nghiªn cøu trung quèc
2(60) - 2005
32
Lª V¨n Sang*
rung Quèc n−íc l¸ng giÒng
“nói liÒn nói, s«ng liÒn s«ng”
víi ViÖt Nam, nÒn kinh tÕ
quy m«, t¨ng trëng m¹nh, ®ang thùc
thi chiÕn l−îc nhÊt thÓ hãa kinh khu
vùc ViÖt Nam ®−îc coi “cÇu nèi”
gi÷a c¸c n−íc ph−¬ng Nam víi Trung
Quèc, “cÇu nèi” §«ng Nam ¸ víi §«ng
B¾c ¸. Do vËy, cñng cè, ph¸t triÓn quan
hîp t¸c toµn diÖn víi Trung Quèc,
ph¸t huy vai trß “cÇu nèi” tr−íc hÕt
trong khu«n khæ khu vùc mËu dÞch tù do
ASEAN – Trung Quèc, tÝch cùc khai th¸c
thÞ tr−êng Trung Quèc, ®Æc biÖt thÞ
tr−êng T©y Nam Trung Quèc,
h−íng chiÕn l−îc kinh ®èi ngo¹i cùc
quan träng, gãp phÇn tÝch cùc vµo
nghiÖp ph¸t triÓn kinh nhanh, æn
®Þnh l©u dµi cña ViÖt Nam. Trong
nghiªn cøu nµy, chóng t«i muèn nhÊn
m¹nh ®Õn nh÷ng nh©n míi, më ra
héi lín cho sù ph¸t triÓn quan hÖ kinh tÕ
th−¬ng m¹i ViÖt Nam víi Trung Quèc,
lµm thÕ nµo ®Ó n¾m b¾t ®Çy ®ñ héi
®ã, ph¸t triÓn quan kinh th−¬ng
m¹i ViÖt Nam –Trung Quèc xøng tÇm
thêi ®¹i.
I. héi lín ch−a tõng cã cho
ph¸t triÓn quan kinh
th−¬ng m¹i ViÖt Nam –Trung Quèc
thêi TÇn H¸n, miÒn T©y Nam
Trung Quèc ®· con ®−êng giao th«ng
quèc tÕ qua C«n Minh ®Ó ®i ®Õn c¸c n−íc
phÝa Nam ®−îc gäi “Trôc th©n ®éc
®¹o” con ®−êng lôa ngµy x−a. Cßn
ngµy nay, khi hai n−íc ViÖt Trung b−íc
vµo thÕ XXI ng c i c¸ch
a nÒn kinh , chñ ®éng i nhËp kinh
toµn u th× héi ph¸t triÓn quan
kinh th¬ng i Vt Nam - Trung
Quèc ngng lín nhê nh÷ng nh©n
kh¸ch quan vµ chñ quan sau ®©y:
1. Xu thÕ liªn kÕt, nhÊt thÓ hãa kinh
khu c ph¸t triÓn u réng h¬n bao
giê hÕt
B−íc vµo thÕ XXI, mÆc dï vÉn cßn
tiÒm Èn nhiÒu yÕu bÊt æn, kl−êng,
song hßa b×nh ph¸t triÓn vÉn xu
thÕ chñ ®¹o trong ph¸t triÓn thÕ giíi
khu vùc; h¬n n÷a ®©y cßn lµ ti kú
më ®Çu thêi ®¹i tri thøc hãa kinh tÕ
tn u; toµn u a, khu vùc a
kinh tÕ ph¸t triÓn m¹nh mÏ cha tõng thÊy.
* PGS. TS. Trung t©m Kinh ch©u ¸ - Th¸i
B×nh D−¬ng
§©y xu thÕ ph¸t triÓn kh¸ch quan
®ang cuèn hót mäi quèc gia vµo quÜ ®¹o
T
N©ng quan hÖ kinh tÕ th−¬ng m¹i…
33
kinh toµn cÇu, ra héi lín cïng
th¸ch thøc lín ®èi víi c¸c n−íc ®ang
ph¸t triÓn, trong ®ã ViÖt Nam
Trung Quèc. héi lín nÕu quèc gia
®ang ph¸t triÓn ®ã cã n¨ng lùc c¶i c¸ch,
cöa, tËn dông mäi lîi tcña n−íc ®i
sau, héi nhËp kinh quèc vµ khu vùc
hiÖu qu¶, nhiÒu kh¶ n¨ng tiÕn
nhanh, ®uæi kÞp c¸c n−íc tiªn tiÕn.
