ĐA D NG NGH THU T ĐIÊU KH C ĐÁ TRÊN TH GI IẠ Ệ Ậ Ắ Ế Ớ
Có th nói, điêu kh c đá là lo i hình ngh thu t xu t hi n s m nh t c a nhân lo i. Tể ắ ạ ệ ậ ấ ệ ớ ấ ủ ạ ừ
đó đn nay, điêu kh c đá ngày càng phát tri n r c r g n li n v i các n n văn hóaế ắ ể ự ỡ ắ ề ớ ề
khác nhau trên th gi i. Bài vi t hôm nay s đa quý v tr i nghi m ngh thu tế ớ ế ẽ ư ị ả ệ ệ ậ điêu
kh c đáắ trên kh p th gi i.ắ ế ớ
N N ĐIÊU KH C ĐÁ TÂY T NGỀ Ắ Ạ
Ph t giáo nh h ng đn m i khía c nh trong đi s ng sinh ho t ng i dân Tâyậ ả ưở ế ọ ạ ờ ố ạ ườ
T ng. Đc truy n bá vào th k VII, Ph t giáo d n tr thành tôn giáo chính vào thạ ượ ề ế ỷ ậ ầ ở ế
k VIII. K t h p v i n n văn hóa truy n th ng đa ph ng đc đáo, Ph t giáo Tâyỷ ế ợ ớ ề ề ố ị ươ ộ ậ
T ng ra đi.ạ ờ
Đ có th hi u rõ h n t m nh h ng c a Ph t giáo Tây T ng, chúng ta ph i ng mể ể ể ơ ầ ả ưở ủ ậ ạ ả ắ
nhìn các tác ph mẩ điêu kh c đáắ m ngh t i n i đây. Các tác ph m đá hi n hi n kh pỹ ệ ạ ơ ẩ ể ệ ắ
m i n i Tây T ng. Nh ng phi n đá đc ch m kh c và s n màu s c s . Ch đọ ơ ở ạ ữ ế ượ ạ ắ ơ ặ ỡ ủ ề
th ng h ng đn Ph t giáo, loài v t và các sinh ho t th ng ngày.ườ ướ ế ậ ậ ạ ườ
LO I HÌNH S N PH M ĐÁ TÂY T NGẠ Ả Ẩ Ạ
Ch đ xuyên su t c a các s n ph m n i đây chính là tín ng ng truy n th ng vàủ ề ố ủ ả ẩ ơ ưỡ ề ố
Ph t giáo. Ph n l n, s n ph m n i đây đc làm ra d i d ng mani stone. Đây là m tậ ầ ớ ả ẩ ơ ượ ướ ạ ộ
lo i hình riêng bi t. S dĩ nh th là vì th n chú sáu âm c a Đc Avalokiteshvaraạ ệ ở ư ế ầ ủ ứ
đc kh c lên đá. Đó là Om Mani Padme Hum (ti ng Ph n) hay ng i Tây T ng phátượ ắ ế ạ ườ ạ
âm thành Om Mani Peme Hung. Đây là m t trong nh ng câu th n chú n i ti ng nh tộ ữ ầ ổ ế ấ
trong Ph t giáo. Ng i Vi t Nam chúng ta th ng bi t đn Úm ma ni bát mi h ng hayậ ườ ệ ườ ế ế ồ
Án ma ni bát mê h ng. Tây T ng, câu th n chú này r t đc coi tr ng th hi n lòngồ Ở ạ ầ ấ ượ ọ ể ệ
bác ái c a Đc Quán Âm.ủ ứ
Th n chú sáu âm c a Đc Avalokiteshvara đc kh c lên đá.ầ ủ ứ ượ ắ
Ngoài ra, ng i dân n i đây còn ném các hòn đá mani stone này nh m t hành đngườ ơ ư ộ ộ
c u nguy n. Mani stone đc xem là v t linh thiêng dùng hi n t lên Đc Ph t. M tầ ệ ượ ậ ế ế ứ ậ ộ
hình th c khác chính là t ng mani stone. Nh ng b c t ng này có th dài t vài metứ ườ ữ ứ ườ ể ừ
đn m t kilomet và cao đn 2m.ế ộ ế
Bên c nh Ph t giáo, ng i n i đây còn kh c lên đá nh ng ho t đng th ng ngày c aạ ậ ườ ơ ắ ữ ạ ộ ườ ủ
h . Có th , truy n th ng này đã đc l u truy n t th i Nguyên Th y đn nay.ọ ể ề ố ượ ư ề ừ ờ ủ ế
Không khó đ chúng ta b t g p hình nh v chuy n đi săn, thú v t… đc l u giể ắ ặ ả ề ế ậ ượ ư ữ
