Nghiên cứu Sếu đầu đỏ (Grus antigone sharpii Blanford, 1929): Số lượng và biến động tại Vườn Quốc gia Tràm Chim, Tam Nông, Đồng Tháp

Báo cáo nghiên cứu

khoa học:

"Dẫn liệu về số lượng và

sự biến động số lượng

của Sếu đầu đỏ (Grus

antigone sharpii

Blanford, 1929) ở Vườn

Quốc gia Tràm Chim,

huyện Tam Nông, Tỉnh

Đồng Tháp"

tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 4a-2008

DÉn liÖu vÒ sè l−îng vµ sù biÕn ®éng sè l−îng cña SÕu

®Çu ®á (Grus antigone sharpii Blanford, 1929) ë V−ên Quèc

gia Trµm Chim, huyÖn Tam N«ng, TØnh §ång Th¸p

NguyÔn Cö

(a)

, §ç ThÞ Nh− Uyªn

(b)

Tãm t¾t. Bµi b¸o tr×nh bµy kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ sù biÕn ®éng sè l−îng cña SÕu

®Çu ®á (Grus antigone sharpii Blanford, 1929) ë V−ên Quèc gia (VQG) Trµm Chim,

huyÖn Tam N«ng, tØnh §ång Th¸p trong thêi gian tõ th¸ng 12/2007 ®Õn th¸ng

06/2008. KÕt qu¶ ®· cho thÊy thêi gian SÕu ®Çu ®á tËp trung vÒ VQG chñ yÕu tõ th¸ng

2 ®Õn th¸ng 4 trong n¨m, vµo thêi gian nµy sè l−îng cña chóng ®¹t cao nhÊt lµ 126 c¸

thÓ (th¸ng 4/2008). Bªn c¹nh ®ã, kÕt qu¶ nghiªn cøu còng ®· ph©n tÝch sù biÕn ®éng

sè l−îng cña ®µn SÕu tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2008 vµ chØ ra nguyªn nh©n cña sù biÕn

®éng nµy. Bµi b¸o còng ®· nªu mét sè ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p b¶o tån nh»m æn ®Þnh sè

l−îng ®µn SÕu ®Çu ®á ë VQG Trµm Chim.

I. Më ®Çu

Loµi SÕu ®Çu ®á ®−îc t×m thÊy l¹i ë VQG Trµm Chim vµo n¨m 1986 thuéc

ph©n loµi SÕu ph−¬ng ®«ng Grus antigone sharpii Blanford, 1929; ®©y lµ mét trong

ba ph©n loµi cña loµi SÕu ®Çu ®á Grus antigone (Linnaeus,1758). Ph©n loµi nµy cã

kÝch th−íc lín vµ hiÖn ®ang bÞ ®e däa ë ViÖt Nam còng nh− trªn toµn cÇu ë møc sÏ

nguy cÊp (VU) [2, 5]. QuÇn thÓ thÕ giíi cña ph©n loµi nµy hiÖn gÆp ë VQG Trµm

Chim −íc tÝnh cã kho¶ng 500 - 1.000 c¸ thÓ [7]. Sè l−îng cña chóng trong khu vùc

nãi chung còng nh− ë VQG Trµm Chim nãi riªng th−êng biÕn ®éng qua c¸c n¨m vµ

®ang cã chiÒu h−íng ngµy cµng suy gi¶m do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau. §Ó duy

tr× sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña SÕu ®Çu ®á cÇn tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng ®iÒu tra

nghiªn cøu mét c¸ch th−êng xuyªn nhÊt lµ t¹i VQG Trµm Chim ®Ó tõ ®ã cã thÓ ®Ò

xuÊt c¸c gi¶i ph¸p thÝch hîp nh»m b¶o vÖ, duy tr× sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn vÒ sè

l−îng cña chóng.

