Định giá rừng ngập mặn Trang16
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG
-----------O0O----------
MÔN HỌC:
KINH TẾ MÔI TRƯỜNG
2. ĐỊNH GIÁ RỪNG NGẬP MẶN
(Valuation Of Mangroves)
GVHD: TS. PHAN THỊ GIÁC TÂM
SVTH : PHAN THỊ ANH THƯ
NGUYỄN THỊ NGỌC PHƯỢNG
TPHCM, 5/2006
Định giá rừng ngập mặn Trang17
PHẦN 2
ĐỊNH GIÁ RỪNG NGẬP MẶN
(Valuation of Mangroves)
(bài này được trích ra từ bài báo “Rừng ngập mặn: tài nguyên bị đánh giá thấp của đất và biển”, tác giả Larry
Hamilton, John Dixon và Glenys Owen Miller, trong quyển Ocean Yearbook 8 (mùa đông, 1989), Đại học Chicago
Press).
2.1. Giới thiệu
Đối với hầu hết các loại hàng hóa, giá trị được xác định bởi thị trường. Điều này cũng đúng cho một số sản
phẩm trích từ rừng ngập mặn: nhiều đôla trên trăm sào hay trên kí cua. Không may, hàng hóa bán trực tiếp trên thị
trường (hay dịch vụ) được sản xuất ra từ hệ sinh thái r ừng ng ập m ặn chỉ đại diện cho một phần nhỏ của tổng dãy
sắp xếp các hàng hoá và dịch vụ, những cái tạo ra lợi ích cho các cá nhân và xã hội. Kết quả, rừng ngập mặn xem
như hệ sinh thái có giá trị thấp và vì thế nó trở thành ứng cử viên cho sự chuyển đổi mục đích sử dụng khác như hồ
nuôi trồng thủy sản, cơ sở hạ tầng (ví dụ cảng, bến du thuyền, các con đường ven bờ biển…), nông nghiệp, nhà ở và
rác thải.
Có hai câu hỏi cần đặt ra khi đánh giá các lựa chọn phát triển đề xuất từ rừng ngập mặn:
Thứ nhất là các lợi ích mong đợi từ sự chuyển đổi phải lớn và có thể xác định được,
Thứ hai, những chi phí thực (trực tiếp và gián tiếp) từ việc mất hệ sinh thái rừng ngập mặn là
gì?
Qui mô lợi ích mong đợi từ sự chuyển đổi rừng ngập mặn có thể tính toán được. Đối với một số lĩnh vực sử
dụng, cụ thể là các cơ sở hạ tầng như cảng, khu công nghiệp hay nhà ở, sự chuyển đổi là lâu dài và lợi ích kinh tế từ
sử dụng rừng ngập mặn thì khác nhau giữa các chi phí chuyển đổi ( làm sạch, lấp đầy, tưới tiêu…) và địa điểm lựa
chọn kém đắt tiền hơn. Trong nhiều trường hợp, có những lí do thuyết phục về việc xây dựng gần nguồn nước (như
cảng…), giá trị sử dụng của những cái như thế lớn và rõ ràng sự chuyển đổi này là đúng.
Ví dụ, ở Singapore, tài sản công nghiệp chủ yếu và cảng Jurong được xây dựng một phần trên
các diện tích đất ngập mặn đã khai hoang. Ở Malaysia, cảng Kelang cũng được xây dựng trên
Rừng Bần lâu năm xen lẫn mắm và dừa n ư ớc
Định giá rừng ngập mặn Trang18
cánh rừng ngập mặn được khai hoang. Sự chứng minh về các phát triển cơ sở hạ tầng khác
không phải luôn đầy đủ. Một điều nên lưu ý rằng, trong một vài khu vực, các chi phí quyết định
việc tạo nên khu đất từ khu rừng ngập mặn cao hơn nhiều so với dự kiến ban đầu do các chi phí
tăng thêm từ đo nền móng và sự ổn định của đất cũng như xây dựng và bảo vệ bờ kè. Ở cảng
Kelang, khu vực rộng lớn của rừng ngập mặn gần kề cảng mới cũng được chuyển đổi để phát
triển công nghiệp và thổ cư. Do sự đa dạng về kinh tế, các nhân tố định vị và kỹ thuật, vùng đất
này được cải tạo ở phí tổn lớn, sản phẩm hệ sinh thái rừng ngập mặn ban đầu mất đi, do đó cần
phải kết hợp các chi phí kinh tế của dự án.
Tuy nhiên, đối với các loại chuyển biến khác, các lợi ích có thể nhỏ hơn mong đợi và kém cố
định. Trong một số khu vực, quản lý đất rừng ngập mặn tỏ ra rất khó dựa trên cơ sở duy trì cả
trồng trọt và nuôi trồng thủy sản. Ở một vài nơi, điều này dẫn đến cái mà được ưa thích ngay từ
đầu hơn như “nghề nuôi trồng thủy sản luân phiên”. Đất axit phổ biến trong khu vực rừng ngập
mặn và là nguyên nhân chủ yếu của các vấn đề này. Với các công trình do con người làm ra, sự
dâng lên của bão và các trận bão to gây thiệt hại về tài sản. Trong mỗi trường hợp, các lợi ích
thuần từ quá trình chuyển đổi nhỏ hơn sự mong đợi ban đầu.
Ở đây, chúng ta không thảo luận thêm về vấn đề của các lợi ích mong đợi từ sự chuyển đổi rừng ngập mặn, cả
tầm quan trọng và tính cố định của chúng. Chúng ta có đủ lí do để nói đây là mảng thông tin quyết định khi định giá
lợi ích thuần của sự chuyển đổi là dương hay âm. Các lợi ích mong đợi thường được chứng minh bằng tư liệu “thanh
toán trước” trong bất cứ đề suất nào cho sự sửa đổi hay chuyển đổi rừng ngập mặn. Những cái gì không đủ hay thiếu
xót tư liệu để chứng minh, các chi phí cơ hội của các lợi ích đạt được là gì? Để trả lời câu hỏi này, người ta phải
định giá phạm vi đầy đủ của hàng hóa và dịch vụ lấy từ rừng ngập mặn, những cái có thể mất đi do sự chuyển đổi.
Đây là “chi phí cơ hội” thực của sự chuyển đổi, tức là những cái xã hội phải từ bỏ khi dùng rừng ngập mặn làm
cảng, hồ nuôi trồng thủy sản hay bất động sản, nhà cửa. Tuy nhiên, để đo các chi phí này là rấr khó.
2.2. Phương pháp đo lường các giá trị kinh tế
Khó khăn trong việc xác định giá trị kinh tế thực của rừng ngập mặn được xuất phát từ hai nguyên nhân:
(1) một số sản phẩm hay dịch vụ không có giá thị trường,
(2) các hàng hóa hay dịch vụ được làm ra tìm thấy cả ở cả bên trong và bên ngoài rừng ngập mặn
Với quy mô rộng lớn, các giá trị bên trong rừng ngập mặn, hàng hóa và dịch vụ chính dựa
trên đất đai, trong khi các hiệu quả phụ thường ở dưới nước hay ven biển, phản ánh vai trò của
rừng ngập mặn như cây cầu nối giữa biển và đất liền. Bảng 1 liệt kê các loại hàng hóa và dịch vụ
sản xuất từ hệ sinh thái rừng ngập mặn, từ sự sản xuất hữu hình của gốc cây hay cua đến các khía
cạnh kém hữu hình hơn như dòng dinh dưỡng hay môi trường nuôi dưỡng. Sự sản xuất hàng hóa
dịch vụ và sự tương tác của nước ngọt - nước mặn dẫn đến phân tán rải rác các vị trí của các sản
phẩm từ rừng ngập mặn. Hình 1 minh họa mối quan hệ giữa vị trí và định giá được nhấn mạnh
bằng ma trận đơn giản 2x2.
Định giá rừng ngập mặn Trang19
Bảng 1. Các sản phẩm trực tiếp và gián tiếp thu hoạch từ rừng ngập mặn.
Các sản phẩm trực tiếp
Các sản phẩm gián tiếp
Mục đích
sử dụng
Sản phẩm
Sản phẩm
Nguyên
liệu
Củi để nấu nướng, sưởi ấm, hun khói cá, khăn trải
giừơng,….nung gạch, than (củi), cồn.
Thức ăn,
phân bón
Xây dựng
Gỗ dùng làm giàn giáo và xây dựng các vật nặng nề (như cái
cầu), các thanh nối đường sắt, cột chống hầm mỏ, các sườn
ngang của sàn tàu để trụ chống sàn tàu, boong tàu; cọc cho các
toà nhà, làm sàn nhà, lót ván, vật liệu đóng tàu, cột trụ hàng rào,
ống dẫn nước, vỏ bào ép với nhựa dính làm vật liệu xây dựng,
keo hồ.
Thức ăn
Nghề cá
Sào cọc cho các bẫy cá, bè cá, …………, tannin (chất tiết từ vỏ
cây) để bảo quản lưới,……
Thức ăn
Nông
nghiệp
cỏ khô (cho súc vật ăn), phân xanh
Mật, sáp
Sản xuất
giấy
Nhiều loại giấy khác nhau
Thức ăn, lông
vũ, giải trí
(xem, săn
bắn)
Thức ăn,
dược phẩm,
thức uống.
Đường, rượu, dầu ăn, giấm, …, thức uống có men,...., dược
phẩm từ vỏ cây, lá và quả.
Thức ăn, bộ
lông thú, giải
trí (xem, săn
bắn)
Vật dụng
gia đình
Bàn ghế, keo, dầu làm đầu, tay cầm dụng cụ, ..., đồ chơi, que
diêm, ....
Da, thức ăn,
giải trí
Sản phẩm
sợi, da
Sợi tổng hợp, thuốc nhuộm quần áo, chất tannin bảo quản da.
