nghiªn cøu trung quèc
sè 3(67)-2006
42
hå quèc phi*
I. Kh¸i qu¸t t×nh h×nh kinh
tÕ th−¬ng m¹i cña ViÖt Nam víi
Trung Quèc thêi kú 1991 ®Õn nay
1. Quan hÖ kinh tÕ th−¬ng m¹i ViÖt –
Trung
Ngay sau khi quan hÖ hai n−íc b×nh
th−êng hãa (1991), quan hÖ kinh tÕ
th−¬ng m¹i ph¸t triÓn nhanh chãng vµ
toµn diÖn:
Trong thêi gian qua, mÆt thuËn trong
quan hÖ chÝnh trÞ hai n−íc ngµy cµng
®−îc cñng cè, ph¸t triÓn vµ ®ang ®¹t tÇm
cao míi. §iÒu nµy ®· ®−a quan hÖ hîp
t¸c trong lÜnh vùc kinh tÕ gi÷a hai n−íc
ph¸t triÓn nhanh, Trung Quèc ®· gióp
ViÖt Nam mét lo¹t c¸c dù ¸n nh− Gang
thÐp Th¸i Nguyªn, ph©n ®¹m Hµ B¾c,...
vµ rÊt nhiÒu c«ng tr×nh, dù ¸n sö dông
vèn ODA cña ChÝnh phñ Trung Quèc,
qua ®ã ®ãng gãp vµo c«ng cuéc c«ng
nghiÖp hãa, hiªn ®¹i hãa n−íc nhµ.
Quan hÖ th−¬ng m¹i gi÷a ViÖt Nam
vµ Trung Quèc lu«n duy tr× tèc ®é t¨ng
tr−ëng cao, tõ chç chØ cã vµi chôc triÖu
USD cña nh÷ng n¨m ®Çu, ngµy nay
Trung Quèc ®· trë thµnh b¹n hµng sè 1
cña ViÖt Nam. Môc tiªu kim ng¹ch hai
chiÒu 5 tØ USD n¨m 2005 vµ 10 tØ USD
n¨m 2010 mµ Thñ t−íng hai n−íc ®Æt ra
cã kh¶ n¨ng vÒ ®Ých sím tr−íc 3 n¨m
(xem phô lôc 1). §Æc ®iÓm lín nhÊt cña
quan hÖ th−¬ng m¹i hai n−íc, chÝnh lµ tõ
n¨m 1991 ®Õn n¨m 2000, ViÖt Nam lu«n
xuÊt siªu sang Trung Quèc, vµ tõ n¨m
2001 ®Õn nay, ViÖt Nam lu«n nhËp siªu
vµ kim ng¹ch nhËp siªu ngµy cµng lín.
* Vô Th−¬ng m¹i miÒn nói vµ MËu dÞch biªn
giíi - Bé Th−¬ng m¹i.
Phô lôc 1
: B¶ng thèng kª kim ng¹ch XNK ViÖt Nam -Trung Quèc thêi kú 1991- nay
§¬n vÞ tÝnh: TriÖu USD
N¨m
XNK (%)
XK (%)
NK (%)
XN siªu
1991
37,7 ( - )
19,3 ( - )
18,4 ( - )
+0,9
Ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh ®Èy m¹nh quan hÖ…
43
1992
127,4 (238)
95,6 (395)
31,8 (73)
+63,8
1993
221,3 (73,7)
135,8 (42)
85,5 (168)
+50,3
1994
439,9 (98,7)
295,7 (118)
144,2 (68)
+151,5
1995
691,6 (57,2)
361,9 (22,3)
329,7 (128)
+32,2
1996
669,2 (- 3,3)
340,2 (-6,0)
329,0 (-0,3)
+11,2
1997
878,5 (31,2)
474,1 (39,3)
404,4 (22,9)
+69,7
1998
989,4 (12,6)
478,9 (1,0)
510,5 (26,2)
- 31,6
1999
1.542,3 (55,8)
858,9 (79,3)
683,4 (33,8)
+175,5
2000
2.957,3 (91,7)
1.534,0 (78,6)
1.423,2 (108)
+110,8