ë ViÖt Nam, tr−íc ®©y (kho¶ng n¨m 1924) ®· gÆp tõng ®«i SÕu hoÆc tõng

nhãm ë vïng Trung Trung bé vµ Nam Bé [1]. Mét sè th«ng tin kh¸c cho r»ng trong

thËp niªn 1950, SÕu ®Çu ®á th−êng sinh s¶n ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long. Tuy nhiªn,

cho ®Õn ngµy 5 th¸ng 1 n¨m 1986 míi chÝnh thøc quan s¸t ®−îc 46 con SÕu ®Çu ®á ë

vïng Tam N«ng [8]. Nh÷ng ghi nhËn trong c¸c n¨m tiÕp theo cña thËp kû 90 ®· cho

thÊy SÕu ®Çu ®á cã ë Trµm Chim (tØnh §ång Th¸p), Kiªn L−¬ng (tØnh Kiªn Giang),

VQG Lß Gß Xa M¸t (tØnh T©y Ninh), VQG C¸t Tiªn (tØnh §ång Nai), vµ mét vµi n¬i

kh¸c trong vïng rõng khép thuéc huyÖn Bu«n §«n vµ £ Sóp thuéc tØnh §¾c L¾k

(theo ICF).

Bµi viÕt ®· tr×nh bµy c¸c kÕt qu¶ ®iÒu tra nghiªn cøu vÒ sè l−îng vµ sù biÕn

®éng sè l−îng cña SÕu ®Çu ®á qua c¸c n¨m (tõ 2000 ®Õn 2008) t¹i VQG Trµm Chim

vµ nªu mét sè ®Ò xuÊt thÝch hîp dùa trªn c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc.

NhËn bµi ngµy 01/10/2008. Söa ch÷a xong 21/11/2008.

N. Cö, §. T. N. Uyªn ...vµ biÕn ®éng sè l−îng cña SÕu ®Çu ®á..., TR. 27-34

II. §Þa ®iÓm, thêi gian vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu

2.1. §Þa ®iÓm, thêi gian

Nghiªn cøu thùc ®Þa ®−îc tiÕn hµnh tõ th¸ng 12/2007 ®Õn hÕt th¸ng 6/2008

t¹i 05 ®Þa ®iÓm cña VQG Trµm Chim, ®ã lµ:

Khu A1: cã diÖn tÝch 4.942,8 ha, thuéc ph©n khu bảo vệ nghiªm ngặt, cã ranh

giới lµ kªnh An B×nh (phÝa Bắc); kªnh Phó Thµnh (phÝa T©y); đª bao số 4 (ở phÝa

Đ«ng); đª bao số 1 (ở phÝa Nam). HÖ thùc vËt ®Æc tr−ng gåm c¸c loµi cỏ năng

(Eleocharis atropupurea, E. dulcis); lóa ma (Oryza nutifugon); cỏ ống (Panicum

repens); cỏ mồm (Ischaemum indicum); đầm lầy sen, nghể (Nelumbium nelumbo) vµ

trµm (Melaleuca cajiputi). HÖ thèng kªnh gåm kªnh Ba Hång, kªnh M−êi NhÑ vµ

kªnh Phó §øc.

Khu A2: Tổng diện tÝch 1.122,7 ha. Th¶m thùc vËt gåm cỏ năng (Eleocharis

dulcis); cỏ ống (Panicum repens); cỏ mồm (Ischaemum indicum); nghể (Polygonum

tomentosum); rừng trµm (Melaleuca cajiputi) vµ c©y mai dương (Mimosa pigra)

chiÕm 26 ha.

Khu A3: Tổng diện tÝch lµ 44,5 ha. Trong đã thùc vËt ®Æc tr−ng cã cỏ n¨ng

(Eleocharis atropupurea; E. dulcis); cỏ ống (Panicum repens); mai dương dµy 5,1 ha.

Khu A4: Tổng diện tÝch 731,9 ha. Trong đã, cỏ năng (Eleocharis atropupurea;

E. dulcis); cỏ ống (Panicum); rõng trµm (Melaleuca cajiputi) vµ mai dương lµ 142,2

ha. Khu A5: Với diện tÝch 440,5 ha, thùc vËt ®Æc tr−ng gồm đồng cỏ năng (E.

atropupurea, E. dulcis); đồng cỏ ống (Panicum repens); mai dương dµy (Mimosa

pigra) lµ 91,4 ha; rừng trµm (Melaleuca cajiputi); c¸c loại đất kh¸c (kªnh, bờ đª).

