25
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
LEÃ HOÄI PHAÄT GIAÙO HUEÁ
NHÖÕNG GIAÙ TRÒ VAÊN HOÙA ÑAËC TRÖNG
Lê Thọ Quốc*
1. Ñaët vaán ñeà
Leã hoäi toân giaùo voán coù nhöõng neùt rieâng ñöôïc hình thaønh vaø gaén lieàn vôùi
moãi toân giaùo trong moái quan heä khaêng khít, dung hôïp vôùi vaên hoùa truyeàn
thoáng baûn ñòa. Vì vaäy, ñoái vôùi leã hoäi cuûa Phaät giaùo cuõng khoâng laø ngoaïi leä,
khi Phaät giaùo ñaõ ñoàng haønh cuøng daân toäc töø nhöõng theá kyû ñaàu Coâng nguyeân
cho ñeán hoâm nay nhö moät sinh hoaït vaên hoùa tín ngöôõng, phong phuù vaø
ña daïng töø leã thöùc ñeán leã tieát, mang daáu aán vaên hoùa ñaëc tröng vuøng mieàn.
Chính töø ñoù, Phaät giaùo Hueá trong doøng chaûy vaên hoùa naøy ñaõ taïo neân nhöõng
neùt ñaëc tröng, khi nôi ñaây töøng laø “kinh ñoâ Phaät giaùo”, thaám ñaãm tinh thaàn
Phaät giaùo trong loái soáng, öùng xöû cuûa con ngöôøi xöù Hueá. Cho neân, leã hoäi cuõng
vaäy, duø mang tính chaát toân giaùo vôùi caùc leã nghi truyeàn thoáng nhöng vaãn aån
chöùa neùt vaên hoùa vuøng Thuaän Hoùa-Phuù Xuaân trong taâm thöùc moãi con ngöôøi
sinh soáng nôi ñaây. Giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng cuûa leã hoäi Phaät giaùo Hueá coù
theå nhìn thaáy töø hai maët cuûa phaàn leã vaø phaàn hoäi, trong ñoù, phaàn leã ñoùng
vai troø chuû ñaïo, baûo löu caùc leã nghi Phaät giaùo truyeàn thoáng, vaø phaàn hoäi
cuõng ñang daàn ñöôïc chuù troïng nhieàu hôn nhaèm taïo neân nhöõng hoaït ñoäng ña
daïng, phong phuù beân caïnh caùc leã nghi mang tính chaát huyeàn bí, linh thieâng.
Maëc duø vaäy, nhöng caû hai phaàn naøy luoân keát hôïp, boå trôï laãn nhau khoâng
taùch rôøi vaø phaân bieät nhaèm chuyeån hoùa tö töôûng töø bi, giaûi thoaùt cuûa Phaät
giaùo ñeán vôùi quaàn chuùng, tín ñoà.
Treân moät goùc ñoä khaùc, khi noùi ñeán Phaät giaùo thì cuïm töø “leã hoäi” ñöôïc
xem laø khieân cöôõng, gaùn gheùp vaø haàu nhö khoâng phuø hôïp trong caùch nhìn
nhaän cuûa moïi ngöôøi, vì ñoù thöïc chaát laø leã nghi chöù khoâng coù phaàn hoäi.(1) Tuy
nhieân, chuùng ta coù theå thaáy trong caùc leã hoäi truyeàn thoáng thì caû hai phaàn leã
vaø hoäi luoân song haønh, hay trong leã coù hoäi vaø trong hoäi coù leã nhaèm thoûa maõn
nhu caàu tín ngöôõng, öôùc voïng söï sinh soâi naûy nôû muøa maøng vaø taï ôn thaàn
linh v.v... Vôùi moät moâi tröôøng nhö vaäy, Phaät giaùo toàn taïi vaø phaùt trieån ôû Vieät
Nam cuõng khoâng phaûi laø ngoaïi leä, tuy raèng tính chaát coù khaùc nhau bôûi yù thöùc
heä toân giaùo chi phoái, caùc leã hoäi Phaät giaùo ñeàu theå hieän ñöôïc caû hai phaàn leã vaø
hoäi nhöng khoâng taùch laøm hai phaàn maø luoân coù söï xen laãn vaøo nhau: trong
leã coù hoäi vaø trong hoäi coù leã.