th¸ch thøc lín nÕu quèc gia ®ang ph¸t
triÓn ®ã kh«ng n¨ng lùc c¶i c¸ch,
cöa, kh«ng tËn dông mäi lîi thÕ cña
n−íc ®i sau trong héi nhËp kinh tÕ quèc
khu vùc, sÏ tôt hËu, thËm chÝ
®µo th¶i khái quÜ ®¹o ph¸t triÓn cña t
giíi.
2. chñ ®éng héi nhËp kinh quèc
khu vùc cña ViÖt Nam Trung
Quèc
Xu thÕ ph¸t triÓn kh¸ch quan trªn ®·
®−îc chÝnh phñ nh©n d©n hai n−íc
ViÖt Nam – Trung Quèc ®ãn b¾t kÞp thêi,
th«ng minh vµ s¸ng t¹o. C¶ hai n−íc ®Òu
lùc c¶i c¸ch cöa víi c¸ch ®i thÝch
hîp, tõng b−íc hoµn thiÖn kinh t
tr−êng héi chñ nghÜa, phï hîp víi
th«ng quèc nªn ®· t¹o nªn ph¸t
triÓn ngo¹n môc: dÉn ®Çu thÕ giíi tèc
®é t¨ng tr−ëng kinh trong nhiÒu n¨m,
®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu tuyÖt vêi
trong tiÕn tr×nh héi nhËp kinh quèc tÕ
khu vùc. Cuèi n¨m 2001, Trung Quèc
trë thµnh thµnh viªn WTO, ®¸nh dÊu
héi nhËp kinh toµn cÇu cña Trung
Quèc, t¹o ra thÕ lùc míi cña Trung
Quèc trªn tr−êng quèc tÕ. RÊt cã thÓ cuèi
n¨m 2005 ViÖt Nam còng sÏ gia nhËp
WTO, t hiÖn tinh thÇn chñ ®éng héi
nhËp kinh toµn cÇu, t¹o thuËn
lîi h¬n cho sù ph¸t triÓn quan hÖ kinh tÕ
th−¬ng m¹i ViÖt Nam –Trung Quèc.
kiÖn ¶nh h−ëng m¹nh trùc tiÕp
h¬n ®Õn quan kinh th−¬ng m¹i
ViÖt Nam-Trung Quèc gÇn ®©y th¸ng
11/2002 HiÖp ®Þnh th−¬ng m¹i hîp t¸c
kinh toµn diÖn ASEAN Trung Quèc
®· ®−îc kÕt, ®−êng cho viÖc x©y
dùng Khu vùc mËu dÞch do ASEAN
Trung Quèc (ACFTA) mµ ViÖt Nam
trÝ vai trß “cöa ngâ” cña ACFTA. Tr−íc
khi hai bªn ph¸t huy ®−îc trÝ
vai ttrªn th× víi hai ®iÓm quan träng
trong HiÖp ®Þnh khung ch−¬ng tr×nh
thu ho¹ch sím (EHP) ®iÒu kho¶n qui
®Þnh Trung Quèc dµnh cho c¸c n−íc
ASEAN ch−a ph¶i thµnh viªn WTO
®−îc h−ëng ngay lËp tøc ®Çy ®ñ MFN
theo c¸c tiªu chuÈn cña WTO
(1)
còng ®·
t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn quan kinh
th−¬ng m¹i ViÖt Nam – Trung Quèc.