Thức ăn, giải
trí.-
Những thứ
khác
Các hộp để đóng gói
Định giá rừng ngập mặn Trang20
Hình 1. Mối quan hệ giữa vị trí và loại hình hàng hoá, dịch vụ và phân tích kinh tế truyền
thống.
VỊ TRÍ CỦA HÀNG HOÁ VÀ DỊCH VỤ
Trên đất liền
Ngoài đất liền
Có thị trường
1
Thường xuyên, bao gồm sự
phân tích tính kinh tế (ví dụ:
sào đất, than củi, gỗ, cua,…)
2
Có thể gồm ( cá, nghêu sò,..)
Không có thị trường
3
Rất ít, bao gồm (loại có thể dùng để
chữa bệnh, gỗ đốt, dùng làm thức ăn
độn lúc đói kém, nơi nuôi dưỡng của
cá con, thức ăn cho cá ở cửa song
hoặc tôm, quang cảnh và nghiên cứu
thế giới hoang dã.)
4
Thường xuyên, bao gồm những thứ
không ai để ý đến ( dòng dinh dưỡng
cho cửa sông, tầng đệm cho tổn hại
do bão).
Khi định giá giá trị của rừng ngập mặn hiện tại, phép phân tích truyền thống chỉ bao gồm các mục trong khung
cung phần tư thứ 1 của hình 1, tức hàng hóa và dịch vụ có giá trên thị trường và được tìm thấy bên trong rừng ngập
mặn. Giá trị các sản phẩm trong phần tư thứ 1 thường xuyên nhỏ so với các lợi ích mong đợi từ chuyển hóa; do đó,
các vùng rừng ngập mặnrộng lớn được biến đổi mỗi năm nhân danh “hiệu quả kinh tế”. Khi những kiến thức về sự
tương tác sinh thái của rừng ngập mặn được nâng lên, thì hiệu quả trong cung phần tư thứ 2 được chú ý nhiều hơn
(những cái xuất hiện bên trong nhưng được bán trên thị trường). Trên quy mô rộng lớn, nó bao gồm cá và các loài
động vật có vỏ bắt ở vùng nước lợ.
Cung phần tư thứ 3 và 4 (hàng hóa và dịch vụ không có giá thị trường được tìm thấy bên trong và bên ngoài rừng
ngập mặn) thường bị phớt lờ đi. Vì một số hàng hoá và dịch vụ này, vấn đề định giá là do vai trò tồn tại của nó trong
nền kinh tế địa phương ( thuốc truyền thống, sản phẩm rừng ngập mặn thứ yếu). Còn đối với những thứ khác, định
dạng và xác định số lượng của hiệu quả thỉnh thoảng là một vấn đề. (lưu trữ bảo vệ ………) và do đó việc thay thế giá
trị tiền tệ có thể có khó khăn. Tuy nhiên sự đóng góp này của rừng ngập mặn có thể khá quan trọng trong những giới
hạn của lợi ích tổng tạo ra bởi hệ thống rừng ngập mặn.
2.3. Những nỗ lực định giá
Dữ liệu giới hạn sẵn có trên giá trị hàng năm của rừng ngập mặn. bảng 2 thể hiện một vài ví dụ
sưu tầm từ văn học và được báo cáo ở Hamilton và Snedaker (1984). Dãy giá trị được báo cáo (
USS/ha/năm) từ việc ước tính hệ sinh thái hoàn chỉnh (gốc phần tư thứ 1-4) đến ước tính sản phẩm
của rừng(gốc phần tư thứ 1 gồm hàng hoá trên mặt đất và có thị trường) đến sản phẩm ngư nghiệp
(gốc phần tư thứ 2, bên dưới và có thị trường). Dãy giá trị báo cáo hàng năm là rất lớn, từ
25$/ha/năm cho sản phẩm rừng ở Malaysia đến trên 1,000$/ha/năm ở Thái Lan bao gồm cả lợi ích
của ngư nghiệp và lâm nghiệp. Hầu hết những giá trị này là lợi ích tài chính tổng mà dùng giá cả
thị trường để định giá. Lợi ích thuần sẽ kém hơn sau khi trừ đi chi phí của sản phẩm.
Thái Lan. Giá cả ở Thái được tóm tắt trong bảng 2 là một trường hợp thú vị. Một cuộc nghiên
cứu đã được thực hiện cẩn thận ở một tỉnh Chanthaburi phía đông nam Thái Lan, khảo sát về nền
kinh tế dựa vào rừng ngập mặn truyền thống và đưa ra giá trị hàng năm cho sự đa dạng của các sản
phẩm bao gồm sản phẩm của rừng, nipa thatch, ngư nghiệp, sò, trại tôm, nông nghiệp (Christensen
1982).
Giá trị được ước tính cho từng loại trong sản phẩm rừng ngập mặn, bao gồm cả mức độ năng suất ở hiện tại và
tiềm tàng bằng sự quản lý cải tiến. Những giá trị này được thể hiện trong bảng 3. Giá trị các trại tôm là rất lớn, từ