Hôn nöõa, khi ñi vaøo cuï theå, baûn thaân Phaät giaùo hay caùc toân giaùo khaùc,
caùc ngaøy leã vía ñöôïc thöïc hieän trong khuoân khoå cuûa toân giaùo, hình thaønh
töø chính nhu caàu noäi taïi cuûa hoï vaø khoâng coù söï taùc ñoäng töø caùc yeáu toá beân
ngoaøi. Töø vaán ñeà ñoù, coù theå thaáy caùc tu só Phaät giaùo ñaõ toå chöùc ngaøy leã tieát
moät caùch töï nhieân theo quan ñieåm toân giaùo, duø coù tín ñoà tham gia hoaëc
* Phaân vieän Vaên hoùa Ngheä thuaät Vieät Nam taïi Hueá.
26
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
khoâng. Tuy nhieân trong xu höôùng nhaäp theá, môû roäng phaïm vi aûnh höôûng
cuûa Phaät giaùo ñeán vôùi coâng chuùng, thì raát nhieàu leã tieát ñöôïc xaây döïng, hình
thaønh caùc leã hoäi thu huùt nhieàu tín ñoà, quaàn chuùng tham gia. Vaø, ngöôøi ta
maëc nhieân chaáp nhaän, xem ñoù nhö moät leã hoäi mang tính truyeàn thoáng cuûa
toân giaùo vôùi quy moâ ngaøy caøng lôùn vaø sinh hoaït vaên hoùa ña daïng ñi keøm.
Vaên hoùa Phaät giaùo vôùi hình thöùc leã hoäi coù noäi haøm roäng vaø phong phuù
vôùi heä thoáng leã tieát ña daïng cuõng nhö mang tính chaát, yù nghóa khaùc nhau
treân tinh thaàn giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt. Do vaäy, khaûo saùt nhöõng ñaëc tröng leã
hoäi Phaät giaùo Hueá, chuùng toâi chuû yeáu ñeà caäp ñeán caùc ñaïi leã cuûa Phaät giaùo
nhö leã hoäi Phaät Ñaûn (14-15/4 aâm lòch), leã hoäi Quaùn Theá AÂm (19/6 aâm lòch),
leã hoäi Vu Lan (14-15/7 aâm lòch) thuoäc Phaät giaùo Baéc toâng. Caùc leã hoäi naøy ñaõ
mang trong mình noù moät chieàu daøi lòch söû vôùi caùc giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng
trong quaù trình dung hôïp, tieáp bieán vaên hoùa truyeàn thoáng baûn ñòa, aån chöùa
hình aûnh ñôøi soáng toân giaùo - tín ngöôõng cuûa ngöôøi daân Hueá trong caû phaàn
leã vaø hoäi.
2. Leã hoäi Phaät giaùo Hueá - Nhöõng giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng
2.1. Nhaân toá taïo neân ñaëc tröng trong leã hoäi Phaät giaùo Hueá
- Vò trí lòch söû-vaên hoùa Phuù Xuaân-Hueá
Phuù Xuaân-Hueá, moät vuøng ñaát voán thuoäc hai chaâu OÂ, Rí cuûa Champa,
ñöôïc saùp nhaäp vaøo Ñaïi Vieät qua vieäc hoân phoái giöõa Huyeàn Traân vaø Cheá
Maân, ñeå roài töø ñoù, vuøng ñaát naøy laïi coù cô hoäi phaùt trieån maïnh hôn trôû thaønh
thuû phuû Ñaøng Trong cuûa caùc chuùa Nguyeãn (1687-1775), kinh ñoâ cuûa trieàu
Taây Sôn vaø ñeán 1802, Phuù Xuaân-Hueá trôû thaønh kinh ñoâ trieàu Nguyeãn (1802-
1945). Cuøng vôùi söï xaùc laäp vöông trieàu, caùc chuùa Nguyeãn vaø sau naøy laø caùc
vua Nguyeãn, ñaõ duøng Phaät giaùo laøm loái soáng “cö Nho moä Thích” hay ñoù laø
“chieán löôïc nhaân taâm” ñeå oån ñònh daân tình, xaây döïng Phuù Xuaân-Hueá thaønh
moät trung taâm chính trò, vaên hoùa cuûa caû nöôùc. Söï phaùt trieån cuûa caùc trieàu
ñaïi phong kieán vôùi Phuù Xuaân-Hueá laø kinh ñoâ ñaõ ñeå laïi moät kho taøng di saûn
ñoà soä veà vaên hoùa vaät chaát laãn phi vaät chaát nhö caùc ñeàn ñaøi, laêng taåm, cung
ñieän, chuøa chieàn... hay caùc laøn ñieäu daân ca, nhaõ nhaïc cung ñình, leã nghi, leã
hoäi… cho ñeán nay vaãn coøn hieän höõu, chi phoái nhaát ñònh ñeán caùc sinh hoaït
vaên hoùa - tín ngöôõng cuûa cö daân sinh tuï treân maûnh ñaát naøy.
