intTypePromotion=1
ADSENSE

Bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hóa ở đồng bằng sông Cửu Long hiện nay

Chia sẻ: Angicungduoc2 Angicungduoc2 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:11

48
lượt xem
2
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết “Bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hóa ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay” tập trung nghiên cứu một số quan điểm của Đảng về bảo đảm việc làm và đời sống cho người dân trong quá trình công nghiệp hóa, đồng thời nghiên cứu thực trạng và đưa ra một số giải pháp định hướng nhằm đảm bảo việc làm cho người dân bị thu hồi đất ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện nay.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hóa ở đồng bằng sông Cửu Long hiện nay

BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG CHO NGƯỜI DÂN<br /> BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA<br /> Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY<br /> TS. Đỗ Thị Hiện<br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đang diễn ra ở<br /> hầu hết các tỉnh thành phố trên cả nước với tốc độ ngày càng cao. Theo quy<br /> luật chung, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa sẽ dẫn đến<br /> việc hình thành các khu công nghiệp, khu đô thị và phát triển hệ thống cơ sở hạ<br /> tầng kinh tế - xã hội. Để có tiền đề về vị trí, đất đai phục vụ xây dựng các khu<br /> công nghiệp, khu đô thị và các công trình công cộng thì hằng năm Nhà nước<br /> tiến hành thu hồi một lượng lớn diện tích đất nông nghiệp giao cho chủ đầu tư<br /> để thực hiện các dự án sản xuất kinh doanh, điều đó đã và đang làm nảy sinh<br /> nhiều vấn đề xã hội phức tạp, nhất là việc chăm lo, ổn định đời sống cho người<br /> dân sau khi đất bị thu hồi. Theo đó, bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống<br /> cho người dân sau khi bị thu hồi đất là vấn đề được quan tâm gần đây.<br /> Bài viết “Bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất<br /> trong quá trình công nghiệp hóa ở Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay” tập<br /> trung nghiên cứu một số quan điểm của Đảng về bảo đảm việc làm và đời sống<br /> cho người dân trong quá trình công nghiệp hóa, đồng thời nghiên cứu thực<br /> trạng và đưa ra một số giải pháp định hướng nhằm đảm bảo việc làm cho người<br /> dân bị thu hồi đất ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện nay.<br /> Từ khóa: chất lượng cuộc sống, người bị thu hồi đất, công nghiệp hóa,<br /> Đồng bằng sông Cửu Long<br /> <br /> <br /> 1. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo đảm chất lượng<br /> cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hóa<br /> Có thể thấy, hơn 30 năm qua, nông nghiệp Việt Nam đã có những bước<br /> tiến vượt bậc, phần lớn người nghèo sống ở nông thôn nhờ đó đã cải thiện đời<br /> sống, đưa Việt Nam trở thành một trong những nước có tỷ lệ xóa đói, giảm<br /> nghèo với tốc độ cao nhất trên thế giới. Thành quả này có được một phần nhờ<br /> vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Đại hội<br /> Đảng lần thứ VII (tháng 6/1991) chỉ rõ: Phát triển nông, lâm, ngư nghiệp gắn<br /> với công nghiệp chế biến, phát triển toàn diện kinh tế nông thôn và xây dựng<br /> <br /> <br /> <br /> Trường Đại học Hoa Sen.<br /> <br /> <br /> <br /> 178<br /> PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG<br /> KỶ YẾU HỘI THẢO<br /> TỪ THỰC TIỄN ĐẾN CHÍNH SÁCH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn định tình hình kinh tế xã<br /> hội. Đại Hội Đảng IX (tháng 4/2001) đề ra nhiệm vụ đẩy nhanh công nghiệp<br /> hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Trung ương ban hành Nghị quyết 5<br /> về “đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn thời kỳ<br /> 2001-2010”.<br /> Đến Nghị quyết lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương khóa X về nông<br /> nghiệp, nông dân, nông thôn, nhận định: nông thôn Việt Nam đã đạt được<br /> những thành tựu khá toàn diện và to lớn. Đồng thời cũng nhấn mạnh vị trí chiến<br /> lược của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong sự nghiệp công nghiệp hóa,<br /> hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đề cao vai trò chủ thể của nông dân<br /> và đề xuất xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại,<br /> bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả<br /> năng cạnh tranh cao. Nghị quyết cũng đặt chỉ tiêu, đến năm 2020, lao động<br /> nông nghiệp còn khoảng 30% lao động xã hội, tỷ lệ lao động nông thôn qua đào<br /> tạo đạt trên 50%, số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50% 1.<br /> Trong bối cảnh quá trình công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô<br /> thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi cả nước với tốc độ ngày càng cao<br /> dẫn đến việc hình thành các khu công nghiệp, khu đô thị và phát triển hệ thống<br /> cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội. Theo đó, Nhà nước tiến hành thu hồi một lượng<br /> lớn diện tích đất nông nghiệp giao cho chủ đầu tư để thực hiện các dự án sản<br /> xuất kinh doanh, điều đó: “đã và đang làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức<br /> tạp, nhất là việc chăm lo, ổn định đời sống cho người dân sau khi đất bị thu<br /> hồi” 2. Bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống cho người dân sau khi bị thu hồi<br /> đất là vấn đề được quan tâm trong những năm gần đây. Để bảo đảm việc làm và<br /> đời sống cho người dân bị thu hồi đất cần dựa trên các quan điểm sau:<br /> Một là, thu hồi đất phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa là rất cần<br /> thiết, người bị thu hồi là người có đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội.<br /> Đất nông nghiệp là tài sản quý giá nhất, nguồn lực quyết định để người<br /> nông dân tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Trong<br /> nhiều năm, Đảng và Nhà nước đã có những nỗ lực hỗ trợ nông dân tiếp cận<br /> <br /> <br /> 1<br /> Đảng cộng sảnViệt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương<br /> khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.121-126<br /> 2<br /> Lưu Song Hà (2009), Điều tra điểm tâm lý nông dân bị thu hồi đất làm khu công nghiệp,<br /> Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr.22<br /> <br /> <br /> 179<br /> quyền sử dụng đất đai và vấn đề bảo hộ nông dân giữ quyền sử dụng đất cả với<br /> tư cách tư liệu sản xuất, lẫn tư cách tài sản 1. Khác với các tư liệu khác, sức sản<br /> xuất của đất đai có thể không bị suy giảm cùng với thời gian nếu con người biết<br /> cách khai thác và sử dụng hợp lý. Đảm bảo an ninh lương thực là cần thiết cho<br /> sự phát triển bền vững, song, đảm bảo an ninh lương thực bằng cách giữ<br /> nguyên diện tích đất nông nghiệp vốn có là không hợp lý vì chúng ta có thể lợi<br /> dụng sức sản xuất không có hạn của đất và tận dụng sức mạnh của khoa học -<br /> công nghệ để thực hiện mục tiêu này với một số lượng diện tích đất nông<br /> nghiệp ít hơn. Với biện pháp này, có thể chuyển một phần diện tích đất nông<br /> nghiệp sang phục vụ phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ, du lịch… là<br /> những lĩnh vực tạo ra được nhiều việc làm hơn hàng chục lần so với đất để làm<br /> nông nghiệp và cũng đem lại thu nhập cao hơn, ổn định hơn cho người lao<br /> động. Đây cũng là phương thức phổ biến mà các quốc gia phát triển trên thế<br /> giới thực hiện.<br /> Người bị thu hồi đất là những người bị mất tư liệu sản xuất chính đã gắn<br /> bó với nhiều thế hệ trong gia đình họ, do vậy cần nhìn nhận đây là những người<br /> đóng góp trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Cho<br /> nên, ngoài bồi thường về giá trị quyền sử dụng đất, giá trị tài sản trên đất đúng<br /> theo quy định và phù hợp với thực tiễn từng địa phương, cần tiếp tục tập trung<br /> các nguồn lực của nhà nước và xã hội để thực hiện các chính sách cho người<br /> dân thuộc diện thu hồi đất có việc làm, có thu nhập ổn định và đảm bảo điều<br /> kiện sống tốt hơn.<br /> Việc thu hồi đất liên quan đến nhiều mối quan hệ lợi ích, có thể khái quát<br /> thành lợi ích xã hội, lợi ích của người dân và lợi ích của các đơn vị sử dụng đất<br /> thu hồi. Trong đó, về phía xã hội, thu hồi đất sẽ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu<br /> <br /> <br /> 1<br /> Chính sách đất nông nghiệp hiện nay ở nước ta là kết quả của quá trình xây dựng trên quan<br /> điểm đổi mới trong một thời gian dài. Khởi điểm của quá trình đổi mới đó là Nghị quyết 10 của Bộ<br /> Chính trị năm 1988 về giao quyền tự chủ cho hộ nông dân, Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban<br /> Chấp hành Trung ương (khóa VI) tháng 11-1988 về giao đất cho hộ nông dân. Cụ thể hóa các chủ<br /> trương của Đảng, Nhà nước đã xây dựng và ban hành nhiều văn bản pháp lý xác định chế độ, chính<br /> sách đối với đất nông nghiệp, trong đó nổi bật là Luật Đất đai ban hành năm 1993 (được liên tục sửa<br /> đổi vào các năm sau này, nhất là Luật Đất đai sửa đổi năm 2003), Luật Thuế chuyển quyền sử dụng<br /> đất (năm 1999), Luật Thuế sử dụng đất nông nghiệp (năm 2000, thay cho thuế nông nghiệp)... Nội<br /> dung cơ bản của chính sách đất nông nghiệp của Nhà nước Việt Nam hiện nay thể hiện qua chế độ sở<br /> hữu đất nông nghiệp, chính sách giá đất của Nhà nước, chính sách tích tụ và tập trung đất nông<br /> nghiệp, chính sách thuế đất nông nghiệp và chính sách bồi thường khi thu hồi đất nông nghiệp.<br /> <br /> <br /> <br /> 180<br /> PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG<br /> KỶ YẾU HỘI THẢO<br /> TỪ THỰC TIỄN ĐẾN CHÍNH SÁCH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> kinh tế, cơ cấu lao động, về phía đơn vị sử dụng đất để xây dựng kết cấu hạ<br /> tầng kinh tế xã hội, các công trình công cộng và lợi ích quốc gia, có thể là các<br /> doanh nghiệp sản xuất kinh doanh nhằm thu lợi nhuận, về phía người dân thì họ<br /> bị mất việc làm truyền thống, cuộc sống hiện tại bị xáo động. Như vậy, người<br /> nông dân vừa là người đóng góp và đồng thời lại là đối tượng ở vào vị thế yếu<br /> trong giao dịch đất nông nghiệp 1. Do vậy, thu hồi đất có thể nhanh hoặc chậm<br /> nhưng hệ quả lâu dài thành công hay thất bại phụ thuộc vào việc giải quyết hài<br /> hòa, hợp lý các mối quan hệ lợi ích này, phải chú trọng đến lợi ích của người<br /> dân. Cần tuân thủ nguyên tắc thị trường trong thu hồi đất đảm bảo sự công<br /> khai, minh bạch, ngang giá và bình đẳng đối với người dân trong thực hiện<br /> chính sách đền bù, giải tỏa, tạo việc làm ổn định cho người dân - những người<br /> có đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.<br /> Hai là, bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống cho người có đất bị thu<br /> hồi phải được ưu tiên hàng đầu trong thu hồi đất.<br /> Đây là quan điểm thể hiện tôn chỉ và mục đích: “do dân và vì dân”. Công<br /> nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa là rất cần thiết song không vì thế mà hy<br /> sinh lợi ích của hàng chục triệu nông dân. Thực tế, quá trình chuyển đổi kinh tế<br /> đã tác động nhiều mặt lên mọi mặt của đời sống xã hội và xuất hiện những kết<br /> quả không mong muốn là tất yếu. Trong đó, có việc một bộ phận cư dân bị “tụt<br /> hậu” và bị mất mát do những thay đổi trong cơ cấu kinh tế mới tạo ra mà chủ<br /> yếu lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Đó là hiện tượng “nghèo đói trong tiến<br /> trình phát triển” 2. Giai đoạn hiện nay, khi mà nghèo đói đã trở thành vấn đề cơ<br /> <br /> 1<br /> Xem Trần Thị Minh Châu, Chính sách đất nông nghiệp ở Việt Nam,<br /> www.tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi: người nông dân chỉ được sử dụng đất nông<br /> nghiệp vào mục đích sản xuất nông nghiệp. Do mức sinh lợi của ngành nông nghiệp thấp nên giá trị<br /> chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp thành tiền không lớn, không khuyến khích người nông dân<br /> chuyển quyền sử dụng này cho người khác; Nhà nước toàn quyền quy hoạch và thu hồi đất nông<br /> nghiệp để chuyển thành đất đô thị hoặc đất kinh doanh mà nông dân không có quyền thỏa thuận giá<br /> đất bị thu hồi, cũng như không có quyền phản đối hoặc đòi hỏi đền bù thỏa đáng quyền lợi của mình.<br /> Trường hợp đất thu hồi để làm các công trình công cộng như đường sá, công trình thủy lợi... thì<br /> không có mặt bằng giá mới nên người nông dân không cảm nhận được thiệt thòi của họ. Trường hợp<br /> Nhà nước thu hồi đất để chuyển thành khu đô thị theo cách giao cho các doanh nghiệp đầu tư kết cấu<br /> hạ tầng rồi bán nền, bán nhà... sẽ làm xuất hiện mặt bằng giá quyền sử dụng đất phi nông nghiệp,<br /> thường cao hơn giá đất nông nghiệp nhiều lần; thời hạn giao đất nông nghiệp cho nông dân theo quy<br /> định của pháp luật hiện hành là quá ngắn (50 năm với đất trồng cây lâu năm, 20 năm với đất còn lại)<br /> so với thời hạn giao đất phi nông nghiệp. Hạn mức diện tích đất giao khá thấp.<br /> 2<br /> Trung tâm khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia, Vấn đề nghèo đói trong nền kinh tế thị<br /> trường ở Việt Nam hiện nay, Số 3-2002, tr.30<br /> <br /> <br /> 181<br /> bản của phát triển xã hội và phát triển con người và quan niệm về đói nghèo đã<br /> không còn giới hạn ở những chỉ số về thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình mà<br /> còn mở rộng sang các chỉ số phi thu nhập khác. Đói nghèo, theo đó là một<br /> thách thức trên con đường phát triển, là một trở ngại để thực hiện hóa mục tiêu<br /> dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.<br /> Do vậy, nhất thiết cùng với quá trình đổi mới, tăng trưởng kinh tế phải<br /> tiến hành công tác xóa đói giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội, tránh sự<br /> phân hóa giàu nghèo quá giới hạn cho phép. Quan điểm của Đảng rất rõ là: “kết<br /> hợp chặt chẽ các vẫn đề kinh tế và xã hội trong quá trình công nghiệp hóa, hiện<br /> đại hóa nông nghiệp, nông thôn nhằm giải quyết việc làm, xóa đói, giảm nghèo,<br /> ổn định xã hội và phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của<br /> người nông dân nông thôn…” 1. Đảm bảo việc làm cho người dân bị thu hồi đất<br /> là ưu tiên hàng đầu.<br /> Ba là, đảm bảo việc làm, thu nhập và đời sống cho người dân bị thu hồi<br /> đất là trách nhiệm của toàn xã hội.<br /> Trên quan điểm “giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là<br /> nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trước hết phải khơi dậy tinh<br /> thần yêu nước, tự chủ, tự lực tự cường vươn lên của nông dân..” 2, thì việc đảm<br /> bảo việc làm, thu nhập cho người dân bị thu hồi đất đời hỏi sự lãnh đạo của các<br /> cấp ủy Đảng, sự chỉ đạo của chính quyền các cấp trong việc thực hiện phương<br /> án đền bù, đề án dạy nghề, tạo việc làm cho người dân, thực hiện cong khai,<br /> minh bạch về quy hoạch, giá cả, có cơ chế tham gia giám sát của người dân…<br /> đây là việc làm khó khăn, phức tạp cần được nhận thức đầy đủ, đúng đắn của<br /> toàn xã hội tránh xảy ra tiêu cực, tham nhũng và tình trạng khiếu kiện kéo dài.<br /> <br /> <br /> 2. Thực trạng và một số giải pháp bảo đảm chất lượng cuộc sống cho<br /> người dân bị thu hồi đất trong quá trình công nghiệp hóa ở Đồng bằng<br /> sông cửu Long<br /> 2.1. Thực trạng<br /> ĐBSCL 3 là một trong 8 vùng kinh tế quan trọng, chiếm 12% diện tích đất<br /> <br /> 1<br /> Đảng cộng sảnViệt Nam (2003), Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCH TW khoa IX<br /> 2<br /> Đảng cộng sảnViệt Nam (2008), Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy BCH TW khóa X<br /> 3<br /> ĐBSCL nằm ở phần cuối của bán đảo Đông Dương, liền kề với vùng kinh tế trọng điểm<br /> phía Nam nên vùng có mối quan hệ hai chiều rất chặt chẽ và quan trọng. Nằm giáp với Campuchia và<br /> <br /> <br /> <br /> 182<br /> PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG<br /> KỶ YẾU HỘI THẢO<br /> TỪ THỰC TIỄN ĐẾN CHÍNH SÁCH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> tự nhiên, 32% diện tích đất nông nghiệp cả nước; nổi tiếng là châu thổ lớn và<br /> phì nhiêu vào bậc nhất không những của Việt Nam mà của cả Đông Nam Á.<br /> Đây là vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo, trái cây nhiệt đới, thủy sản lớn nhất<br /> của Việt Nam. Đặc biệt trong 30 năm đổi mới, sản xuất lúa gạo, rau quả và nuôi<br /> trồng thủy sản đã phát triển rất đáng kể, đóng góp quan trọng vào mục tiêu an<br /> toàn lương thực và xuất khẩu của cả nước.<br /> Những năm gần đây, nhằm đáp ứng yêu cầu tốc độ đô thị hóa, ở ĐBSCL,<br /> Nhà nước tiến hành thu hồi đất nông nghiệp, đất ở... phục vụ nhu cầu xây dựng<br /> các khu công nghiệp, chế xuất và đô thị. Theo đó, ở tất cả các tỉnh trong khu<br /> vực ĐBSCL đều có hàng loạt các dự án công nghiệp, đô thị xây dựng trên cơ sở<br /> thu hồi đất nông nghiệp. Chẳng hạn, trên địa bàn TP Cần Thơ hiện nay có hơn<br /> 5.752ha đất thuộc 66 đồ án qui hoạch xây dựng đang triển khai thực hiện, làm<br /> cơ sở để lập các dự án đầu tư. Về dự án đầu tư đã có 85 dự án được chấp thuận<br /> chủ trương đầu tư với tổng diện tích hơn 2.600ha. Trong đó có 28 dự án có<br /> quyết định giao đất với diện tích 652ha, 33 dự án đang triển khai nhưng chưa<br /> có quyết định thu hồi và giao đất với diện tích 1355ha, … Tại An Giang , năm<br /> 2006, trên địa bàn tỉnh bao gồm TP Long Xuyên và các huyện thị đã có 3.450ha<br /> đất đô thị hoá, đến nay mức đô thị hoá đã lên 4.950ha. ở Vĩnh Long, Đồng<br /> tháp, Tiền Giang… đều có hàng ngàn ha đất nông nghiệp bị thu hồi phục vụ<br /> quá trình công nghiệp hóa, đo thị hóa.<br /> Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất phù hợp chuyển dịch cơ cấu kinh<br /> tế trong quá trình CNH, HÐH đất nước. Tuy nhiên, từ đây cũng nảy sinh nhiều<br /> vấn đề kinh tế, xã hội bức xúc ở địa phương, nhất là việc làm của lao động<br /> nông thôn sau khi bị thu hồi đất.<br /> Theo đánh giá chung, có 25-30% số lao động sau thu hồi đất không có<br /> việc làm hoặc việc làm không ổn định. Có tỉnh hàng chục nghìn lao động mất<br /> việc làm. Chính điều này đã ảnh hưởng đến thu nhập và chất lượng cuộc sống<br /> <br /> cùng chung sông Mê Kông là điều kiện giao lưu hợp tác với các nước trên bán đảo. Nằm ở vùng tận<br /> cùng Tây Nam của Tổ quốc có bờ biển dài 73,2 km và nhiều đảo, quần đảo như Thổ Chu, Phú Quốc<br /> là vùng đặc quyền kinh tế giáp biển Đông và vịnh Thái Lan. Vùng nằm trong khu vực có đường giao<br /> thông hàng hải và hàng không quốc tế giữa Nam á và Đông Nam á cũng như với châu úc và các quần<br /> đảo khác trong Thái Bình Dương. Vị trí này rất quan trọng trong giao lưu quốc tế. Theo kết quả điều<br /> tra dân số ngày 01/04/2011, dân số vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 17.325.167 người, chiếm<br /> 19,8% dân số cả nước. Tỷ lệ tăng dân số bình quân 1999-2009 là 0,6%. Đây là vùng đất hội cư của<br /> nhiều tộc người, trong đó chủ yếu là người Việt (90%), người Khơme (6%), người Hoa (2%), còn lại<br /> là người Chăm. Họ cùng chung sống và phát triển các loại hình hoạt động kinh tế.<br /> <br /> <br /> 183<br /> của người dân. Cùng với thất nghiệp hoặc việc làm không ổn định là nguy cơ<br /> đói nghèo, thất học, tệ nạn xã hội… gia tăng.<br /> Một vấn đề nữa là khi đẩy mạnh CNH nông nghiệp nông thôn thì nhờ<br /> khoa học công nghệ, sản lượng lương thực ở đồng bằng sông Cửu Long<br /> (ĐBSCL) tăng lên nhanh chóng, không chỉ rút ngắn thời gian thu hoạch mà còn<br /> tiết kiệm sức lao động cho nông dân. Trồng trọt vẫn là ngành sản xuất chính<br /> trong nông nghiệp ĐBSCL. Năm 2013, cánh đồng mẫu lớn phát triển được<br /> 76.000 Ha. Giá thành sản xuất lúa đông xuân 3.616 đ/kg, hè thu 4.142 đ/hg.<br /> Sản lượng lúa của đồng bằng đạt 24,35 triệu tấn (tăng gấp 4 lần trong suốt 30<br /> năm đổi mới). Xuất khẩu gạo Việt Nam chiếm 20% thị phần thế giới hàng năm.<br /> Đến nay Đồng bằng sông Cửu Long đã cơ giới hóa khâu làm đất đạt 80%, tuốt<br /> lúa 95%, xay xát 95%, cả khu vực có 12.234 máy gặt lúa (8.698 máy gặt đập<br /> liên hợp) giúp cho diện tích thu hoạch lúa bằng máy đạt 56% diện tích. Có trên<br /> 10.000 máy sấy lúa, chủ động sấy 42% diện tích lúa hè thu 1. Tuy nhiên, khi cái<br /> gì cũng cơ giới hóa hết, thành ra những người không có tư liệu sản xuất, không<br /> trình độ bị thất nghiệp. Trên những cánh đồng khắp các tỉnh ĐBSCL chỉ còn<br /> những nông dân trên tuổi tứ tuần, hầu hết thanh niên đến tuổi lao động đều rời<br /> quê tìm đến các thành phố lớn để làm thuê. Nhiều xã trong khu vực có đến hơn<br /> 30% dân lao động nghèo đi Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh… làm thuê. Điều<br /> đáng buồn là nghèo quá nên cũng có chừng 30% con em bỏ học theo cha mẹ đi<br /> làm ăn xa hoặc lao động trước tuổi 2. Một nghịch lý là trong khi tốc độ phát<br /> triển lúa gạo không ngừng gia tăng, 10 triệu đ/ha (đông xuân), 2,4 triệu đ/ha<br /> (hè thu), 6,3 triệu đ/ha (thu đông) thì thu nhập bình quân / nông hộ /năm thấp.<br /> Tình trạng này vẫn đang có xu hướng tăng lên 3.<br /> Nguyên nhân phổ biến dẫn tới người nông dân phải chuyển nghề và tìm<br /> kiếm việc làm mới là do không đáp ứng được yêu cầu về tay nghề, nhiều địa<br /> bàn có tới hàng nghìn lao động mất việc làm nhưng chỉ có số ít người đã qua<br /> đào tạo nghề. Lao động nông nghiệp qua đào tạo còn rất thấp (3,6%). Hơn nữa,<br /> số người lao động quá tuổi tuyển dụng (trên 35 tuổi), độ tuổi khó thích nghi với<br /> môi trường lao động mới chiếm tỷ lệ cao. Mặt khác, ở các vùng chuyển đổi đất,<br /> nhận thức của người lao động còn ỷ lại vào chính sách hỗ trợ tiền đền bù của<br /> <br /> 1<br /> http://iasvn.org/homepage/Cong-nghiep-hoa,-hien-dai-hoa-nong-nghiep,-nong-thon-Dong-<br /> bang-song-Cuu-Long-%E2%80%93-30-nam-nhin-lai<br /> 2<br /> http://congly.vn/phong-su/dong-bang-song-cuu-long-cong-nghiep-hoa-hay-that-nghiep-hoa<br /> 3<br /> http://nhandan.com.vn/bandoc/item/8811502<br /> <br /> <br /> <br /> 184<br /> PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG<br /> KỶ YẾU HỘI THẢO<br /> TỪ THỰC TIỄN ĐẾN CHÍNH SÁCH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Nhà nước mà chưa tự mình tìm kiếm việc làm, trong khi đó, việc tổ chức, chỉ<br /> đạo, tuyên truyền hướng dẫn cho người lao động ở các địa phương còn hạn chế.<br /> Bên cạnh những mặt tích cực từ quá trình đô thị hóa, cũng nảy sinh nhiều vấn<br /> đề phức tạp. Một bộ phận nông dân do không đủ đất sản xuất, thất nghiệp,<br /> khiến đời sống ngày càng khó khăn... Bên cạnh một số hộ gia đình giàu lên nhờ<br /> đền bù đất thì cũng không ít gia đình lâm vào cảnh "trắng tay". Hầu hết các gia<br /> đình sử dụng tiền đền bù vào việc mua sắm các phương tiện cho sinh hoạt như<br /> mua ti-vi, xe máy và xây nhà... thậm chí có gia đình còn cho con cái ăn chơi<br /> tiêu xài dẫn đến tệ nạn xã hội trong khu vực nông thôn ngày càng gia tăng. Qua<br /> điều tra cho thấy, thu nhập bình quân đầu người của các hộ nông dân bị thu hồi<br /> đất vừa qua chỉ có khoảng10% hộ thu nhập tăng, còn hơn 80% giảm so với<br /> trước.<br /> Những năm qua, Chính phủ đã có chính sách ưu tiên giải quyết việc làm<br /> cho người dân có đất bị thu hồi, nhưng thực tế chưa đáp ứng nhu cầu. Phần lớn<br /> nông dân trong vùng quy hoạch đều bị động khi phải chuyển đổi mục đích đất<br /> sản xuất. Trong khi đó, khả năng thu hút lao động vào các khu công nghiệp còn<br /> thấp, chưa đến 35% tổng số lao động đang làm việc ở nông thôn. Ðó là chưa kể<br /> một lượng lớn lao động không đáp ứng yêu cầu về tay nghề. Nhiều địa phương<br /> có tới hàng nghìn lao động bị mất việc làm nhưng số người đã qua đào tạo còn<br /> rất ít.<br /> Rõ ràng, việc công nghiệp hóa ruộng đồng đã thúc đẩy nền kinh tế nông<br /> nghiệp nhảy vọt nhanh chóng là điều không thể phủ nhận. Tuy nhiên, chính<br /> những nấc thang mới này đã “cướp” mất việc của một bộ phận không nhỏ lao<br /> động chân tay. Đã đến lúc “thay áo” mới cho nông nghiệp để phù hợp với cơ<br /> chế thị trường nhằm giải quyết hợp lý số lượng lao động dư thừa và nâng tầm<br /> sản xuất cho nông dân có điều kiện phát triển. Tạo việc làm ổn định, nâng cao<br /> thu nhập là yêu cầu cần thiết để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân<br /> sau khi bị thu hồi đất.<br /> 2.2. Một số giải pháp<br /> Từ thực trạng nêu trên, để đảm bảo chất lượng cuộc sống, giải quyết tốt<br /> vấn đề việc làm, thu nhập và cho người dân sau khi bị thu hồi đất ở ĐBSCL,<br /> bên cạnh việc nhận thức đúng và đầy đủ về tình trạng nông dân không đất từ<br /> các cấp trung ương, bộ ngành đến các địa phương, nhà đầu tư và người dân cần<br /> thiết phải có những chỉ đạo kịp thời, cụ thể và khẩn trương để cụ thể hóa quan<br /> <br /> <br /> <br /> 185<br /> điểm, Nghị quyết, chính sách của Đảng và Nhà nước thành các chương trình, kế<br /> hoạch triển khai thực hiện. Đặc biệt, cần có các Chương trình đột phá từ tư duy<br /> đến chính sách; từ bố trí cán bộ đến điều hành, tổ chức thực hiện phải đạt được<br /> yêu cầu đột phá, thể hiện có sự phối hợp, gắn kết giữa các lĩnh vực, các ngành<br /> một cách đúng hướng, hiệu quả từ trước, trong và sau hiện thực thu hồi đất.<br /> Về quy hoạch, kế hoạch<br /> Tại vùng đồng bằng Sông Cửu Long có đến 111 khu, cụm công nghiệp.<br /> Trong số này chỉ có 5 khu họat động có hiệu quả. Tình trạng giải toả đất làm<br /> khu công nghiệp rồi bỏ trống và hậu quả mà người dân gánh chịu diễn ra phổ<br /> biến. Do vậy, cần tích cực rà soát xử lý các dự án treo. Tích cực tuyên truyền<br /> cho người dân, hạn chế người dân bán ruộng, bán đất cho các chủ đầu tư theo<br /> hình thức “tự thoả thuận” để rồi dần dần theo cuộc sống “đô thị hoá nửa mùa”,<br /> bằng nghề chạy xe ôm, làm ăn công, làm hồ ở các dự án.<br /> Gắn quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch phát triển các khu<br /> công nghiệp, khu đô thị, quy hoạch sử dụng đất với kế hoạch giải quyết việc<br /> làm và đào tạo nghề. Việc triển khai thu hồi đất gắn với tuyên truyền về các<br /> khâu học nghề, chuyển nghề và tự tạo việc làm của người dân, trước hết là cho<br /> lớp thanh niên tại chỗ, có kế hoạch đào tạo họ cho phù hợp với nghề và cơ cấu<br /> lao động của doanh nghiệp đồng thời phối hợp tốt giữa các cấp ban, ngành,<br /> đoàn thể và tổ chức xã hội để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng và thông tin về thị<br /> trường lao động, có kế hoạch ưu tiên sử dụng lao động địa phương.<br /> Về nâng cao chất lượng lao động nông thôn và tạo việc làm cho lao động<br /> nông thôn<br /> Giáo dục và đào tạo giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển bền vững<br /> của đất nước, đối với lao động nông thôn, việc phát triển đào tạo nghề sẽ góp<br /> phần quan trọng trong việc tạo việc làm và tìm kiếm việc làm mới khi bị thu<br /> hồi đất. Việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn và tạo việc làm cho lao<br /> động nông thôn cần được chủ trọng. và được xác định: “là sự nghiệp của Đảng,<br /> Nhà nước, của các cấp, các ngành và toàn xã hội” 1. Do vậy, tăng cường công<br /> tác giáo dục, khuyến khích các phong trào học tập để thanh niên đến tuổi lao<br /> động có dủ trình độ văn hóa tự tìm kiếm việc làm ngoài nông nghiệp, mở rộng<br /> <br /> <br /> 1<br /> Thủ tướng chính phủ (27/11/2009), Quyết dịnh phê duyệt đề án đào tạo nghề cho lao động<br /> nông thôn đến năm 2020, số 1956/QĐ-Ttg.<br /> <br /> <br /> <br /> 186<br /> PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG<br /> KỶ YẾU HỘI THẢO<br /> TỪ THỰC TIỄN ĐẾN CHÍNH SÁCH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> nâng cao chất lượng dạy nghề, gắn đào tạo nghề với giải quyết việc làm, xã hội<br /> hóa các hoạt động dạy nghề…<br /> Về tạo cơ chế chính sách kinh tế - xã hội đối với lao động lớn tuổi, lao<br /> động nữ.