BỘ VĂN HÓA-DU LỊCH VÀ THỂ THAO
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH
BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN
CÁC SẢN PHẨM DU LỊCH THỂ THAO
MẠO HIỂM VÙNG NÚI PHÍA BẮC
Chủ nhiệm đề tài: PHẠM TRUNG LƯƠNG
Viện Nghiên cứu phát triển du lịch
7030
18/11/2008
HÀ NỘI - 2008
BÁO CÁO TỔNG HỢP
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM DU LỊCH THỂ THAO – MẠO HIỂM VÙNG NÚI PHÍA BẮC 1
PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 . Đặt vấn đề
Vùng núi phía Bắc bao gồm các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lào Cai,
Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Thái Nguyên Lạng Sơn, Phú
Thọ, Bắc Giang và Quảng Ninh thuộc tiểu vùng du lịch Đông Bắc, tiểu vùng du lịch
Tây Bắc và một phần tiểu vùng du lịch duyên hải Đông Bắc, nơi phân bố chủ yếu địa
hình karst ở Việt Nam với nhiều hang động và các ngọn núi cao mà tiêu biểu là đỉnh
Phan Xi Phăng cao 3.143m được mệnh danh là “mái nhà Đông Dương”. Đây cũng là
lãnh thổ có địa hình chia cắt với hệ thống sông suối khá phát triển mà tiêu biểu là hệ
thống sông Hồng – sông Thái Bình và sông Kỳ Cùng - Bằng Giang. Đây là những điều
kiện và tiềm năng to lớn để phát triển loại hình du lịch thể thao - mao hiểm vốn đang
rất được khách du lịch ưa chuộng. Minh chứng cho tính hấp dẫn của loại hình du lịch
này là việc tổ chức thành công chương trình du lịch thể thao - mạo hiểm “Raid
Gouloises” năm 2002 trên một lãnh thổ trải dài từ Lào Cai đến Hải Phòng. Mức độ hấp
dẫn của các sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm ở khu vực này sẽ được tăng lên khi
du khách còn được khám phá những giá trị văn hoá bản địa đặc sắc của nhiều dân tộc
thiểu số như Tày, Dao, H’Mông, v.v. sinh sống ở đây.
Mặc dù có tiềm năng lớn về du lịch thể thao - mạo hiểm, tuy nhiên thời gian
qua loại hình du lịch này còn chưa phát triển, các sản phẩm du lịch thể thao - mạo
hiểm chưa rõ nét, đơn điệu và thiếu hấp dẫn. Khách du lịch hiện nay đến với vùng núi
phía Bắc chủ yếu là để tham quan, tìm hiểu các giá trị văn hoá của một số dân tộc
thiểu số, tham quan cảnh quan ở một số vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên như
Ba Bể, Hoàng Liên, v.v. Tiềm năng du lịch đặc sắc của khu vực này cho đến nay còn
để ngỏ. Một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng trên là cho đến nay chưa
có được cơ sở khoa học (lý luận và thực tiễn) làm cơ sở cho việc đẩy mạnh sự phát
triển các sản phẩm du lịch đặc sắc này.
Nhằm đẩy mạnh sự phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch thể thao
- mạo hiểm ở vùng núi phía Bắc, góp phần tích cực khắc phục một trong những hạn
chế cơ bản của du lịch Việt Nam và thực hiện chiến lược phát triển du lịch Việt Nam
đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, việc tiến hành nghiên cứu đề tài “Cơ sở
học để phát triển các sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm ở vùng núi phía Bắc” là rất
cần thiết và mang tính cấp thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ có ý nghĩa lý luận mà
sẽ còn có giá trị thực tiễn, góp phần đẩy mạnh sự phát triển loại hình du lịch đặc thù
và hấp dẫn của vùng núi phía Bắc Việt Nam.
BÁO CÁO TỔNG HỢP
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM DU LỊCH THỂ THAO – MẠO HIỂM VÙNG NÚI PHÍA BẮC 2
1.2 Mục tiêu, nội dung, quan điểm, phạm vi và phương pháp nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu
* Mục tiêu tổng quan: Góp phần làm phong phú và nâng cao sức cạnh tranh
của sản phẩm du lịch Việt Nam, thực hiện Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam; gắn
phát triển du lịch với xoá đói giảm nghèo vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa nơi có
tiềm năng du lịch song còn nhiều khó khăn.