Ñeán nöûa sau theá kyû XX, ñaát nöôùc coù nhieàu söï chuyeån bieán veà chính trò,
kinh teá, vaên hoùa, tö töôûng... cuõng nhö Phuù Xuaân-Hueá maát ñi vai troø trung
taâm, luùc naøy Phaät giaùo Hueá cuõng coù nhieàu thay ñoåi bôûi caùc yeáu toá taùc ñoäng
töø beân ngoaøi cuõng nhö nhöõng xaùo troän, thay ñoåi töø beân trong. Duø vaäy, tinh
thaàn Phaät giaùo voán ñaõ aên saâu trong tieàm thöùc cuûa ngöôøi daân, ñeán nhöõng
naêm 30 cuûa theá kyû XX, ôû Hueá ñaõ dieãn ra phong traøo chaán höng Phaät giaùo
nhaèm quy chuaån heä thoáng kinh saùch, ñôøi soáng taêng só, thôø töï... loaïi boû vaø
laøm giaûm thieåu nhöõng aûnh höôûng cuûa Tam giaùo trong chuøa Hueá. Ñaëc bieät
söï ra ñôøi cuûa Hoäi An Nam Phaät hoïc cuøng vôùi caùc Khuoân hoäi Phaät giaùo, gia
ñình Phaät töû… laøm cho Phaät giaùo Hueá hoài sinh vôùi moät dieän maïo môùi, phaùt
27
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
trieån roäng khaép baèng tinh thaàn nhaäp theá ña daïng, ñöa giaùo lyù, tö töôûng giaûi
thoaùt cuûa Phaät ñeán moïi taàng lôùp maø leã hoäi laø moät ñieån hình ñaëc tröng.(2)
- Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa Phaät giaùo Hueá
Vôùi nhöõng gì maø Hueá coù ñöôïc sau gaàn 300 naêm laø thuû phuû cuûa ñaát
nöôùc, cuõng nhö ñöôïc meänh danh laø “kinh ñoâ”, “chieác noâi cuûa Phaät giaùo Vieät
Nam”, ñaõ ñònh hình neân nhöõng ñaëc ñieåm rieâng bieät cho chính Phaät giaùo
treân vuøng ñaát naøy trong moái töông quan taùc ñoäng, chi phoái laãn nhau vôùi vaên
hoùa truyeàn thoáng Hueá maø chính con ngöôøi laø chuû theå quyeát ñònh. Cho neân,
chuùng ta coù theå thaáy ñaëc ñieåm Phaät giaùo Hueá ñöôïc theå hieän treân caùc maët:
+ Tö töôûng thieàn hoïc cuûa Phaät giaùo: Ñaây laø taùc nhaân taïo neân tính ñieàm
tónh, traàm tö cuûa ngöôøi daân Hueá, neân khi tieáp nhaän nhöõng caùi töø beân ngoaøi
ñeàu vôùi tinh thaàn gaïn loïc raát cao, vaø chính daáu aán cuûa tö töôûng thieàn ñaõ
goùp phaàn laøm neân maøu saéc taâm linh cuûa Phaät giaùo Hueá trong suoát chieàu daøi
phaùt trieån Phaät giaùo treân vuøng ñaát naøy.
+ Tö töôûng Tònh ñoä toâng: Beân caïnh söï aûnh höôûng cuûa Thieàn toâng thì Tònh
ñoä toâng cuõng coù taùc ñoäng khaù saâu saéc trong ñôøi soáng taâm linh cuûa ngöôøi Hueá,
moãi gia ñình ôû ñaây ñeàu coù moät khoâng gian taâm linh chuû ñaïo trong ngoâi nhaø:
baøn thôø Phaät vaø gia tieân. Söï quy ngöôõng Phaät A Di Ñaø - theá giôùi Tònh ñoä an
vui, tònh tónh ñöôïc cuï theå hoùa qua haønh ñoäng, vieäc laøm hay trong tieáng nieäm
Phaät vaõng sanh, theå hieän söï tieáp nhaän giaùo lyù nhaân thöøa, töø bi cuûa Phaät giaùo.