H×nh 1: B¶n ®å VQG Trµm Chim - c¸c ®iÓm ®Õm SÕu (vÞ trÝ cê)

tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVII, sè 4a-2008

2.2. Ph−¬ng ph¸p vµ t− liÖu nghiªn cøu

- TÝnh sè l−îng c¸ thÓ SÕu ®Çu ®á ®−îc tiÕn hµnh theo ph−¬ng ph¸p cña Tæ

chøc SÕu Quèc tÕ (ICF) ®· sö dông, cô thÓ nh− sau:

Bè trÝ ng−êi ®Õm ë nh÷ng vÞ trÝ ®· ®Þnh s½n, lµ nh÷ng n¬i cã tÇm quan s¸t

réng. Qui ®Þnh vµ thèng nhÊt c¸c giê ®Õm sÕu trong ngµy t¹i tÊt c¶ c¸c ®iÓm ®Õm.

Ghi nhËn l¹i ®Çy ®ñ tÊt c¶ c¸c kÕt qu¶ ®Õm ë tõng ®iÓm trong cïng mét thêi gian.

Sau ®ã céng sè c¸ thÓ ghi nhËn ®−îc ë tÊt c¶ c¸c ®iÓm trong cïng mét thêi ®iÓm vµ

lÊy kÕt qu¶ ë thêi ®iÓm cã sè c¸ thÓ ghi nhËn cao nhÊt.

- Tæng sè cã 17 ®iÓm ®Õm ®−îc bè trÝ gåm 11 ®iÓm ë khu A1; 1 ®iÓm ë khu A2;

1 ®iÓm ë khu A3; 1 ®iÓm ë khu A4 vµ 3 ®iÓm ë khu A5. Mçi ®iÓm ®Õm ®−îc bè trÝ 1

ng−êi.

- Thêi gian ®Õm trong ngµy ®−îc tiÕn hµnh tõ 6h00’®Õn 8h30’, mçi lÇn ®Õm

c¸ch nhau 10 phót.

- ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p truyÒn thèng vÒ ®iÒu tra chim trong tù nhiªn, ®Æc

biÖt lµ t¹i c¸c vïng ®Êt ngËp n−íc víi c¸c trang bÞ th«ng th−êng nh− èng nhßm, m¸y

¶nh vµ xuång ®Ó ®i l¹i quan s¸t trªn c¸c kªnh r¹ch.

- Tham kh¶o c¸c t− liÖu nghiªn cøu cã liªn quan [4, 6, 9].

- Cã sù hîp t¸c trong ®iÒu tra nghiªn cøu víi c¸n bé kü thuËt, kiÓm l©m viªn

cña VQG Trµm Chim.

III. KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn

3.1. Sè l−îng vµ biÕn ®éng sè l−îng SÕu ®Çu ®á ë VQG Trµm Chim

- Tõ n¨m 2007 ®Õn n¨m 2008:

Tõ th¸ng 12/2007 ®Õn 6/2008 lµ thêi gian mïa kh« ë vïng ®ång b»ng s«ng

Cöu Long, vµ lµ lóc nh÷ng con sÕu ®Çu tiªn ®· b¾t ®Çu xuÊt hiÖn vµ ë l¹i Trµm

Chim trong suèt thêi gian nµy ®Ó kiÕm ¨n. Sè l−îng c¸ thÓ SÕu ®Çu ®á ë c¸c khu vùc

trong VQG t¹i thêi ®iÓm nµy ®−îc tæng hîp ë b¶ng 1 d−íi ®©y.

B¶ng 1: Sè l−îng c¸ thÓ SÕu ®Çu ®á ë VQG Trµm Chim tõ th¸ng 12/2007 - 6/2008

N¨m 2007

N¨m 2008

Thêi gian

Khu vùc Th¸ng 12

Th¸ng 1

Th¸ng 2

Th¸ng 3

Th¸ng 4

Th¸ng 5

Th¸ng 6

A1 2 5 0 10 12 4 0

A2 0 0 0 3 0 0 0

A3 0 0 0 0 0 0 0

A4 0 0 16 19 22 0 0

A5 5 6 41 74 92 0 0

Tæng sè 7 11 57 106 126 4 0

Nh− vËy cã thÓ thÊy t¹i VQG Trµm Chim sè l−îng SÕu ®Çu ®á bay ®Õn tËp

yÕu cña chóng, l¹i cã ®Þa h×nh trèng tr¶i, yªn tÜnh. Thêi ®iÓm SÕu ®Çu ®á tËp trung