N¨m 2001 ®−îc thÕ giíi ®¸nh gi¸
mèc son quan träng cña tiÕn tr×nh liªn
kÕt kinh tÕ §«ng ¸ bëi HiÖp ®Þnh x©y
dùng khu vùc kinh th−¬ng m¹i do
ASEAN-Trung Quèc, ®· cã t¸c ®éng thóc
®Èy NhËt B¶n, Hµn Quèc liªn kÕt kinh
víi ASEAN m¹nh h¬n theo thÓ chÕ
10+1. Trung Quèc cßn chñ ®éng thóc ®Èy
ho¹ch liªn kÕt kinh §«ng B¾c ¸
bao gåm Trung Quèc NhËt B¶n Hµn
Quèc, ra triÓn väng cña tchÕ 10+3
bao gåm 10 n−íc ASEAN + Trung Quèc
+ NhËt B¶n + Hµn Quèc, ý t−ëng liªn
kÕt kinh toµn §«ng ¸ nay ®ang ®−îc
thÕ giíi quan t©m. ra ®êi mét thùc
thÓ kinh §«ng ¸ s¸nh cïng víi EU
NAFTA, h×nh thµnh 3 trung t©m kinh
lín cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi ®iÒu
thÓ hy väng trong 20 n¨m ®Çu thÕ
nghiªn cøu trung quèc
2(60) - 2005
34
XXI, t¹o ®Þa bµn réng lín h¬n nhiÒu
cho ph¸t triÓn quan kinh
th−¬ng m¹i ViÖt Nam- Trung Quèc.
3. §¹t tíi nhËn thøc chung gi÷a hai
n−íc ph¸t triÓn quan kinh
th−¬ng m¹i ViÖt Nam Trung Quèc thÕ
kû XXI
ViÖt Nam - Trung Quèc ®Òu nhËn
thøc râ xu thÕ lín trªn cña thêi ®¹i, ®ång
thêi ®Òu nhËn thÊy lîi thÕ còng nh− kh¶
n¨ng to lín cña quan hai n−íc trong
tiÕn tr×nh liªn kÕt kinh tÕ khu vùc, do ®ã
hai bªn ®Òu lùc vun ®¾p quan
l¸ng giÒng th©n thiÖn, cïng ph¸t triÓn,
h−íng tíi t−¬ng lai. Nhê vËy kim ng¹ch
bu«n b¸n gi÷a hai n−íc kh«ng ngõng
t¨ng nhanh qua c¸c n¨m, tõ 3,26 tû USD
n¨m 2002 lªn 4,2 USD n¨m 2003,
thÓ v−ît 5 USD n¨m 2004. Hai bªn
nhÊt trÝ ®Ò ra môc tiªu n©ng kim ng¹ch
bu«n b¸n hai bªn lªn 10 USD vµo
n¨m 2010.
nhiÒu n¨m nay hai n−íc ®· nhËn
thÊy tÇm quan träng cña quan kinh
th−¬ng m¹i gi÷a c¸c tØnh vïng biªn
giíi ViÖt –Trung, ®· nhiÒu biÖn ph¸p
chÝnh s¸ch thóc ®Èy quan bu«n b¸n
qua biªn giíi. Nhê vËy trong 10 n¨m
qua, trao ®æi t¹i c¸c cöa khÈu 6 tØnh biªn
giíi phÝa B¾c ViÖt Nam t¨ng liªn tôc víi
tèc ®é 30%/n¨m. HiÖn nay, hai n−íc
®ang trao ®æi qua biªn giíi kho¶ng 200
mÆt hµng, trong ®ã mçi n−íc xuÊt khÈu
sang n−íc kia kho¶ng 100 mÆt hµng
kh¸c nhau
(2)
.
Sau khi HiÖp ®Þnh khung hîp t¸c
kinh toµn diÖn ASEAN-Trung Quèc
kÕt, hai n−íc cµng nhËn thøc h¬n
trÝ, vai t cÇu nèi C«n Minh-Hµ
Néi-Nam Ninh trong khu vùc mËu dÞch
do ASEAN-Trung Quèc. D−íi gãc
nh×n cña nhµ nghiªn cøu, chóng t«i thÊy
næi n tam gi¸c t¨ng tr−ëng kinh tÕ cã
vai trß trung t©m giao th−¬ng cña toµn
khèi mËu dÞch do ASEAN-Trung
Quèc. còng thÓ do ®ã mµ
Trung Quèc ®· giao cho Nam Ninh
C«n Minh vai t cöa ngâ cña Trung
Quèc trong quan hÖ gi÷a Trung Quèc víi
ASEAN, cßn ViÖt Nam ®· ®−a ra kÕ
ho¹ch ph¸t triÓn 3 vïng träng ®iÓm kinh
quèc gia, trong ®ã vïng träng ®iÓm
kinh phÝa B¾c trung t©m
Néi kh¶ n¨ng trë thµnh ®Çu tµu
kinh quèc gia toµn khèi ASEAN
trong quan kinh th−¬ng m¹i víi
Trung Quèc.