+ Tinh thaàn Maät toâng: Ñaây laø moät trong nhöõng maét xích quan troïng
cuûa Phaät giaùo Hueá vôùi tinh thaàn “Thieàn-Tònh-Maät” ñoàng tu, laøm caàu noái gaén
keát trong moãi ngoâi chuøa Hueá vaø caû trong sinh hoaït tín ngöôõng cuûa hoï. Coù theå
hieåu Maät toâng laø giaùo lyù ñoøi hoûi ngöôøi thöïc haønh phaûi coù moät ñònh löïc cao
saâu (thieàn ñònh, quaùn chuù) ñeå thöïc haønh caùc nghi leã, ñoïc caùc caâu thaàn chuù
nhaèm giuùp cho ngöôøi nghe coù theå ñi vaøo thieàn ñònh vaø tueä quaùn, do ñoù tinh
thaàn Maät toâng aûnh höôûng khaù maïnh vaø cuõng laø ñieåm nhaán cuûa Phaät giaùo Hueá
trong vieäc thöïc haønh caùc leã nghi, leã tieát.
+ Tinh thaàn giaùo hoïc “Duy tueä thò nghieäp”: Tinh thaàn giaùo hoïc cuûa
Phaät giaùo aûnh höôûng khaù saâu trong moïi taàng lôùp nhaân daân, ñaëc bieät laø ñoái
vôùi taàng lôùp tu só Phaät giaùo laïi caøng quan troïng hôn, vì raèng, neáu khoâng coù
trí tueä ñeå nhaän thöùc vaø giaûi maõ nhöõng vaán ñeà trong cuoäc soáng thì khoù coù theå
tieáp nhaän ñöôïc nhöõng luaän lyù trieát hoïc giaûi thoaùt cuûa Phaät giaùo. Cho neân,
“Duy tueä thò nghieäp” chính laø caùch thöùc theå hieän noäi dung “Nguõ minh”(3) moät
caùch hôïp lyù vaø phuø hôïp vôùi nhu caàu nhaäp theá cuûa Phaät giaùo.
+ Tinh thaàn Luaät taïng: Luaät taïng laø kho taøng giôùi luaät, quy ñònh veà
nhöõng ñieàu neân laøm vaø nhöõng ñieàu khoâng neân laøm hay nhöõng quy taéc ñeå
phaân ñònh ñuùng-sai cuûa moät haønh vi. Chính tinh thaàn naøy ñaõ laøm cho Phaät
giaùo Hueá vöõng vaøng hôn trong nhaän ñònh vaø caùch nhìn cuûa moïi ngöôøi khi
meänh danh cho Hueá laø “chieác noâi cuûa Phaät giaùo Vieät Nam”, laø nôi baûo löu
nhöõng truyeàn thoáng Phaät giaùo moät caùch khaù ñaày ñuû vaø toaøn dieän, taïo neân
neùt khaùc bieät so vôùi Phaät giaùo ôû hai ñaàu ñaát nöôùc.
28
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
Töø nhöõng vaán ñeà treân, chuùng ta coù theå thaáy böùc tranh toaøn caûnh cuûa
Phaät giaùo Hueá trong doøng chaûy vaên hoùa Vieät, baûn thaân noù vöøa coù caùi chung
nhöng ñoàng thôøi chöùa ñöïng nhöõng neùt rieâng qua tính bao dung vaø gaïn loïc,
tích hôïp vaø tieáp bieán, taïo neân tính chaát ñaëc thuø cuûa vaên hoùa Phaät giaùo Hueá
trong di saûn vaên hoùa Phaät giaùo Vieät Nam. Leã hoäi Phaät giaùo Hueá cuõng naèm
trong xu höôùng ñoù vaø chòu söï chi phoái cuûa caùc taùc nhaân treân, neân nhöõng giaù
trò vaên hoùa ñaëc tröng trong leã hoäi Phaät giaùo caøng ñöôïc theå hieän roõ hôn bôûi
nhöõng yeáu toá vaên hoùa truyeàn thoáng ñaäm neùt, lan toûa vaø aûnh höôûng saâu roäng
trong moïi taàng lôùp ngöôøi daân.
