖu b¶ng 1 cho thÊy hµm l−îng dÇu trong nh©n h¹t c©y Cäc rµo ë khu
vùc nghiªn cøu ®¹t tõ 51,99 – 55,26%, sai kh¸c vÒ hµm l−îng dÇu gi÷a c¸c vïng
nghiªn cøu cã ý nghÜa thèng kª víi P<0,05.
2.2. ChÊt l−îng cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. theo khu vùc nghiªn cøu
KÕt qu¶ ®¸nh gi¸ c¶m quan mét sè tÝnh chÊt vËt lý cña dÇu nh©n h¹t c©y Cäc
rµo khu vùc nghiªn cøu ®−îc thÓ hiÖn qua b¶ng 2.
B¶ng 2. Mét sè tÝnh chÊt vËt lý cña dÇu nh©n h¹t Jatrpha curcas L. theo khu vùc
nghiªn cøu
Vïng Mµu s¾c Mïi vÞ Tr¹ng th¸i ë t
0
th−êng
V1 Vµng s¸ng Th¬m dÔ chÞu Láng s¸nh
V2 Vµng s¸ng Th¬m dÔ chÞu Láng s¸nh
V3 Vµng s¸ng Th¬m dÔ chÞu Láng s¸nh
KÕt qu¶ ph©n tÝch mét sè chØ sè chÊt l−îng cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas
L. víi c¸c chØ sè : chØ sè axit, chØ sè xµ phßng, chØ sè este, chØ sè ièt vµ chØ sè peroxit
thÓ hiÖn qua b¶ng 3.
B¶ng 3. Mét sè chØ sè cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. theo khu vùc nghiªn cøu
(Sè lÇn lÆp l¹i : 3)
Vïng
Axit
(mgKOH/g)
Axit bÐo
tù do (%) Xµ phßng Este I«t
V1 1,85 ± 0,166
0,93 ± 0,083
207,4 ± 15,17
205,50 ± 5,01
102,60 ± 4,04
V2 2,01 ± 0,182
1,01 ± 0,091
218,3 ± 13,09
216,40 ± 13,27
104,00 ± 0,68
V3 2,00 ± 0,147
1,01 ± 0,074
210,4 ± 19,28
208,4 ± 19,42
107,00 ± 2,87
Qua dÉn liÖu b¶ng 3 cho thÊy, c¸c chØ sè cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L.
ë miÒn nói NghÖ An biÕn ®éng nh− sau : chØ sè axit 1,85 ± 0,166 ®Õn 2,01 ± 0,182, chØ
sè axit bÐo tù do 0,93 ± 0,083 ®Õn 1,01 ± 0,091%, chØ sè xµ phßng 207,4 ± 15,17 ®Õn
218,3 ± 13,09, chØ sè este 205,5 ± 15,01 ®Õn 216,4 ± 13,27, chØ sè ièt 102,6 ± 4,04 ®Õn
107,0 ± 2,87. Sai kh¸c gi÷a c¸c vïng kh«ng cã ý nghÜa thèng kª víi P<0,05.
T. N. Hïng, L. Q. V−îng, P. X. ThiÖu Mét sè dÉn liÖu vÒ dÇu nh©n..., Tr. 42-46
44
KÕt qu¶ ph©n tÝch thµnh phÇn axit bÐo c¸c mÉu dÇu h¹t c©y Cäc rµo ®−îc
ph¶n ¸nh qua b¶ng 4.