<br /> Lao động lớn tuổi (trên 35) và lao động nữ chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số<br /> lao động bị thu hồi đất ở nước ta hiện nay, trong khi đó khả năng tự chuyển đổi<br /> nghề nghiệp của nhóm này lại thấp. Họ chỉ có thể tham gia vào phân mảng thị<br /> trường lao động phổ thông hoặc tư tạo việc làm trong lĩnh vực dịch vụ, thương<br /> mại và đời sống. Do vậy, cần có cơ chế chính sách kinh tế - xã hội đối với<br /> nhóm này. Một mặt, phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống, nghề phi<br /> nông nghiêp. Ở nông thôn, đầu tư cơ sở hạ tầng ở nông thôn và cho vay vốn ưu<br /> đãi để tự họ tổ chức các hoạt động dịch vụ nhỏ lẻ phù hợp.<br /> Ưu tiên những sáng kiến mới phát triển nông thôn<br /> Đây là giải pháp mang tính lâu dài và thường xuyên. Để giải quyết vấn<br /> đề việc làm và nâng cao thu nhập cho người nông dân sau khi bị thu hồi đất cần<br /> có sự hợp tác mạnh mẽ hơn và ưu tiên những sáng kiến mới ở các cấp độ (đặc<br /> biệt chú ý các sáng kiến cụ thể, phù hợp ở ngay tại địa phương) về phát triển<br /> nông thôn và giảm nghèo. Các sáng kiến ấy hướng đến và có thể được tiến hành<br /> như “một cuộc cách mạng trong nông nghiệp” nhằm thu hẹp khoảng cách về<br /> năng suất khi mà người nông dân đã bị giảm diện tích sản xuất thì cần tăng vụ;<br /> phổ biến các công nghệ sau thu hoạch nhằm giảm thiểu thất thoát sản lượng;<br /> tăng cường quảng bá và đưa vào sử dụng các giống năng suất cao; có khả năng<br /> chống sâu bệnh tốt; có thể tận dụng các nguồn gien chưa được khai thác;…<br /> <br /> <br /> 3. Kết luận<br /> Công nghiệp hóa hiện đại hóa là con đường tất yếu để phát triển kinh tế<br /> nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Việc chuyển một phần nguồn<br /> lực đất đai từ mục đích sản xuất nông nghiệp sang phục vụ các ngành công<br /> nghiệp và dịch vụ là cần thiết. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến việc hàng<br /> triệu lao động nông thôn ở ĐBSCL không còn đất sản xuất, mất hoặc thiếu việc<br /> làm, đời sống khó khăn. Đảm bảo việc làm cho người dân bị thu hồi đất ở<br /> ĐBSCL là yêu cần bức thiết, làm tốt vấn đề này sẽ góp phần thực hiện “Gắn kết<br /> chặt chẽ chính sach kinh tế với chính sách xã hội, phát triển kinh tế với nâng<br /> <br /> <br /> <br /> 187<br /> cao chất lượng cuộc sống cho người dân, đảm bảo để nhân dân được hưởng thụ<br /> tốt hơn thfnh quả của công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển kinh tế” 1.<br /> <br /> <br /> TÀI LIỆU THAM KHẢO<br /> 1. Đảng cộng sản Việt Nam (2003), Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCH<br /> TW khoa IX<br /> 2. Đảng cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc<br /> lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nôi.<br /> 3. Đảng cộng sản Việt Nam (2008), Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy BCH<br /> TW khóa X<br /> 4. Đảng cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban<br /> chấp hành Trung ương khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội<br /> 5. http://congly.vn/phong-su/dong-bang-song-cuu-long-cong-nghiep-hoa-<br /> hay-that-nghiep-hoa<br /> 6. http://iasvn.org/homepage/Cong-nghiep-hoa,-hien-dai-hoa-nong-nghiep,-<br /> nong-thon-Dong-bang-song-Cuu-Long-%E2%80%93-30-nam-nhin-lai<br /> 7. http://nhandan.com.vn/bandoc/item/8811502<br /> 8. Lưu Song Hà (2009), Điều tra điểm tâm lý nông dân bị thu hồi đất làm<br /> khu công nghiệp, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội.<br /> 9. Thủ tướng chính phủ (27/11/2009), Quyết dịnh phê duyệt đề án đào tạo<br /> nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020, số 1956/QĐ-Ttg.<br /> 10. Trung tâm khoa học Xã hội và Nhân văn quốc gia, Vấn đề nghèo đói<br /> trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, Số 3-2002.<br /> 11. www.tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 1<br /> Đảng cộng sảnViệt Nam (2016), Văn kiện ĐHĐB toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG, Hà<br /> Nôi, tr.136<br /> <br /> <br /> <br /> 188<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2