N. Cö, §. T. N. Uyªn ...vµ biÕn ®éng sè l−îng cña SÕu ®Çu ®á..., TR. 27-34

®«ng nhÊt ®Ó kiÕm ¨n lªn tíi 92 c¸ thÓ ë khu A5 (ngµy 15/4). Ngoµi ra SÕu cßn di

chuyÓn ®Õn c¸c khu A1 vµ A2 ®Ó uèng n−íc vµ ngñ. Khu A3 lµ n¬i duy nhÊt hiÖn nay

Sù biÕn ®éng sè l−îng cña SÕu ®Çu ®á ®−îc thÓ hiÖn nh− sau (biÓu ®å 1).

KÕt qu¶ trªn ®· cho thÊy sù biÕn ®éng sè l−îng c¸ thÓ cña SÕu ®Çu ®á t¹i

VQG Trµm Chim. Cô thÓ vµo th¸ng ®Çu tiªn cña mïa kh« (12/2007) chØ cã 7 c¸ thÓ

(chiÕm 5,55% sè c¸ thÓ ghi nhËn ®−îc ë thêi ®iÓm nhiÒu nhÊt), vµ sè l−îng cña chóng

®· t¨ng dÇn. Vµo th¸ng 1 n¨m 2008, con sè nµy ®· t¨ng lªn víi con sè kh«ng ®¸ng kÓ

lµ 11 c¸ thÓ. Sè l−îng c¸ thÓ SÕu vÒ nhiÒu tõ th¸ng 2 víi 57 c¸ thÓ, tøc lµ ®· t¨ng

h¬n so víi th¸ng 12 tíi 50 c¸ thÓ, vµ vµo th¸ng 3 lµ 106 c¸ thÓ. Sè l−îng cña chóng

®¹t ®Ønh cao nhÊt vµo th¸ng 4 n¨m 2008 lµ 126 c¸ thÓ. Vµo ®Çu th¸ng 5 sè l−îng SÕu

b¾t ®Çu gi¶m vµ chØ cßn 4 c¸ thÓ vµo gi÷a th¸ng nµy. Tõ cuèi th¸ng 5 cho ®Õn th¸ng

bé SÕu ®· ®i khái vïng kiÕm ¨n ë VQG Trµm Chim, c¸c sè liÖu quan s¸t kh¸c còng

cho thÊy lóc nµy chóng còng ®· hoµn toµn bay khái vïng ®ång b»ng s«ng Cöu Long.

Nh− vËy, SÕu ®Çu ®á xuÊt hiÖn ë VQG Trµm Chim trong suèt thêi gian mïa

kh« tõ th¸ng 12/2007 ®Õn cuèi th¸ng 5/2008. Tuy nhiªn, sè l−îng ®µn b¾t ®Çu t¨ng

chñ yÕu tõ th¸ng 2 ®Õn th¸ng 4 n¨m 2008 víi sè l−îng nhiÒu nh

Êt lµ 126 c¸ thÓ.

- Tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2008:

Sè l−îng vµ biÕn ®éng sè l−îng SÕu ®Çu ®á ë VQG Trµm Chim tõ n¨m 2000

®Õn n¨m 2008 ®−îc tæng hîp tõ c¸c ®iÒu tra nghiªn cøu kh¸c nhau [9, 10], kÕt qu¶

nh− sau (b¶ng 2, biÓu ®å 2).

BiÓu ®å 1:

BiÕn ®éng sè l−îng SÕu ®Çu ®á tõ th¸ng

100

120

140

Th¸ng

2007

2008

Thêi

gian

Sè l−îng

12/2007 ®Õn th¸ng 6/2008 ë VQG Trµm

Chim

Báo cáo nghiên cứu khoa học: " Dẫn liệu về số lượng và sự biến động số lượng của Sếu đầu đỏ (Grus antigone sharpii Blanford, 1929) ở Vườn Quốc gia Tràm Chim, huyện Tam Nông, Tỉnh Đồng Tháp"

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi