Lêi nãi ®Çu
XuÊt ph¸t thùc kh¸ch quan do ®ßi hái cña h×nh thµnh ph¸t
triÓn cña nÒn kinh ttrêng . Do ®ã ,viÖc h×nh thµnh c¸c c«ng ty phÇn
(CTCP ) vÊn ®Ò phÇn ho¸ doanh nghiÖp Nhµ níc (DNNN ) t yÕu
®èi víi qu¸ tr×nh ph¸t triÓn m¹nh cñan kinh tÕ thÞ trêng . H×nh thøc CTCP
®· xuÊt hiÖn vµo nh÷ng n¨m cuèi thÕ XVI ®Çu thÕ XVII , tríc
tiªn ë níc Anh sau ®ã níc Ph¸p . Tr¶i qua qtr×nh ph¸t triÓn cña nÒn
kinh , nhÊt trong giai ®o¹n cuéc ch m¹ng c«ng nghiÖp diÔn ra th×
CTCP ph¸t triÓn rÊt m¹nh mÏ. §Õn nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû XX th× CTCP ®· trë
thµnh h×nh thøc kinh doanh rÊt pbiÕn ë c¸c níc nÒn kinh thÞ trêng
ph¸t triÓn m¹nh. Víi ViÖt Nam chóng ta, tõ khi ®Êt níc ®îc thèng nhÊt , do
ph¶i gi¶i quyÕt hËu qu¶ nÆng cña chiÕn tranh . MÆt kh¸c do c¬ chÕ kinh
xuÊt ph¸t ®iÓm cña chóng ta thÊp. ChÝnh vËy, viÖc kh«i phôc nÒn
kinh tuy ®· ®¹t ®îc nhiÒu thµnh c«ng, song ng n nhiÒu h¹n chÕ. Do
®ã ®¹i héi §¶ng lÇn thø VI (12/ 1986) ®· ®¸nh dÊu ®æi míi cña nÒn
kinh tÕ ViÖt nam. §ã qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi nÒn kinh tËp trung quan
liªu bao cÊp, sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng, Nã kh«ng clµm thay ®æi mét c¸ch
s©u s¾c nÒn kinh níc ta cÊu kinh , thµnh phÇn kinh quan hÖ
së h÷u mµ cßn lµm xuÊt hiÖn h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ míi ®ã lµ CTCP. NghÞ
quyÕt §¹i héi §ng n thø VI, VII, VIII HiÕn ph¸p 1992 ®Òu kh¼ng ®Þnh:
NÒn kinh níc ta hiÖn nay n kinh hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn vËn
hµnh theo chÕ thÞ trêng qu¶n cña Nhµ níc theo ®Þnh híng
héi cnghÜa. Trong nÒn kinh nhiÒu thµnh ®ã, kinh quèc doanh ®îc
x¸c ®Þnh gi÷ vai trß chñ ®¹o. c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ho¹t ®éng theo luËt
vµ b×nh ®¼ng tríc ph¸p luËt
C«ng ty cæ phÇn lo¹i h×nh doanh nghiÖp ®èi víi níc ta t¬ng ®èi
míi. Tríc ®©y cha cã LuËt doanh nghiÖp th× ho¹t ®éng theo LuËt c«ng
ty. Khi LuËt doanh nghiÖp ra ®êi (th¸ng 12 n¨m 1999) th× ng ty phÇn
®îc c ®Þnh ®Çy ®ñ rµng h¬n, mét trong 4 lo¹i h×nh doanh nghiÖp
®îc quy ®Þnh trong LuËt doanh nghiÖp. Còng chÝnh ®ã c«ng ty
phÇn ph¸t triÓn m¹nh h¬n ngµy cµng ph¸t huy ®îc nh÷ng u thÕ cña nã
trong nÒn kinh . So víi c¸c lo¹i h×nh doanh nghiÖp kh¸c th× c«ng ty phÇn
rÊt cã u thÕ trong viÖc huy ®éng nguån vèn nhµn i trong c«ng chóng. t
kh¸c víi viÖc h×nh thµnh thÞ trêng chøng kho¸n ë níc ta th× c«ng ty cæ phÇn
lµ ®iÒu kiÖn quan träng vµ tiªn quyÕt cho sù ho¹t ®éng cña ttrêng nµy. Tõ
®ã thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn .
Víi vai trß tÇm quan träng cña c«ng ty cæ phÇn ë níc ta trong giai
®o¹n hiÖn nay, em m¹nh d¹n chän ®Ò tµi "C«ng ty cæ phÇn vµ vai trß cña nã
trong ph¸t triÓn kinh ë níc ta hiÖn nay". §Ó thùc hiÖn ®îc ®Ó i nµy
em xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù híng dÉn tËn t×nh cña thµy gi¸o NguyÔn ViÖt
TiÕn.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ
1
Ch¬ng I
Lý luËn CHUNG VÒ C¤NG TY cæ phÇn
I. Kh¸i niÖm, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña c«ng ty cæ phÇn
1. Kh¸i niÖm
C«ng ty cæ phÇn doanh nghiÖp trong ®ã c ®«ng gãp vèn kinh
doanh vµ chÞu tr¸ch nhiÖm trong ph¹m vi phÇn vèn gãp cña m×nh trªn c¬ së tù
nguyÖn ®Ó tiÕn hµnh c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh nh»m thu lîi nhuËn
2. LÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña c«ng ty cæ phÇn
C«ng ty cæ phÇn ra ®êi cuèi thÕ 16 ë c níc t b¶n ph¸t triÓn
nh mét nhu cÇu kh¸ch quan cña lÞch sö. Trong suèt mÊy tr¨m n¨m qua c¸c
c«ng ty cæ phÇn ®· chiÕm mét vai trß quan träng trong viÖc thóc ®Èy nÒn kinh
tÕ thÕ giíi. Qtr×nh lÞch h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña h×nh thøc c«ng ty cæ
phÇn trªn thÕ giíi cã thÓ ®îc m« t¶ theo s¬ ®å sau:
C¸c giai ®o¹n h×nh
thµnh CTCP trªn thÕ giíi
Giai ®o¹n
mÇm mèng
- Gãp vèn
theo nhãm
b¹n
- Ho¹t ®éng
liªn kÕt
láng lÎo
Giai ®o¹n
h×nh thµnh
- B¾t ®Çu
ph¸t hµnh
cæ phiÕu
- Bíc ®Çu
xuÊt hiÖn
giao dÞch
chøng
kho¸n
- Ho¹t ®éng
cã tæ chøc
lín h¬n
Giai do¹n
ph¸t triÓn
- C«ng ty cæ
phÇn phæ
biÕn ëc
níc t b¶n
chñ nghÜa
-C¸c h×nh
thøc ®a quèc
gia
- H×nh thµnh
trung t©m tµi
chÝnh quèc
-Giao dÞch
chøng kho¸n
s«i ®éng
Giai ®o¹n
trëng tnh
- H×nh thøc
c«ng ty xuyªn
quèc gia, ®a
quèc gia
- Thu hót c«ng
nh©n mua cæ
phiÕu
- C¬ cÊu c«ng
ty cæ phÇn
hoµn thiÖn,
ph¸p luËt hoµn
thiÖn
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ
2
2.1. Giai ®o¹n mÇm mèng
Trong nh÷ng m ®Çu cña phu¬ng thøc n xuÊt TBCN c¸c nhµ t b¶n
lËp ra c nghiÖp TBCN riªng lÎ, ho¹t ®éng ®éc lËp thuª mín c«ng nh©n
bãc lét lao ®éng lµm thuª. DÇn dÇn cïng víi ph¸t triÓn cña søc s¶n xuÊt
chÕ ®é tÝn dông ®· liªn kÕt víi nhau, dùa trªn quan nh©n th©n (gia
®×nh) c tÝn gãp vèn kinh doanh nh»m môc ®Ých sinh lîi. doanh
nghiÖp nhãm b¹n dÇn dÇn ph¸t triÓn thµnh doanh nghiÖp gãp vèn. N¨m 1553
c«ng ty phÇn ®Çu tiªn ë Anh thµnh lËp víi v«n 6000 ng Anh ph¸t
hµnh 240 phiÕu, mçi phiÕu 25 ng Anh ®Ó chøc ®éi bu«n gåm 3
chiÕc thuyÒn lín t×m ®êng sang Ên §é theo híng §«ng B¾c.