Hoµn toµn kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn
trong chuyÕn th¨m chÝnh thøc Trung
Quèc cña Thñ t−íng Phan V¨n Kh¶i, hai
bªn ®· ®¹t ®−îc nhËn thøc chung ý
t−ëng x©y dùng hai hµnh lang kinh
C«n Minh Lµo Cai Hµ Néi H¶i
Phßng Nam Ninh L¹ng S¬n
Néi H¶i Phßng cïng víi vµnh ®ai kinh
vÞnh B¾c Bé. §Çu th¸ng 5-2004 ViÖt
Nam ®· khai tr−¬ng Tæng l·nh qu¸n
t¹i C«n Minh Nam Ninh cÇu nèi
quan träng ®Ó t¨ng c−êng giao l−u, më
réng hîp t¸c gi÷a tØnh V©n Nam
Qu¶ng T©y víi c¸c ®Þa ph−¬ng ViÖt
Nam.
Trong chuyÕn th¨m chÝnh thøc ViÖt
Nam võa råi cña Thñ t−íng ¤n Gia B¶o,
hai bªn kh¼ng ®Þnh l¹i quyÕt t©m hîp
t¸c chiÕn l−îc trªn, ®ång thêi ®· nhÊt trÝ
víi nhau chÕ gi¶i quyÕt c«ng viÖc
cña hai bªn nhanh, hiÖu qu¶ víi thêi
gian qui ®Þnh râ rµng cho tõng cÊp tõ ®Þa
ph−¬ng ®Õn Trung −¬ng cña hai n−íc.
N©ng quan hÖ kinh tÕ th−¬ng m¹i…
35
N¨m 2004 cßn dån dËp nhiÒu quyÕt
s¸ch thÓ cña hai bªn nh»m thóc
®Èy quan kinh th−¬ng m¹i vïng
biªn giíi ViÖt – Trung. Ch¼ng h¹n Trung
Quèc ®· cho c¸c cöa khÈu biªn giíi thuéc
tØnh V©n Nam Qu¶ng T©y víi ViÖt
Nam, ®−îc thanh to¸n c¸c hîp ®ång
ngo¹i th−¬ng b»ng ®ång b¶n vÉn ®−îc
hoµn thuÕ VAT; Trung Quèc còng
nhiÒu biÖn ph¸p chÝnh s¸ch kh¸c ®Þnh
h−íng ph¸t triÓn cho hai khu vùc cöa
khÈu nµy. phÝa ViÖt Nam chÝnh phñ
còng ®· ®−a ra nh÷ng qui chÕ qu¶n lý vµ
biÖn ph¸p thóc ®Èy th−¬ng m¹i t¹i thÞ
tr−êng nµy. Ngoµi viÖc ®Èy m¹nh c«ng
t¸c ®µm ph¸n, kÕt c¸c hiÖp ®Þnh
tháa thuËn ë nhiÒu cÊp, nhiÒu ngµnh
nh»m t¹o hµnh lang ph¸p æn ®Þnh,
th«ng tho¸ng, ChÝnh phñ ViÖt Nam cßn
quyÕt ®Þnh thµnh lËp mét lo¹t khu kinh
cöa khÈu suèt c¸c nh cã biªn giíi víi
Trung Quèc víi chÝnh s¸ch −u ®·i…
4. TiÒm n¨ng kinh lín cña ViÖt
Nam ng y Nam Trung Quèc khi
®−îc kh¬i dËy
T©y Nam Trung Quèc khu vùc giµu
tiÒm n¨ng tµi nguyªn kho¸ng s¶n
n¨ng l−îng ®−îc xÕp vµo lo¹i hµng ®Çu ë
Trung Quèc. Khu vùc nµy cßn tiÒm
n¨ng lín n«ng –l©m nghiÖp du
lÞch. ThÞ tr−êng T©y Nam Trung Quèc
®ang trªn ®µ ph¸t triÓn rÊt m¹nh nhê
chiÕn l−îc khai pmiÒn T©y cña Trung
Quèc. §©y thÞ tr−êng réng lín víi 430
triÖu d©n, cöa ngâ kÕt nèi c¸c ®« t
miÒn T©y Trung Quèc víi c¸c n−íc
ASEAN däc theo c¸c hµnh lang kinh
C«n Minh – Hµ Néi, C«n Minh – Rangun
C«n Minh- B¨ng Cèc. §iÒu hÊp dÉn
®èi víi c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cßn
kh«ng khã tÝnh l¾m cña thÞ tr−êng
T©y Nam Trung Quèc, t hiÕu ng−êi
tiªu dïng gÇn gòi víi ViÖt Nam, nhu cÇu
mua s¾m ®ang t¨ng nhanh. C¸c doanh
nghiÖp ViÖt Nam t vµo thÞ tr−êng
nµy qua ®−êng biªn mËu rÊt thuËn tiÖn.