* Mục tiêu cụ thể: Xác lập cơ sở khoa học (lý luận và thực tiễn) để phát triển
sản phẩm du lịch mạo hiểm - thế mạnh đặc thù của vùng núi phía Bắc, góp phần nâng
cao sức hấp dẫn du lịch của lãnh thổ.
1.2.2. Các nội dung nghiên cứu chính
Tổng quan những vấn đề lý luận về du lịch thể thao - mạo hiểm, về sản phẩm
du lịch thể thao - mạo hiểm, bao gồm cả việc xây dựng một số tiêu chí cơ bản
của sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm.
Tổng quan kinh nghiệm về phát triển sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm
Tiềm năng tài nguyên du lịch thể thao - mạo hiểm ở vùng trung du miền núi
phía Bắc
Đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm chủ yếu ở
vùng trung du miền núi phía Bắc
Xác định các nguyên nhân chủ yếu hạn chế sự phát triển của các sản phẩm du
lịch thể thao - mạo hiểm
Xác lập những định hướng chính phát triển các sản phẩm du lịch thể thao – mạo
hiểm chủ yếu ở vùng trung du miền núi phía Bắc
Kiến nghị một số giải pháp nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng du lịch vùng
núi phía Bắc để phát triển các sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm, góp phần
tích cực vào sự nghiệp phát triển du lịch vùng du lịch Bắc Bộ nói riêng, du lịch
Việt Nam nói chung.
1.2.3 Các quan điểm nghiên cứu chính
* Quan điểm hệ thống lãnh thổ
Hoạt động phát triển nói chung, du lịch thể thao mạo hiểm nói riêng, ở bất kỳ
cấp phân vùng lãnh thổ nào cũng không tách rời trong hệ thống lãnh thổ chung ở cấp
cao hơn. Hơn nữa, do đặc tính của hoạt động du lịch là có tính liên vùng và xã hội hoá
cao nên nghiên cứu các yếu tố liên quan đến hoạt động du lịch không thể tách rời khỏi
BÁO CÁO TỔNG HỢP
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM DU LỊCH THỂ THAO – MẠO HIỂM VÙNG NÚI PHÍA BẮC 3
quan điểm hệ thống lãnh thổ. Quan điểm hệ thống còn đặc biệt có ý nghĩa trong quá
trình nghiên cứu các yếu tố tài nguyên và môi trường do mối liên hệ liên vùng trong
quản lý và đánh giá các tác động ảnh hưởng.
* Quan điểm tổng hợp
Quan điểm tổng hợp là quan điểm truyền thống của nghiên cứu tự nhiên nói
chung và nghiên cứu về tài nguyên, môi trường nói riêng. Các vấn đề được xét dưới
những góc độ khác nhau:
- Nghiên cứu đồng bộ toàn diện về tiềm năng du lịch vùng núi phía Bắc nói
chung, du lịch thể thao mạo hiểm nói riêng, các yếu tố kinh tế - xã hội, quy luật phân
bố và biến động của chúng, những mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa các yếu tố hợp
phần.
- Sự kết hợp, phối hợp có quy luật, có hệ thống trên cơ sở phân tích đồng bộ và
toàn diện các yếu tố hợp phần, phát hiện và xác định những đặc điểm đặc thù của vùng
lãnh thổ nghiên cứu.
- Nghiên cứu toàn diện mối quan hệ tương tác giữa phát triển du lịch nói chung,
du lịch thể thao mạo hiểm nói riêng với sự phát triển kinh tế – xã hội nói chung trong
vùng lãnh thổ nghiên cứu.
* Quan điểm môi trường - sinh thái
Du lịch là một ngành kinh tế, vì vậy trong hoạt động phát triển phải tính đến lợi
ích và chi phí. Những lợi ích thu về trong hoạt động du lịch không chỉ có ý nghĩa kinh
tế và văn hoá mà còn phải tính đến lợi ích về môi trường sinh thái. Điều này có ý
nghĩa đặc biệt đối với phát triển du lịch bởi sự tồn tại của du lịch phụ thuộc vào chất
lượng của sản phẩm du lịch, trong đó điều gây cảm nhận rõ nhất cho du khách là tình
trạng của các hệ sinh thái và môi trường.