2.2. Nhöõng giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng trong leã hoäi Phaät giaùo Hueá
Trong caùc leã hoäi, duø laø leã hoäi toân giaùo hay khoâng ñeàu mang nhöõng neùt
ñaëc tröng rieâng, phaûn aùnh sinh ñoäng caùc hoaït ñoäng toân giaùo, tín ngöôõng cuûa
con ngöôøi thoâng qua phaàn leã vaø phaàn hoäi. Ñoái vôùi leã hoäi Phaät giaùo Hueá, vôùi
nhöõng taùc ñoäng cuûa caùc nhaân toá chi phoái, hieån nhieân leã hoäi luoân tieàm aån
nhöõng giaù trò vaên hoùa rieâng bieät mang saéc thaùi toân giaùo vaø baét nguoàn töø nieàm
tin taâm linh cuûa moãi ngöôøi. Cho neân, leã hoäi Phaät giaùo khoâng taùch baïch thaønh
hai phaàn rieâng bieät, maø trong leã vaãn coù hoäi vaø trong hoäi luoân aån chöùa daáu aán
cuûa leã nghi vaø ñöôïc theå hieän tuøy caùc hoaït ñoäng, sinh hoaït khaùc nhau cuûa Gia
ñình Phaät töû, Khuoân hoäi, tín ñoà v.v... Tuy nhieân, söï hieän höõu naøy khoâng phaûi
laø moät quy taéc nhaát ñònh, bôûi nghi leã Phaät giaùo voán mang tính linh ñoäng,
tuøy vaøo töøng tröôøng hôïp ñeå söû duïng moät caùch hôïp lyù, vöøa bieåu loä tính thieâng
cuûa leã hoäi, vöøa mang tính giaùo duïc cao. Töø ñoù, tính chaát “hoäi” trong caùc leã hoäi
Phaät giaùo Hueá laø moät söï kheá hôïp, gaén lieàn vôùi nieàm tin toân giaùo vaø ñöôïc theå
hieän qua caùc sinh hoaït ca muùa, haùt xöôùng, dieãn tích tuoàng Phaät giaùo vôùi noäi
dung lieân quan ñeán haïnh nguyeän, söï giaùc ngoä cuûa caùc ñöùc Phaät, Boà taùt…
Trong caùi nhìn toaøn caûnh cuûa leã hoäi phaät giaùo Hueá, chuùng ta coù theå nhaän
thaáy caùc giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng cuûa leã hoäi ñöôïc bieåu hieän ôû caùc maët sau.
- Nghi leã truyeàn thoáng
Ñoái vôùi Phaät giaùo Hueá, nghi leã ñaõ ñöôïc chuaån hoùa vaø baûo löu caùc leã nghi
truyeàn thoáng voán coù tröôùc ñoù, ñoàng thôøi xaùc laäp vai troø quan troïng trong
ñôøi soáng tu taäp taêng só, cuõng nhö sinh hoaït leã nghi cuûa ngöôøi Phaät töû. Cho
neân, caùc nghi leã dieãn ra trong leã hoäi Phaät giaùo Hueá cuõng mang moät noäi haøm
töông töï, ngöôõng voïng söï giaûi thoaùt, haïnh nguyeän cuûa chö Phaät vaø Boà taùt
trong chính ngöôøi thöïc hieän vaø ngöôøi tham gia. Beân caïnh ñoù, söï taùc ñoäng
cuûa vaên hoùa Hueá (cung ñình, daân gian) chính laø ñieàu kieän ñeå Phaät giaùo Hueá
baûo löu ñöôïc caùc nghi thöùc, leã nghi truyeàn thoáng moät caùch hieäu quaû nhaát.
Do leã hoäi Phaät giaùo Hueá chuû yeáu taäp trung vaøo caùc ñaïi leã lôùn nhö: leã
Phaät Ñaûn (Vesak), leã hoäi Quaùn Theá AÂm, leã Vu Lan... neân caùch thöïc haønh
nghi leã cuõng tuøy thuoäc vaøo noäi dung cuûa leã ñeå thöïc haønh caùc nghi thöùc khaùc
nhau trong leã vía vaø keát hôïp vôùi caùc nghi thöùc khaùc trong khoa nghi Du giaø
ñeå thöïc hieän caùc leã Giaûi oan baït ñoä, Trai ñaøn chaån teá…(4) Nghi leã trong leã hoäi
ngoaøi phaàn thöïc hieän theo nghi thöùc leã vía(5) vaø ñöôïc trang troïng hoùa baèng
29
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (80). 2010
söï keát hôïp giöõa leã vaø nhaïc ñaëc tröng, thì beân caïnh ñoù coøn keát hôïp vôùi caùc
nghi thöùc khaùc goàm caùc hoaït ñoäng mang tính leã nghi nhö döïng töôïng ñaøi,
keát xe hoa, thuyeàn hoa (Phaät Ñaûn), hình thöùc daâng höông, leã vaät, leã röôùc
(Quaùn Theá AÂm), nghi thöùc tuïng kinh Löông Hoaøng Saùm, Ñòa Taïng, Baùo
AÂn (Vu Lan)... taïo thaønh moät toång theå ña daïng, nhuaàn nhuyeãn qua taøi thöïc
hieän cuûa vò chuû leã, caùc kinh sö vaø tín ñoà Phaät töû. Ñaëc bieät ñoái vôùi leã hoäi Vu
Lan, nghi leã thöïc hieän goàm coù nhieàu phaàn khaùc nhau lieân quan ñeán leã Töï töù
cuûa chö taêng, ni sau ba thaùng an cö kieát haï. Môû roäng hôn laø phaàn leã trai taêng
cuùng döôøng cho toaøn theå taêng ni vôùi moät yù nghóa thaâm saâu, quaûng baù tinh
thaàn hieáu nghóa ñeán töù thaân phuï maãu, luïc thaân quyeán thuoäc nhieàu ñôøi kieáp.
Nghi leã Phaät giaùo moãi mieàn khoâng gioáng nhau, bôûi do nhieàu tính chaát
chi phoái nhöng tính thieâng cuûa leã luoân ñöôïc ñaûm baûo, xuyeân suoát trong caùc
leã thöùc. Caùc nghi leã ôû Phaät giaùo Hueá noùi chung vaø trong caùc leã hoäi noùi rieâng,
khoâng chæ theå hieän tính thieâng cuûa “leã” maø coøn chuù troïng ñeán coâng duïng cuûa
“nghi” trong moãi thôøi khoùa vaø phaùt huy taùc duïng caû ba maët: thaân giaùo, khaåu
giaùo vaø yù giaùo ñeán quaàn chuùng, tín ñoà tham döï. Do ñoù, khi phaân ñònh giaù trò
vaên hoùa ñaëc tröng trong caùc nghi leã Phaät giaùo truyeàn thoáng Hueá ñöôïc theå
hieän qua leã hoäi, chuùng ta coù theå thaáy khoâng chæ baèng thò giaùc vôùi caùc hình
aûnh hoaït ñoäng cuûa leã nghi maø coøn caû thính giaùc qua caùc aâm thanh taùn, tuïng,
keä, thænh… mang aâm höôûng rieâng cuûa vuøng mieàn.(6) Caûm nhaän tính thieâng
cuûa leã hoäi ñöôïc xuaát phaùt töø taâm thöùc vaên hoùa-tín ngöôõng cuûa ngöôøi tham
döï, neân ít nhieàu coù söï khaùc nhau nhöng taát caû ñeàu ñöôïc theå hieän baèng taám
loøng vaø söï ngöôõng moä ñaïo Phaät - voán ñaõ aên saâu, beùn reã trong doøng chaûy vaên
hoùa Vieät Nam.
Giaù trò vaên hoùa ñaëc tröng cuûa leã hoäi Phaät giaùo Hueá qua caùc nghi leã
truyeàn thoáng, ñaëc thuø mang ñaäm daáu aán vaên hoùa vuøng mieàn, maëc duø traûi
1. Ñaïi leã Phaät Ñaûn taïi chuøa Töøø Ñaøm.
2. Leã röôùc Phaät töø chuøa Dieäu Ñeá leân chuøa Töø Ñaøm
trong ngaøy Ñaïi leã Phaät Ñaûn. (AÛnh Phaùp Trí).