B¶ng 4. Thµnh phÇn axit bÐo cña dÇu nh©n h¹t Jatrpha curcas L. theo khu vùc
nghiªn cøu
(Sè lÇn lÆp l¹i : 1)
Hµm l−îng so víi tæng
axit bÐo (%)
TT
Axit bÐo Danh ph¸p quèc tÕ Tªn th−êng
gäi V1 V2 V3
1 C10:0 Axit decanoic Capric 0,02 - 0,01
2 C12:0 Axit dodecanoic Lauric - - 0,01
3 C14:0 Axit tetradecanoic Myristic 0,08 0,09 0,08
4 C15:1(n-5) Axit 10 pentadecenoic - - 0,02 0,02
5 C16:0 Axit hexadecanoic Palmitic 15,42
16,55
15,99
6 C16:1(n-7) Axit 9 hexadecenoic Palmitoleic 1,03 1,16 1,17
7 C17:0 Axit heptadecanoic Margaric 0,07 0,06 0,06
8 C17:1(n-7) Axit 10 heptadecenoic - 0,06 0,06 0,07
9 C18:0 Axit octadecanoic Stearic 5,71 - -
10 C18:1(n-7) Axit 11 octadecenoic Oleic 38,25
33,14
37,61
11 C18:2(n-6) Axit 9,12 octadecenoic Linoleic 38,86 48,33 44,50
12 C18:3(n-6) Axit
6,9,12 octadecatrienioic
Linolenic 0,02 0,02 0,02
13 C18:4(n-3) Axit octatetraenioic - 0,22 0,20 0,21
14 C20:0 Axit eicosanoic Arachidic 0,18 0,17 0,17
15 C20:1(n-9) Axit eicosenoic - 0,06 0,07 0,01
16 C22:0 Axit docosanoic Behenic - 0,02 -
17 C22:5(n-6) Axit docosapentaenoic - - - 0,01
18 C24:0 Axit tetracosanoic Lignoceric 0,02 0,02 0,02
Tæng c¸c axit bÐo no 21,50
17,00
16,30
Tæng c¸c axit bÐo kh«ng no 78,50
83,00
83,70
Thµnh phÇn cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë miÒn nói NghÖ An Cã 14
- 16 axit bÐo, c¸c axit bÐo cã sè l−îng cacbon tõ C10 ®Õn C24. Thµnh phÇn c¸c axit
bÐo chÝnh gåm : axit linoleic C18:2 (38,86 - 44,50%) ; axit oleic C18:1 (33,14 -
38,25%) ; lµ axit palmitic C16:0 (15,42 - 16,55%), axit stearic C18:0 (5,71%). Tæng
hµm l−îng axit bÐo no chiÕm 16,30 - 21,50%, hµm l−îng axit bÐo kh«ng no 78,50 -
83,70%.
3. Th¶o luËn
3.1. Hµm l−îng dÇu cña nh©n h¹t Jatropha curcas L. cña khu vùc nghiªn cøu
So s¸nh hµm l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë miÒn nói NghÖ An
t−¬ng ®−¬ng víi hµm l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë vïng Cape Verde
53,11% (46,72 - 59,78%) vµ cao h¬n nhiÒu so víi hµm l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha
curcas L. ë
Ê
n §é 38,66% (30,66 - 43,19%) [4, 8].
tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 3A-2008
45
Sù kh¸c biÖt vÒ hµm l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. gi÷a c¸c vïng
nghiªn cøu cã thÓ liªn quan ®Õn nhiÒu nh©n tè phøc t¹p, bao gåm ®iÒu kiÖn khÝ hËu,
thæ nh−ìng, ch¨m sãc vµ c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c. Tuy nhiªn, kÕt qu¶ vÒ hµm l−îng dÇu
nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë miÒn nói NghÖ An ®Òu ë møc cao gîi lªn r»ng ®©y cã
thÓ lµ mét vïng ®Êt thÝch hîp cho viÖc trång lo¹i c©y nµy theo h−íng cho dÇu.
3.2. ChÊt l−îng dÇu cña nh©n h¹t Jatropha curcas L. cña khu vùc nghiªn cøu
C¸c chØ sè chÊt l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë miÒn nói NghÖ An
vÒ mét sè chØ tiªu víi c¸c chØ sè lµ t−¬ng tù c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu ®· ®−îc c«ng bè
bëi mét sè t¸c gi¶ kh¸c nhau trªn thÕ giíi [3, 6, 9]. C¸c chØ sè ®Òu ®¹t chÊt l−îng ®Ó
sö dông cho viÖc sö dông lµm nhiªn liÖu ch¹y ®éng c¬ diezel.
Thµnh phÇn cña dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. khu vùc nghiªn cøu t−¬ng
tù c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Rehm, Nasir [7, 9]. §Æc biÖt, trong c¸c thµnh phÇn
cña dÇu nh©n h¹t chñ yÕu lµ c¸c axit bÐo kh«ng no (78,50 - 83,70%) vµ tËp trung vµo
mét sè axit bÐo C16 - C18 thuËn lîi cho viÖc chÕ biÕn ë quy m« c«ng nghiÖp nhiªn
liÖu sinh häc do cã chiÒu dµi m¹ch cacbon trung b×nh dÔ este hãa khi s¶n xuÊt dÇu.
4. KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ
KÕt luËn
Hµm l−îng dÇu nh©n h¹t Jatropha curcas L. ë khu vùc miÒn nói NghÖ An tõ
51,99 - 55,26%. Hµm l−îng dÇu phô thuéc vµo c¸c tiÓu vïng sinh th¸i víi møc sai
kh¸c gi÷a c¸c vïng cã ý nghÜa thèng kª víi P<0,05.
ChÊt l−îng dÇu nh©n h¹t c©y Cäc rµo (Jatropha curcas L.) ë khu vùc miÒn
nói NghÖ An vÒ c¸c chØ sè c¶m quan vµ c¸c chØ sè ho¸ häc (chØ sè axit, chØ sè xµ
phßng, chØ sè este, chØ sè ièt vµ chØ sè peroxit) phï hîp cho viÖc sö dông chÕ biÕn
nhiªn liÖu sinh häc.
KiÕn nghÞ
1. Khu vùc miÒn nói NghÖ An cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn trång c©y Jatropha
curcas L. nh»m thu dÇu nh©n h¹t t¹o nguyªn liÖu chÕ biÕn nhiªn liÖu sinh häc, trong
®ã thÝch hîp nhÊt lµ khu vùc vïng nói thÊp §«ng B¾c NghÖ An.
2. CÇn tiÕp tôc nghiªn cøu kh¶o nghiÖm ®Çy ®ñ h¬n vÒ c¸c chØ sè n¨ng suÊt
h¹t cña c©y Jatropha curcas L. ë nh÷ng khu vùc sinh th¸i kh¸c nhau ®Ó lµm cø liÖu
cho c«ng t¸c quy ho¹ch ph¸t triÓn lo¹i c©y nµy phôc vô cho chiÕn l−îc an ninh n¨ng
l−îng trong t−¬ng lai.
Tµi liÖu tham kh¶o
[1] Bé Y tÕ, Dược điển Việt Nam III, NXB Y học, Hµ Nội, 2002.
[2] Ph¹m V¨n Sæ, Bïi ThÞ Nh− ThuËn, KiÓm nghiÖm l−¬ng thùc thùc phÈm, NXB
KHKT, Hµ Néi, 1975.
[3] Adebowale K. O and Adedire C. O, Chemical composition and insecticidal
properties of the underutilized Jatropha curcas seed oil, African Journal of
Biotechnology Vol.5(10), pp. 901 - 906, 16 May 2006.
T. N. Hïng, L. Q. V−îng, P. X. ThiÖu Mét sè dÉn liÖu vÒ dÇu nh©n..., Tr. 42-46
46
[4] Ferrao, J. E. M., A. M. B. C. Ferrao and M. T. S. Patricio, Purgueira da Ilha do
Fogo conposicao de sementa, algumas caracteristicas da gordura. Universidade
Tecnica de Lisboa, Instituto Superior de Agronomia, Seccao de Agronomia
Tropical. Estudos No.14, 1982.
[5] Heller, J., Physic nut. Jatropha curcas L. Promoting the conversation and use of
underutilized and neglected crops. 1. Institute of Plant Genetics and Crop Plant
Research, Rome, 1996.
[6] Henning, R, Use of Jatropha curcas oil as raw material and fuel: an integrated
approach to create income and supply energy for rural development, Experiments
of the Jatropha Project in Mali, West Africa. Presentation at the International
Meeting "Renewable Energy - A Vehicle for Local Development - II". Folkecenter
for Renewable Energy, Denmark, August 2000.
[7] Nasir, M. K. A., Memon, G. M., Studies on fixed oil of Jatropha curcas seeds. Pak.
J. Sci. Ind. Res. 31 (8), 1998, 566 - 568.
[8] Plant, K. S., Vijay Khosia, Dinesh, Kumar and Sumeet Gairola, Seed oil content
variation in Jatropha curcas Linn in different altitudinal ranges and site
conditions in H. P. Indian. Lyonia, Volume 11(2), De 2006, page 31 -34.
[9] Rehm. S., G. Espig, The cultivated plants of the Tropics and Subtropis, Verlag
osef Margraf. Weikersheim, 1991.
SUMMARY
SOME DATA OF SEED OIL OF JATROPHA CURCAS L. IN NGHE AN
MOUNTAINOUS AREAS
The study aims to introduce some data of seed oil of Jatropha curcas L. in
Nghe An mountainous areas. It could be concluded that: i) content of Jatropha
curcas L. in Nghe An mountainous areas contains 51,99 - 55,26%; the contents of
Jatropha curcas L. is varied among ecological sub-areas with the statistical
difference of P<0,05; ii) The quality of Jatropha curcas L. in Nghe An mountainous
areas in term perceptible and chemical indicators (acid, detergent, este, iodine and
perosit indicators) is relavant to be used for bio fuel processing.
(a)
Khoa N«ng L©m Ng−, Tr−êng §¹i häc Vinh
(b)
Khoa Sinh häc, Tr−êng §¹i häc Vinh.