2001
3.047,9 (3,0)
1.534,0 (78,6)
1.629,9 (14,5)
- 211,9
2002
3.653,0 (19,8)
1.495,0 (5,5)
2.158,0 (14,5)
- 663,0
2003
4.867,0 (33,2)
1.747,0 (16,9)
3.120,0 (44,6)
-1.373,0
2004
7.192,0 (47,7)
2.735,5 (56,6)
4.456,5 (42,8)
-1.721,0
2005
8.730,0 (21,5)
2.960,0 (8,24)
5.770,0 (29,6)
-2.810,0
Ghi chó: (-) NhËp siªu , (+) XuÊt siªu
Nguån: Tæng côc H¶i quan
II. Thùc tr¹ng quan hÖ kinh
tÕ th−¬ng m¹i 7 tØnh biªn giíi
phÝa B¾c ViÖt Nam víi Trung
Quèc hiÖn nay
Lµ mét bé phËn quan träng trong
quan hÖ hîp t¸c kinh tÕ th−¬ng m¹i toµn
diÖn ViÖt Nam – Trung Quèc, quan hÖ
bu«n b¸n hµng hãa qua biªn giíi (biªn
mËu) gi÷a ViÖt Nam víi Trung Quèc
mÆc dï chiÕm tû träng kim ng¹ch nhá
(kho¶ng 1%) so víi kim ng¹ch XNK gi÷a
hai n−íc, nh−ng gi÷ vÞ trÝ quan träng ®èi
víi kinh tÕ cña 7 tØnh biªn giíi phÝa B¾c
nãi riªng vµ c¶ n−íc nãi chung.
1. VÒ quan hÖ biªn mËu 7 tØnh phÝa B¾c
víi Trung Quèc
1.1. Nh÷ng mÆt tÝch cùc trong quan
hÖ biªn mËu cña 7 tØnh phÝa B¾c:
Do thuËn lîi vÒ ®Þa lý cã ®−êng biªn
giíi trªn bé dµi víi Trung Quèc, nªn 7
tØnh biªn giíi phÝa B¾c (tr−íc ®©y chØ cã
6 tØnh, tØnh §iÖn Biªn míi ®−îc t¸ch ra
tõ Lai Ch©u n¨m 2004) ®· cã nh÷ng
b−íc ®i ®Çu tiªn vµ ngµy nay quan hÖ
bu«n b¸n víi Trung Quèc lµ nguån ®ãng
gãp GDP quan träng trong kinh tÕ cña
tØnh. Quan hÖ biªn mËu cña 7 tØnh phÝa
B¾c mÆc dï cßn mét sè tån t¹i cÇn ®−îc
kh¾c phôc, nh−ng nh×n chung mÆt tÝch
cùc lu«n chiÕm chñ ®¹o, thÓ hiÖn trªn
mét sè ®iÓm nh− sau:
a) VÒ ®êi sèng kinh tÕ x· héi vïng
biªn: quan hÖ biªn mËu ®· lµm thay ®æi
bé mÆt kinh tÕ x· héi vïng biªn: h¹ tÇng
c¬ së giao th«ng ®−îc x©y dùng míi, nhµ
cöa khang trang, ®« thÞ hãa diÔn ra
nhanh chãng, ®êi sèng nh©n d©n c¸c d©n
nghiªn cøu trung quèc
sè 3(67)-2006
44
téc ®−îc c¶i thiÖn râ rÖt; trËt tù trÞ an
biªn giíi tõng b−íc ®−îc æn ®Þnh, c¸c tÖ
n¹n x· héi tõng b−íc ®−îc ®Èy lïi.
b) Ho¹t ®éng XNK biªn mËu víi
Trung Quèc lµ mét bé phËn quan träng
trong ho¹t ®éng XNK cña c¶ n−íc; gãp
phÇn ®¸ng kÓ cho c«ng cuéc x©y dùng
®Êt n−íc, gi¶i quyÕt c«ng ¨n viÖc lµm, c¶i
thiÖn ®êi sèng nh©n d©n, lµ nguån thu
ng©n s¸ch quan träng cña c¸c tØnh biªn
giíi.
Phô lôc 2:
Thèng kª XNK 7 tØnh phÝa b¾c víi Trung Quèc n¨m 2004
§¬n vÞ tÝnh: TriÖu USD
Xuất khẩu Nhập khẩu
Stt Tỉnh Tổng kim
ngạch
XNK
XuÊt khÈu
chÝnh ngạch
XuÊt khÈu
tiểu ngạch
NhËp khÈu
chÝnh ngạch
NhËp KhÈu
tiểu ngạch
Ghi chó
1 Quảng Ninh
427,83
353,00
18,00
54,70
2,13
2 Lạng Sơn 303,00
90,00
213,00
3 Cao Bằng 62,40
27,20
35,20
4 Lµo Cai 56,00
20,00
36,00
5 Hµ Giang 68,26
36,12
16,59
13,91
1,64
6 Lai Ch©u 11,00
TĐHH
7 Điện Biªn 19,60
19,20
0,40
Tổng 948,09
545,52
34,59
353,21
3,77
Nguån:
B¸o c¸o cña c¸c Së Th−¬ng m¹i
1.2. Nh÷ng mÆt tiªu cùc trong biªn
mËu:
MÆc dï kim ng¹ch trao ®æi biªn mËu
hai n−íc t¨ng nhanh, nh−ng ch−a t−¬ng
xøng víi mèi quan hÖ chÝnh trÞ vµ tiÒm
n¨ng cña mçi n−íc. ChÊt l−îng hµng hãa
trao ®æi biªn mËu th−êng thÊp vµ ch−a
ph¶n ¸nh ®óng thùc lùc cña hai bªn.
N¹n bu«n lËu vÉn diÔn ra phøc t¹p.
III. Khai th¸c lîi thÕ so s¸nh,
vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi cña tØnh
Cao B»ng, Khu kinh tÕ cöa khÈu
Tµ Lïng ®Ó ®Èy m¹nh quan hÖ
hîp t¸c kinh tÕ th−¬ng m¹i víi
Long Ch©u, Qu¶ng T©y vµ Khu
kinh tÕ cöa khÈu Thuû KhÈu.
1. §Þnh h−íng
VÒ mÆt nhËn thøc t− t−ëng: tiÕp tôc
cäi träng c«ng t¸c bu«n b¸n hµng hãa
qua biªn giíi, coi träng thÞ tr−êng réng
lín – Trung Quèc, triÖt ®Ó lîi dông −u
thÕ vÒ ®Þa lý, t©m lý vµ tÝnh ®ång nhÊt
vÒ phong tôc tËp qu¸n, ®Æc biÖt lµ sù
quan t©m cña l·nh ®¹o cao cÊp §¶ng vµ
Nhµ n−íc hai bªn... ®Ó ®Èy m¹nh quan
hÖ biªn mËu gi÷a Cao B»ng víi Qu¶ng
T©y; gi÷a khu kinh tÕ cöa khÈu Tµ Lïng
víi Thuû KhÈu.
Ph¸t huy lîi thÕ so s¸nh ®Èy m¹nh quan hÖ…
45
TiÕp tôc quan t©m nghiªn cøu thÞ
tr−êng biªn mËu Trung Quèc nãi riªng
vµ thÞ tr−êng Trung Quèc nãi chung, ®Ó
t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p thÝch hîp trong
viÖc gi¶i quyÕt tèt mèi quan hÖ biªn mËu
gi÷a ViÖt Nam víi Trung Quèc.
2. C¸c gi¶i ph¸p ph¸t huy lîi thÕ ®Ó
ph¸t triÓn hîp t¸c kinh tÕ
2.1. Ph¸t huy lîi thÕ vÒ ®i¹ lý, thuËn
lîi cña biªn mËu ®Ó ph¸t triÓn hîp t¸c
toµn diÖn gi÷a Cao B»ng víi Qu¶ng T©y:
Cao B»ng cã tuyÕn biªn giíi trªn bé
kh¸ dµi vµ hÖ thèng c¸c lo¹i h×nh cöa
khÈu kh¸ ®a d¹ng, thuËn lîi cho giao
th−¬ng gi÷a Cao B»ng víi Qu¶ng T©y –
Trung Quèc.
2. 2. Lµm ®Çu mèi cho quan hÖ
th−¬ng m¹i, ®Çu t−, du lÞch... gi÷a
Trung Quèc víi ViÖt Nam vµ c¸c n−íc
ASEAN.
Ngay sau khi quan hÖ hai n−íc b×nh
th−êng hãa, tØnh Cao B»ng trë thµnh
mét trong nh÷ng cÇu nèi, trung t©m
trung chuyÓn hµng hãa gi÷a Trung Quèc
vµ c¸c tØnh trong c¶ n−íc. Ngµnh du lÞch
trong c¶ n−íc còng th«ng qua chÝnh s¸ch
cña hai ChÝnh phñ cho phÐp c«ng d©n hai
n−íc qua l¹i b»ng GiÊy th«ng hµnh biªn
giíi ®Ó ph¸t triÓn. Ngµy nay, lîi thÕ ®ã
®· ®−îc Cao B»ng vµ c¸c tØnh biªn giíi
phÝa B¾c ViÖt Nam khai th¸c triÖt ®Ó.
2.3. Ph¸t huy lîi thÕ vÒ hÖ thèng chÝnh
s¸ch th−¬ng m¹i −u ®·i:
Quan hÖ hîp t¸c kinh tÕ th−¬ng m¹i
ViÖt Nam – Trung Quèc nãi chung vµ
quan hÖ trao ®æi biªn mËu nãi riªng lu«n
nhËn ®−îc sù quan t©m cña l·nh ®¹o cao
cÊp hai n−íc.
Hai bªn ®Òu dµnh cho biªn mËu
nh÷ng −u ®·i nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ
biªn giíi: PhÝa Trung Quèc gi¶m 50%
thuÕ nhËp khÈu vµ thuÕ VAT nÕu bu«n
b¸n biªn mËu. §Þnh møc miÔn thuÕ
3.000 NDT (t−¬ng ®−¬ng 6 triÖu ®ång)
cho c− d©n biªn giíi qua l¹i bu«n b¸n
lµm ¨n. PhÝa ViÖt Nam miÔn thuÕ ®Þnh
møc 500.000 ®ång cho c− d©n.
Do vËy, cã thÓ nãi hai Nhµ n−íc ®Òu
quan t©m ph¸t triÓn bu«n b¸n hµng hãa
qua biªn giíi, dµnh cho biªn mËu nhiÒu
−u ®·i vµ th−êng xuyªn tæ chøc c¸c cuéc
gÆp gì c¸c cÊp ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng ph¸t
sinh trong qu¸ tr×nh giao th−¬ng hµng hãa.
2.4. Ph¸t huy lîi thÕ vÒ hµng hãa cã
tÝnh bæ sung cho nhau cao:
Nh×n vµo c¬ cÊu hµng hãa xuÊt nhËp
khÈu cña hai n−íc, chóng ta nhËn thÊy,
nhiÒu mÆt hµng nhËp khÈu chñ lùc cña
ViÖt Nam ®Òu cã xuÊt xø tõ Trung Quèc,
nh−: ph©n bãn, hãa chÊt, s¾t thÐp, s¶n
phÈm hãa dÇu, nguyªn phô liÖu dÖt may
da, thiÕt bÞ m¸y mãc, mét sè hµng tiªu
dïng....
Ng−îc l¹i, nhiÒu chñng lo¹i hµng hãa
cña ViÖt Nam ®−îc xuÊt khÈu sang
Trung Quèc víi sè l−îng kh¸ lín nh−
dÇu th«, than ®¸, cao su thiªn nhiªn, rau
qu¶ nhiÖt ®íi, thuû s¶n t−¬i, ®«ng l¹nh,
hµng n«ng s¶n, ...
Râ rµng, c¬ cÊu hµng XNK cña ViÖt
Nam vµ Trung Quèc cã tÝnh bæ sung cho
nhau cao.
2.5. Ph¸t huy lîi thÕ t−¬ng ®ång vÒ
phong tôc tËp qu¸n vµ quan hÖ h÷u nghÞ
l©u ®êi gi÷a nh©n d©n hai n−íc.