trên đá. Đi u này giúp điêu kh c đá Tây T ng mang nhi u ý nghĩa h n ch là các bi uề ắ ạ ề ơ ỉ ể
t ng tâm linh. Nh ng d u n l ch s c a bao th th ng i Tây T ng đu đcượ ữ ấ ấ ị ử ủ ế ệ ườ ạ ề ượ
kh c ghi tr n v n trên đá.ắ ọ ẹ
NGUYÊN LI U ĐÁ VÀ PH NG PHÁP CH TÁCỆ ƯƠ Ế
Đa ph n ng i dân ch m kh c th ng trên phi n đá, kh i đá hay th m chí là viên đáầ ườ ạ ắ ẳ ế ố ậ
cu i. Quy mô c a các s n ph m thay đi t nh nh viên s i đn hoành tráng nh núiộ ủ ả ẩ ổ ừ ỏ ư ỏ ế ư
đá. B n có th b t g p nhi u mani stone n ng hàng trăm t n bên v đng. Hay b nạ ể ắ ặ ề ặ ấ ệ ườ ạ
cũng có th nhìn th y nh ng hòn nh đc tr em trong làng mang theo bên mình.ể ấ ữ ỏ ượ ẻ
Không có m t hình d ng, màu s c hay ch đ c đnh cho s n ph m đá này.ộ ạ ắ ủ ề ố ị ả ẩ
T t c các tác ph m đu đc t o nên th công, không có s tr giúp c a máy móc.ấ ả ẩ ề ượ ạ ủ ự ợ ủ
Th điêu kh c n i đây th ng là th y tu, nông dân hay nh ng ng i chăn nuôi. Hợ ắ ơ ườ ầ ữ ườ ọ
th ng ch tác và mùa đông và nh ng d p l tôn giáo khác. Điêu kh c mani stone cònườ ế ữ ị ễ ắ
đc xem là m t ph ng pháp thi n đnh.ượ ộ ươ ề ị
NGH THU T ĐIÊU KH C ĐÁ SHONA – ZIMBABWEỆ Ậ Ắ
Ngh thu t điêu kh c Shona c a ng i Zimbabwe đc r t nhi u ng i bi t đn.ệ ậ ắ ủ ườ ượ ấ ề ườ ế ế
Ngu n g c tên Shona l y t t c ng i Shona, b t c l n nh t t i Zimbabwe. Th mồ ố ấ ừ ộ ườ ộ ộ ớ ấ ạ ậ
chí, ý nghĩa tên Zimbabwe b t ngu n t ngh đá m ngh lâu đi c a ng i Shona.ắ ồ ừ ề ỹ ệ ờ ủ ườ
Theo ti ng đa ph ng, Zimbabwe là ngôi nhà c a đá. Trong quá kh , điêu kh c đáế ị ươ ủ ứ ắ
Shona không đc bi t đn r ng rãi nh ngày nay. Ng i Shona ch y u ch tác đáượ ế ế ộ ư ườ ủ ế ế
đ xây d ng và trang trí. Và thành ph Great Zimbabwe đc xây d ng hòan toàn t đáể ự ố ượ ự ừ
là minh ch ng rõ ràng nh t. S phát tri n, tân ti n trong k thu t ch tác đá c a b t cứ ấ ự ể ế ỹ ậ ế ủ ộ ộ
Shona đc th hi n rõ nét.ượ ể ệ
Đ có th hi u rõ h n v n n văn hóa Shona, chúng ta cùng tìm hi u qua các ph nể ể ể ơ ề ề ể ầ
d i đây.ướ
CÁC LO I ĐÁ ĐC S D NGẠ ƯỢ Ử Ụ
Đa ph n điêu kh c Shona s d ng các lo i đá trong h Serpentine. Nh ng lo i đá tr mầ ắ ử ụ ạ ọ ữ ạ ầ
tích, bi n ch t này s h u s c màu vô cùng đa d ng. Màu s c đá bi n đi t xanh láế ấ ở ữ ắ ạ ắ ế ổ ừ
đm đn đen, ho c là nh ng s c đ hi m g p h n.ậ ế ặ ữ ắ ộ ế ặ ơ
Ph n l n t ng đá c a ngh thu t Shona đu đc ch tác t đá Serpentine.ầ ớ ượ ủ ệ ậ ề ượ ế ừ
Lo i đá đu tiên đc đ c p đn t i đây là đá Opal. Đá Opal là lo i đá m m, đc,ạ ầ ượ ề ậ ế ạ ạ ề ụ
màu xanh lá cây nh t, đôi khi có màu nâu nh t. Lo i đá này mang đn nh ng vân đáạ ạ ạ ế ữ