1.2.4 Phạm vi nghiên cứu
Về lãnh thổ : Nghiên cứu được tiến hành trên lãnh thổ đất liền vùng trung du
miền núi Bắc Bộ bao gồm các tiểu vùng du lịch Đông Bắc, tiểu vùng du lịch
Tây Bắc và một phần tiểu vùng du lịch duyên hải Đông Bắc (địa bàn các địa
phương : Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Điện Biên, Lai Châu, Lao Cai, Yên
Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Giang, Sơn La, Hòa
Bình và Quảng Ninh ).
Về thời gian: các số liệu, tài liệu chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu là
những tư liệu đã công bố trong vòng 5 năm trở lại đây (2000 - 2005).
Đối tượng: tài nguyên du lịch, sản phẩm và điều kiện trực tiếp ảnh hưởng đến
phát triển các sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm
BÁO CÁO TỔNG HỢP
CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM DU LỊCH THỂ THAO – MẠO HIỂM VÙNG NÚI PHÍA BẮC 4
1.2.5 Các phương pháp và quy trình nghiên cứu
1.2.5.1. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu
* Phương pháp phân tích tổng hợp và phân tích hệ thống
Đây là phương pháp cơ bản được sử dụng phổ biến trong hầu hết các nghiên
cứu khoa học. Nghiên cứu về phát triển du lịch có quan hệ chặt chẽ tới các điều kiện tự
nhiên, kinh tế - xã hội, vì vậy phương pháp này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình
nghiên cứu của đề tài này.
* Phương pháp điều tra thực địa
Công tác thực địa có mục đích cơ bản là kiểm tra chỉnh lý và bổ sung những tư
liệu; đối chiếu và lên danh mục cụ thể từng đối tượng nghiên cứu; sơ bộ đánh giá các
yếu tố cần thiết cho việc định hướng phát triển du lịch thể thao mạo hiểm ở những
điểm được lựa chọn
* Phương pháp thống kê
Đây là phương pháp không thể thiếu trong quá trình nghiên cứu về định lượng
trong mối quan hệ chặt chẽ về mặt định tính của các hiện tượng và quá trình, đối chiếu
biến động tự nhiên, kinh tế - xã hội với quá trình phát triển du lịch. Phương pháp toán
thống kê được vận dụng nghiên cứu trong đề tài này để xác định hiện trạng hoạt động
du lịch thông qua các chỉ tiêu phát triển ngành cơ bản.
* Phương pháp chuyên gia
Ngoài các phương pháp tự thân thì phương pháp chuyên gia cũng đóng vai trò
hết sức quan trọng trong quá trình nghiên cứu đề tài. Bản thân du lịch là một ngành
kinh tế tổng hợp, do vậy muốn đảm bảo cho các đánh giá tổng hợp có cơ sở và mang
tính hiệu quả đòi hỏi có sự tham gia của các chuyên gia về nhiều lĩnh vực liên quan.
* Phương pháp sơ đồ, bản đồ và GIS
Đây là phương pháp cần thiết trong quá trình nghiên cứu bất kỳ có liên quan
đến tổ chức lãnh thổ nào. Bản đồ được sử dụng chủ yếu theo hướng chuyên ngành để
phân tích đánh giá tiềm năng phát triển du lịch và điều kiện có liên quan. Ngoài mục
đích minh hoạ về vị trí địa lý, phương pháp này còn giúp cho các nhận định, đánh giá
trong quá trình nghiên cứu được thể hiện một cách tổng quát.
Trong khuôn khổ nghiên cứu này, phương pháp hệ thông tin địa lý (GIS) sẽ
được sử dụng để đánh giá mức độ thuận lợi của hoạt động phát triển du lịch thể thao
mạo hiểm đứng trên cơ sở tổng hợp các điều kiện và tài nguyên du lịch có liên quan.