Nh©n d©n hai n−íc ViÖt Nam – Trung
Quèc, ®Æc biÖt lµ c− d©n biªn giíi vèn cã
truyÒn thèng h÷u nghÞ l©u ®êi. Nh©n
nghiªn cøu trung quèc
sè 3(67)-2006
46
d©n hai n−íc vèn yªu chuéng hßa b×nh,
cÇn cï lao ®éng, hiÕu kh¸ch vµ phong
tôc tËp qu¸n c¬ b¶n gièng nhau. §©y lµ
thuËn lîi cho doanh nghiÖp hai bªn tiÕn
hµnh kh¶o s¸t thÞ tr−êng, xóc tiÕn
th−¬ng m¹i. MÆt kh¸c chÕ ®é chÝnh trÞ hai
n−íc kh¸ gièng nhau, ®Òu tiÕn hµnh c¶i
c¸ch chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch sang
nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng d−íi sù l·nh ®¹o
cña §¶ng Céng s¶n. Do vËy, ®©y còng lµ
lîi thÕ cho doanh nghiÖp ViÖt Nam khi
th©m nhËp thÞ tr−êng Trung Quèc.
Trong xu thÕ toµn cÇu hãa kinh tÕ
diÔn ra nhanh chãng, quan hÖ hîp t¸c
kinh tÕ th−¬ng m¹i ViÖt Nam - Trung
Quèc nãi chung vµ quan hÖ hîp t¸c kinh
tÕ th−¬ng m¹i gi÷a Cao B»ng ViÖt Nam
víi Qu¶ng T©y Trung Quèc nãi riªng
®· vµ ®ang ph¸t triÓn mét c¸ch m¹nh
mÏ. Víi nh÷ng −u thÕ râ rÖt cña m×nh,
chóng t«i tin r»ng quan hÖ hîp t¸c kinh
tÕ gi÷a Cao B»ng vµ Qu¶ng T©y; gi÷a Tµ
Lïng vµ Thuû KhÈu sÏ trë thµnh ®éng
lùc míi ph¸t triÓn kinh tÕ cho hai bªn.
®¶ng céng s¶n trung quèc…
(TiÕp theo trang 83)
Trªn thùc tÕ, tû lÖ ®¶ng viªn trong sè chñ xÝ nghiÖp t− nh©n t−¬ng ®èi cao. Cuéc
®iÒu tra kinh tÕ t− doanh toµn quèc n¨m 1993 cho thÊy, tû lÖ nµy lµ 17,1%, n¨m
1997 lµ 16,6%, ®Òu cao h¬n tû lÖ ®¶ng viªn trong c«ng nh©n, n«ng d©n, ®ång thêi
còng cao h¬n tû lÖ ®¶ng viªn so víi tæng sè d©n cña c¶ n−íc
(2)
. §iÓm ®¸ng chó ý lµ,
trong sè ®¶ng viªn chñ doanh nghiÖp t− nh©n, cã mét bé phËn trë thµnh chñ doanh
nghiÖp sau khi gia nhËp §¶ng. Cuéc ®iÒu tra n¨m 1987 cho thÊy tû lÖ sè ng−êi lµ
chñ doanh nghiÖp t− nh©n sau khi vµo §¶ng, ë thµnh phè thÞ trÊn lµ 8,7%, cßn ë
n«ng th«n – trong sè ®¶ng viªn cò tû lÖ nµy lµ 37,14%, trong sè ®¶ng viªn míi lµ
11,43%
(3)
.
hoµi nam
chó thÝch:
(1) S¸ch “TuyÓn chän nh÷ng v¨n kiÖn quan träng tõ §¹i héi XIII ®Õn nay”. QuyÓn gi÷a,
Nxb Nh©n d©n, B¾c Kinh, 1991, tr. 598.
(2), (3) L ý Cõêng: Mét sè t− liÖu vµ ph©n tÝch vÒ kinh tÕ t− doanh. Trong “Hoa h¹ luËn
®µm”, http://huaxia.ihw.com.cn/webbs/iec 02601.htm