m n, nh b m t g n nh trong m . Đi u đc bi t c a đá Opal chính là nh ng đmị ỏ ề ặ ầ ư ờ ề ặ ệ ủ ữ ố
đ, cam hay xanh d ng r i rác trên b m t.ỏ ươ ả ề ặ
Ti p theo, chúng ta s cùng đn v i lo i đá c ng nh t trong các lo i đá ch tác n iế ẽ ế ớ ạ ứ ấ ạ ế ơ
đây. Đó chính là đá springstone. Màu s m c a đá giúp mang l i đ t ng ph n cao khiậ ủ ạ ộ ươ ả
đt gi a không gian t i sáng. Đi u này giúp các tác ph m càng n i b t h n.ặ ữ ươ ề ẩ ổ ậ ơ
Đá cobalt có th có màu tím hay l c v i vân vàng – tr ng hay nâu/cam. S quý hi mể ụ ớ ắ ự ế
cùng tính ch t giòn c a đá là thách th c trong vi c ch tác. Qua đôi tay c a ngh nhânấ ủ ứ ệ ế ủ ệ
giàu kinh nghi m, màu s c cùng vân đá s hi n lên n i b t.ệ ắ ẽ ệ ổ ậ
Dolomite là lo i đá m m, th ng có màu tr ng – h ng. N u có s xu t hi n c aạ ề ườ ắ ồ ế ự ấ ệ ủ
nguyên t s t, đá có th mang màu vàng, xám, th m chí là đen. B t c Shona th ngố ắ ể ậ ộ ộ ườ
dùng lo i đá này đ ch tác các thành ph m quy mô l n.ạ ể ế ẩ ớ
Ngoài ra, điêu kh c Shona còn s d ng đá Sapolite, Leopard và nhi u lo i đá khác n a.ắ ử ụ ề ạ ữ
QUY TRÌNH CH TÁCẾ
Đu tiên, h ch n ra ph n đá phù h p nh t v i d đnh, hay đn gi n ch là đp nh t.ầ ọ ọ ầ ợ ấ ớ ự ị ơ ả ỉ ẹ ấ
Th điêu kh c Shona miêu t công vi c c a h nh giúp đá b c l nét đp ti m n.ợ ắ ả ệ ủ ọ ư ộ ộ ẹ ề ẩ
Trong văn hóa Shona, quá trình điêu kh c g n li n v i đi s ng tâm linh c a b t c.ắ ắ ề ớ ờ ố ủ ộ ộ
H tin r ng linh h n c a t tiên và các sinh v t có th đc tìm th y trong đá.ọ ằ ồ ủ ổ ậ ể ượ ấ
Sau khi đã l a ch n đc ph n đá ng ý, ngh nhân b t đu phác th o trên đá b ngự ọ ượ ầ ư ệ ắ ầ ả ằ
bút chì. T đây, các công c th công đc s d ng đ ch m kh c lên phi n đá. Nghừ ụ ủ ượ ử ụ ể ạ ắ ế ệ
nhân linh ho t l a ch n búa và đc v i nhi u hình d ng và kích c khác nhau.ạ ự ọ ụ ớ ề ạ ỡ
Khi đã t o hình thô cho phi n đá, ngh nhân b t đu t o hình s n ph m. Ngh nhânạ ế ệ ắ ầ ạ ả ẩ ệ
s d ng búa nh tác đng tr c ti p lên b m t đá. Quá trình này giúp b c l các vân đáử ụ ỏ ộ ự ế ề ặ ộ ộ
t nhiên và t t t o hình cho thành ph m.ự ừ ừ ạ ẩ
Ti p theo là công đo n làm nh n b m t đá. T t c các công c nh dũa, bào hay máyế ạ ẵ ề ặ ấ ả ụ ư
móc đu đc s d ng tri t đ.ề ượ ử ụ ệ ể
B c cu i cùng chính là đánh bóng s n ph m. Tr c khi ti n hành đánh bóng, cácướ ố ả ẩ ướ ế
ngh nhân dùng gi y nhám đ tăng thêm đ m n cho thành ph m. Đ đánh bóng, thôngệ ấ ể ộ ị ẩ ể
th ng, h s dùng l a đ làm m giai đo n này. D i nhi t đ nóng, sáp s ch yườ ọ ẽ ử ể ấ ạ ướ ệ ộ ẽ ả
xu ng bám trên b m t đá. Các t ng l p sáp này sau đó đc đp v đ l ra đ sángố ề ặ ầ ớ ượ ậ ỡ ể ộ ộ
bóng và chi u sâu màu s c đá.ề ắ
