Già hóa dân số: Xu thế tất yếu và thách thức toàn cầu

Già hóa dân số (GHDS) là một trong những chuyển đổi nhân khẩu học quan trọng nhất của thế kỷ XXI, phản ánh thành tựu y học và cải thiện chất lượng sống. Tuy nhiên, xu hướng này đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng tại nhiều quốc gia, đặc biệt là châu Á, đặt ra những thách thức đáng kể về y tế, an sinh xã hội, cấu trúc dân số, kinh tế và văn hóa. Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi dân số, dự kiến trở thành xã hội già vào năm 2036 và siêu già vào khoảng 2060. Việc nhận diện sớm bản chất và các xu thế của GHDS là cần thiết để xây dựng chính sách thích ứng, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi và phát triển bền vững. Bài viết này nhằm làm rõ các khái niệm, phân tích bản chất GHDS dựa trên hai động lực chính, minh họa xu hướng tại Hàn Quốc và Việt Nam, đồng thời gợi mở các định hướng chính sách phù hợp.

Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia nghiên cứu về dân số học, y tế công cộng, an sinh xã hội, cũng như các tổ chức và cá nhân quan tâm đến già hóa dân số và phát triển bền vững.

Bài viết phân tích sâu sắc hiện tượng già hóa dân số (GHDS) trên phạm vi toàn cầu, tập trung vào bản chất và hậu quả của xu hướng tất yếu này thông qua lăng kính nhân khẩu học. Nghiên cứu chỉ ra rằng GHDS không chỉ là kết quả của tuổi thọ tăng mà còn do tổng tỉ suất sinh (TTSS) duy trì dưới mức thay thế trong thời gian dài. Phương pháp tiếp cận bao gồm việc phân tích dữ liệu dân số, biểu đồ xu hướng từ Hàn Quốc và Việt Nam, minh họa quá trình chuyển đổi từ xã hội chưa già sang siêu già và những thách thức đi kèm. Điển hình là trường hợp Hàn Quốc, quốc gia đã chuyển đổi nhanh chóng sang giai đoạn siêu già chỉ trong sáu thập kỷ, với hậu quả là dân số suy giảm đáng kể. Việt Nam cũng được dự báo sẽ trở thành xã hội già vào năm 2036 và siêu già vào khoảng 2060, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách cần nhận diện sớm các xu hướng và nguyên nhân để phát triển các chính sách thích ứng. Già hóa dân số không bền vững sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng về y tế, an sinh xã hội, cấu trúc lao động và văn hóa. Bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi TTSS, tỉ lệ người cao tuổi và lực lượng lao động để xây dựng chính sách dân số phù hợp. Các giải pháp để già hóa dân số bền vững bao gồm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe lão khoa, hỗ trợ gia đình và cộng đồng trong việc chăm sóc người già, cũng như khuyến khích người già tham gia các hoạt động xã hội. Nó cũng đề xuất việc chuẩn bị từ sớm, từ giai đoạn tuổi thiếu nhi, để xây dựng một thế hệ khỏe mạnh khi về già, đồng thời tối ưu hóa vai trò của người cao tuổi trong xã hội, đảm bảo cả gia đình và xã hội cùng hạnh phúc. Giá trị ứng dụng của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học và định hướng chính sách thiết yếu cho các quốc gia đang đối mặt với GHDS, đặc biệt là Việt Nam, để chuyển đổi thành công sang một xã hội già hóa nhưng vẫn phát triển bền vững.