N¨m 1801 t¹i Lu©n §«n së giao dÞch chøng kho¸n chÝnh thøc ra ®êi t¹o
ra t trêng chøng kho¸n. ThÞ truêng chøng kho¸n liªn quan tíi doanh
nghiÖp cæ phÇn bao gåm cæ phÇn t nh©n doanh nghiÖp phÇn do N
níc ®øng ra thµnh lËp. Theo c M¸c "Trong bíc ®Çu cña n sn xuÊt
TBCN mét ngµnh s¶n xuÊt ®ßi hái mét t n tèi thiÓu lóc ®ã ng
nh©n riªng lÎ cha thùc hiÖn ®îc. T×nh h×nh ®ã dÉn ®Õn Nhµ níc ph¶i trî
cÊp... MÆt kh¸c ®iÒu ®ã ng dÉn ®Õn viÖc thµnh lËp nh÷ng n¬i n¾m g®éc
quyÒn do ph¸p luËt thõa nhËn ®Ó kinh doanh trong nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp
vµ th¬ng nghiÖp nhÊt ®Þnh". Nh vËy trong giai ®o¹n nµy c«ng ty cæ phÇn cã
hai lo¹i:
+ Doanh nghiÖp gãp vèn hoÆc doanh nghiÖp nhãm b¹n
+ Doanh nghiÖp do Nhµ níc lËp b»ng h×nh thøc ph¸t nh tr¸i kho¸n
(ë Mü gäi lµ cæ phÇn c«ng céng) hoÆc doanh nghiÖp Nhµ níc gãp vèn.
2.2. Giai ®o¹n h×nh thµnh
Trong nöa ®Çu thÐ XIX c c«ng ty phÇn chÝnh thøc lÇn lît ra
®êi víi h×nh thøc tæ chøc h×nh thøc ph©n phèi riªng cña chóng. Nh÷ng quy
®Þnh c¬ b¶n vÒ c«ng ty cæ phÇn ®· ra ®êi (ë Ph¸p vµo nh÷ng n¨m 1806). C«ng
ty phÇn ®îc thµnh p réng kh¾p trong c ngµnh nghÒ kh«ng ctrong
th¬ng nghiÖp mµ trong giai ®o¹n tríc ë c¸c ngµnh chÕ t¹o, c¸c lÜnh vùc giao
th«ng vËn t¶i ®êng s«ng, ®ßng s¾t.
phiÕu ph¸t hµnh thÓ n trao tay, lo¹i giao dÞch chøng kho¸n nµy
lóc vît ra ngoµi biªn giíi quèc gia thu lîi nhuËn theo h×nh thøc lîi c
®Þnh kú. Mét doanh nghiÖp lín cña t b¶n t nh©n t ®Çu ph¸t hµnh cæ
phÇn, t¸ch ngêi ®¹i biÓu quyÒn h÷u (héi ®ång qu¶n trÞ) ngêi kinh
doanh (gi¸m ®èc) ra lµm hai. c giao dÞch chøng kho¸n còng h×nh thµnh
phæ biÕn ë c¸c níc Ph¬ng y tuy nhiªn tríc nh÷ng n¨m 70 cña thÕ
XIX c«ng ty cæ phÇn cßn Ýt vµ h×nh thøc cha ®a d¹ng, quy m« cßn nhá.
2.3. Giai ®o¹n ph¸t triÓn
Sau nh÷ng n¨m 70 cña thÕ kû XIX c«ng ty phÇn ph¸t triÓn rÊt
nhanh pbiÕn ë tÊt c níc t n, c¸c ngµnh quy s¶n xuÊt
réng, tËp trung tb¶n diÔn ra víi tèc ®é cha ng cã, ra ®êi c chøc ®éc
quyÒn nh c ten Xanh ®ª ca vèt. c c«ng ty n¾m gi÷ cæ phÇn
khèng chÕ ra ®êi t¹o thµnh kÕt cÊu chuçi. ng ty mÑ c«ng - ty con – c«ng ty
ch¸u h×nh thµnh mét tËp ®oµn doanh nghiÖp xuyªn quèc gia.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ
3
§Õn m 1930 c«ng ty cæ phÇn cña Anh 86000, 90% t b¶n chÞu
khèng chÕ cña c«ng ty phÇn. ë 1909 ng 262000 c«ng ty
phÇn. §Õn n¨m 1939 sè c«ng ty cæ phÇn ë Mü chiÕm 51,7% trong tæng sè c¸c
xÝ nghiÖp n«ng nghiÖp vµ 92,6% gi¸ trÞ tæng s¶n lîng c«ng nghiÖp.
2.4. Giai ®o¹n h×nh thµnh
Sau chiÕn tranh t g thø hai ng ty phÇn nh÷ng ®Æc ®iÓm
míi:
- Dïng h×nh thøc phÇn ®Ó lËp ra c¸c c«ng ty xuyªn quèc gia ®a quèc
gia ®Ó liªn hîp kinh tÕ vµ quèc ho¸ phÇn h×nh thµnh c tËp ®oµn doanh
nghiÖp quèc tÕ
- Thu hót c«ng nh©n viªn chøc mua phÇn thùc hiÖn " chñ nghÜa t n
nh©n n" ®Ó lµm dÞu m©u thuÉn gi÷a lao ®éng vµ t b¶n ®ång thêi thu t
vèn mét c¸ch thuËn lîi
- cÊu chøc cña c«ng ty phÇn t¹i c¸c níc ngµy cµng hoµn thiÖn,
ph¸p luËt ngµy cµng kiÖn toµn vµ mçi níc ®Òu cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng
3. §iÒu kiÖn ®Ó h×nh thµnh c«ng ty cæ phÇn
Muèn h×nh thµnh c«ng ty phÇn ph¶i mét sè ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh
trong ®ã nh÷ng ®iÒu kiÖn sau lµ thiÕt yÕu :
3.1. Tån t¹i së h÷u kh¸c nhau vÒn
C«ng ty cæ phÇn c«ng ty nhiÒu ngêi ®øng së h÷u. NÕu c«ng ty
chØ thuéc mét chñ së h÷u th× chñ h÷u ®ã mét nh©n hay mét
chøc th× ®ã kh«ng ph¶i c«ng ty phÇn thuéc t lo¹i h×nh ng ty
kh¸c tc«ng ty t nh©n, c«ng ty TNHH mét thµnh viªn hay C«ng ty
liªn doanh ( nÕu chñ së h÷u lµ Nhµ níc)
3.2. Nh÷ng ngêi cã vèn muèn tham gia ®Çu t ®Ó kinh doanh thu i
nhuËn
§©y lµ h×nh thøc ®Çu t m¹o hiÓm nhÊt so víi c¸c h×nh thøc ®Çu t kh¸c
nh mua c«ng tr¸i, tr¸i phiÕu, göi ng©n hµng... Trong kinh doanh kh¶ n¨ng
ph¸ s¶n nhng bï l¹i h×nh thøc ®Çu t cã høa hÑn nhÊt kh«ng l¹m
ph¸t víi mãn tiÒn lín
3.3. Lîi nhuËn thu ®îc ph¶i cã ®ñ søc hÊp dÉn ngêi cã vèn tham gia kinh
doanh
NÕu lîi nhuËn trong kinh doanh mang l¹i lín h¬n i tøc ng©n hµng
hoÆc lîi c do ®Çu t vµo c¸c lÜnh vùc kh¸c lín h¬n ®ñ møc cÇn thiÕt th×
ngêi vèn míi s½n sµng gãp vèn vµo c«ng ty phÇn ®Ó tham gia kinh
doanh
3.4. Ph¶i cã sù nhÊt trÝ thµnh lËp c«ng ty
Nh÷ng ngêi vèn muèn tham gia kinh doanh ph¶i tho¶ thuËn ®îc
víi nhau ®Ó cïng gãp vèn ®øng ra thµnh p c«ng ty phÇn trªn c¬
nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p luËt. NÕu kh«ng tho¶ thuËn ®îc th× c«ng ty cæ
phÇn kh«ng thÓ thµnh lËp ®îc
4. C¬ cÊu tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c«ng typhÇn
4.1. Cæ phÇn, cæ phiÕu vµ cæ ®«ng
n cña c«ng ty cæ phÇn ®îc chia thµnh nhiÒu phÇn b»ng nhau gäi lµ
c phÇn. Chøng chØ do c«ng ty cæ phÇn ph¸t nh hoÆc bót to¸n ghi
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ
4
x¸c nhËn quyÒn h÷u mét hoÆc mét phÇn cña c«ng ty gäi phiÕu.
phiÕu thÓ ghi tªn hoÆc kh«ng ghi tªn. Gi¸ trÞ cña mçi cæ phiÕu gäi
mÖnh gi¸ cæ phiÕu. phiÕu b¶o ®¶m cho ngêi chñ h÷u quyÒn lÜnh
mét phÇn thu nhËp cña c«ng ty t¬ng øng víi sè tiÒn ghi trªn cæ phiÕu
Mét c«ng ty chØ ®îc phÐp ph¸t hµnh mét lîng phiÕu nhÊt ®Þnh.
phiÕu thêng vµ cæ phiÕu u ®·i do c«ng ty ph¸t hµnh h×nh thµnh nªn vèn
phÇn a c«ng ty. phiÕu chøng minh t c¸ch thµnh viªn cña nh÷ng
ngêi gãp vèn vµo c«ng ty cæ phÇn, nh÷ng thµnh viªn nµy gäi lµ cæ ®«ng. Mçi
®«ng thÓ mua mét hoÆc nhiÒu cæ phiÕu. QuyÒn tr¸ch nhiÖm, lîi Ých
cña mçi ®«ng phô thuéc vµo lîng phiÕu cña trong c«ng ty.
®«ng n¾m ®îc sè lîng cæ phiÕu khèng cth× cã thÓ n¾m ®îc quyÒn chi
phèi mäi ho¹t ®éng cu¶ c«ng ty.Theo ®iÒu 51 53 cña LuËt doanh nghiÖp
ViÖt Nam th× :
- ®«ng cã quyÒn do chuyÓn nhîng phÇn cho ngêi kh¸c trõ cæ
®«ng h÷u phÇn u ®·i. Vµ trong ba n¨m ®Çu khi thµnh lËp c«ng ty cæ
®«ng ng lËp chØ ®îc chuyÓn nhîng phÇn nÕu ®îc ®ång ý cña §¹i
héi §ång cæ ®«ng
- ®«ng thÓ chøc, c¸ nh©n lîng cæ ®«ng tèi thiÓu 3
kh«ng h¹n csè lîng tèi ®a
- ®«ng cã hai lo¹i ®«ng u ®·i vµ ®«ng phæ th«ng. ®«ng phæ
th«ng c quyÒn b¶n nh : tham biÓu quyÕt tÊt c¸c vÊn ®Ò
thuéc thÈm quyÒn cña §¹i héi ®ång cæ ®«ng ( mçi cæ phÇn mét phiÕu biÓu
quyÕt), ®îc nh©n cæ tøc víi møc theo quy ®Þnh cña §¹i héi ®ång ®«ng...
Cæ ®«ng hoÆc nhãm cæ ®«ng së h÷u trªn 10% sè cæ phÇn phæ th«ng trong thêi
h¹n liªn tôc Ýt nhÊt 6 th¸ng hoÆc kc nhá h¬n theo quy ®Þnh cña ®iÒu
lÖ c«ng ty cã quyÒn ®Ò cö ngêi vµo Héi ®ång Qu¶n trÞ vµ Ban kiÓm so¸t, yªu
cÇu triÖu tËp häp §¹i héi ®ång cæ ®«ng ....
4.2. C¬ cÊu tæ chøc vµ ®iÒu hµnh ho¹t ®éng cña c«ng ty cæ phÇn
Do ®Æc ®iÓm nhiÒu chñ h÷u trong c«ng ty phÇn nªn c ®«ng
kh«ng ttrùc tiÕp thùc hiÖn vai trß chñ h÷u cña m×nh ph¶i th«ng qua
chøc ®¹i diÖn m nhiÖm trùc tiÕp qn c«ng ty bao gåm: §¹i i
®«ng, Héi ®ång qu¶n trÞ, Gi¸m ®èc ®iÒu hµnh Ban kiÓm so¸t. §¹i héi
®«ng quan quyÕt ®Þnh cao nhÊt cña c«ng ty, §¹i héi cña nh÷ng
®«ng h÷u ®èi víi c«ng ty phÇn. §¹i héi ®«ng 3 h×nh thøc : §¹i
héi héi ®ång ®«ng thµnh lËp, §¹i héi ®ång ®«ng bÊt thêng vµ §¹i i
héi ®ång ®«ng. Héi ®ång qu¶n trÞ y qu¶n cña c«ng ty cæ phÇn
bao gåm nh÷ng thµnh viªn cã tr×nh ®é chuyªn m«n cao qu¶n lý giái ®Ó
thÓ hoµn thµnh tèt nhiÖm do §¹i i héi ®ång ®«ng giao phã. thµnh
viªn do §¹i héi ®«ng quyÕt ®Þnh vµ ®îc ghi vµo ®iÒu cña c«ng ty. i
®ång qu¶n trÞ toµn quyÒn nh©n danh ng ty ®Ó quyÕt ®Þnh mäi vÊn ®Ò liªn
quan ®Õn môc ®Ých, quyÒn lîi cña c«ng ty, trõ c¸c vÊn ®Ò thuéc thÈm quyÒn
cña §¹i héi ®ång cæ ®«ng. Héi ®ång Qu¶n trÞ tù bÇu chñ tÞch Héi ®ång vµ chñ
tÞch Héi ®ång Qu¶n trÞ thÓ kiªm Tæng gi¸m ®èc c«ng ty nÕu ®iÒu c«ng
ty kh«ng cã qui ®Þnh kh¸c.
Gm ®èc ®iÒu nh ngêi ®iÒu hµnh ho¹t ®éng ng ngµy cña c«ng
ty vµ chÞu tr¸ch nhiÖm tríc héi ®ång qu¶n trÞ viÖc thùc hiÖn c¸c nhiÖm
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.