ViÖt Nam n−íc thµnh viªn ASEAN,
trÝ ®Þa kinh rÊt ®Æc biÖt: cÇu nèi
§«ng Nam ¸ víi §«ng B¾c ¸ nãi chung,
ASEAN víi Trung Quèc nãi riªng;
quèc gia ®−êng biÓn dµi 2500 km víi
nhiÒu c¶ng n−íc s©u vµo lo¹i bËc nhÊt ë
§«ng Nam ¸, víi nhiÒu thµnh phè ®« thÞ
c«ng nghiÖp lín nèi tiÕp nhau däc theo
bê biÓn.
ViÖt Nam ®Êt n−íc giµu tiÒm n¨ng
tµi nguyªn kho¸ng s¶n nguån lùc
con ng−êi, hiÖn ®ang lùc c¶i c¸ch më
cöa, chñ ®éng héi nhËp toµn cÇu khu
vùc, ®ang ®iÓm ®Õn cña c¸c nhµ ®Çu
t− trªn thÕ giíi. Nhu cÇu tiªu dïng cña
thÞ tr−êng h¬n 80 triÖu d©n nµy ®ang
t¨ng lªn hµng ngµy, ®a d¹ng, phong phó,
®ang mêi gäi c¸c doanh nghiÖp Trung
Quèc. Ph¸t huy lîi thÕ chung biªn
giíi, c¸c doanh nghiÖp T©y Nam Trung
Quèc thÓ vµo thÞ tr−êng nµy qua
®−êng biªn mËu rÊt thuËn tiÖn. So víi
hµnh lang kinh C«n Minh Rangun,
C«n Minh B¨ng Cèc th× hµnh lang
kinh C«n Minh Hµ Néi ra
nhiÒu −u thÕ h¬n.
TiÒm ng kinh tÕ cña ViÖt Nam vµ
Trung Qc sÏ ®îc kh¬i dËy vµ ng
lªn gÊp béi khi hai bªn ®Òu nç lùc ph¸t
triÓn quan p t¸c kinh th−¬ng
m¹i n ngang m thêi ®¹i, tËn dông
tèt c¬ héi lín do thêi ®¹i kinh tÕ toµn
cÇu hãa ®−a ®Õn.
nghiªn cøu trung quèc
2(60) - 2005
36
II. N¾m b¾t c¬ héi lín, n©ng
quan kinh th−¬ng m¹i ViÖt
Nam Trung Quèc lªn tÇm cao
thêi ®¹i
Trong nghiªn cøu cña chóng t«i, n©ng
quan kinh th−¬ng m¹i ViÖt Nam -
Trung Quèc lªn tÇm cao thêi ®¹i kh«ng
ph¶i lµ khÈu hiÖu chung chung, hoÆc
mét c¸ch nãi s¸o rçng. Ng−îc l¹i,
néi dung thÓ, cã thÓ h×nh hãa
b»ng ý t−ëng sau ®©y: Trong thêi ®¹i
toµn cÇu hãa, khu vùc hãa ph¸t triÓn s©u
réng ch−a tõng thÊy, víi nhËn thøc
chung gi÷a hai n−íc ph¸t triÓn
quan kinh th−¬ng m¹i ViÖt Nam
Trung Quèc nãi chung, ViÖt Nam víi
V©n Nam Qu¶ng T©y Trung Quèc nãi
riªng, còng nh− c¸c ®iÒu kiÖn cÇn ®ñ
cho sù liªn kÕt kinh gi÷a ba cùc cña
tiÓu vïng nµy nh− phÇn I ®· ph©n tÝch,
chóng ta hoµn toµn thÓ v−¬n tíi ý
t−ëng x©y dùng tam gi¸c t¨ng tr−ëng
kinh Néi V©n Nam Qu¶ng t©y
theo h×nh liªn kÕt kinh céng
®ång kinh ch©u ¢u ®· ®¹t ®−îc, biÕn
n¬i ®©y thµnh ®Çu tµu, thµnh cÇu nèi
cho ph¸t triÓn khu vùc mËu dÞch
do ASEAN Trung Quèc. §Ó biÕn ý
t−ëng trªn thµnh hiÖn thùc, tr−íc hÕt c
hai n−íc cÊp ®Þa ph−¬ng ®Õn trung
−¬ng ®Òu cÇn tÇm nh×n thêi ®¹i, v−ît
lªn mäi nÕp nghÜ truyÒn thèng, v−ît lªn
c¸c suy tÝnh côc bé, ®Þa ph−¬ng lîi Ých
ph¸t triÓn chung cña hai n−íc, ®Æt
ho¹ch ph¸t triÓn kinh ®Þa ph−¬ng
m×nh phï hîp víi xu thÕ héi nhËp kinh
khu vùc, biÕn tam gi¸c t¨ng tr−ëng
kinh tÕ Néi C«n Minh Nam Ninh
thµnh trung t©m ph¸t triÓn cña khu vùc
mËu dÞch do ASEAN –Trung Quèc
mÆt thÓ chÕ liªn kÕt kinh lÉn mÆt
t¨ng tr−ëng kinh tÕ. MÆt kh¸c ph¶i tËp
trung søc lùc trÝ tuÖ vµo viÖc thùc
hiÖn c¸c viÖc lín sau ®©y:
1. T¨ng tèc x©y dùng kÕt cÊu tÇng
vÒ giao th«ng
Tiªu ®iÓm x©y dùng ®−êng s¾t tiªu
chuÈn C«n Minh - Néi - H¶i Phßng,
®¶m b¶o viÖc chuyªn chë hµng hãa th«ng
suèt, kh«ng ph¶i chuyÓn tµu C«n
Minh ®Õn c¶ng H¶i Phßng.
Tiªu chuÈn n÷a x©y dùng ®−êng
cao tèc C«n Minh - Néi - H¶i Phßng,
tõng b−íc ph¸t triÓn thèng ®−êng cao
tèc nèi C«n Minh Néi ®Õn c¸c tØnh
miÒn T©y Trung Quèc c¸c n−íc
ASEAN.
Më réng, t¨ng c«ng suÊt c¸c c¶ng biÓn
H¶i Phßng, ®¶m b¶o tiÕp nhËn hµng hãa
T©y Nam Trung Quèc xuÊt ®i c¸c n−íc
trªn thÕ giíi, tr−íc hÕt c¸c n−íc
ASEAN, hµng hãa cña t giíi
ASEAN vµo vïng T©y Nam Trung Quèc.
X©y dùng tuyÕn ®−êng s«ng Lan
Th−¬ng – Mª K«ng, h×nh thµnh hÖ thèng
giao th«ng thñy gi÷a Trung Quèc
ViÖt Nam- Mianma.
X©y dùng ®−êng kh«ng C«n Minh-Hµ
Néi vµ t−¬ng lai C«n Minh- Qu¶ng Ninh,
biÕn C«n Minh Néi thµnh 2 c¶ng
hµng kh«ng quèc chÝnh ®−a ASEAN
®Õn gÇn h¬n víi T©y Nam Trung Quèc.
TiÒn cña ®−a vµo x©y dùng thèng
®−êng giao th«ng nµy cùc lín.
Trong khi nguån lùc hai n−íc cßn h¹n
hÑp, chóng ta cÇn s¸ng t¹o c¸ch lµm
kh¶ n¨ng thu hót m¹nh FDI, hoÆc c¸ch
lµm søc thu hót m¹nh c¸c nguån ®Çu