UBND TỈNH BÌNH PHƯỚC
TRƯỜNG CAO ĐẲNG BÌNH PHƯỚC
GIÁO TRÌNH
KỸ THUẬT BÀO CHẾ VÀ SINH DƯỢC HỌC
CÁC DẠNG THUỐC – I
NGÀNH: DƯỢC
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
(Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-... ngày ………tháng.... năm……
.... của …………………………………..)
Bình Phước, Năm 2020
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
LỜI GIỚI THIỆU
Bào chế học là môn học nghiên cứu về cơ sở lý thuyết và kỹ thuật thực
hành về pha chế, sản xuất, kiểm tra chất lượng, đóng gói, bảo quản các dạng
thuốc và các chế phẩm bào chế để có hoạt tính trị liệu tốt nhất và ít tác dụng
không mong muốn nhất.
Giáo trình được biên soạn căn cứ vào mục tiêu, yêu cầu đào tạo, khối lượng
thời gian của môn Bào chế trong chương trình đào tạo Dược sĩ cao đẳng hệ
chính quy.
Cấu trúc trong từng bài gồm 2 phần: mục tiêu, nội dung, cuối mỗi chương
là các câu hỏi tự lượng giá. Phần mục tiêu xác định rõ các vấn đề sinh viên phải
thực hiện được sau khi học, phần nội dung cung cấp các kiến thức cơ bản liên
quan đến dạng thuốc, kỹ thuật bào chế, tiêu chuẩn chất lượng cũng như các
thông tin về sinh dược học của dạng thuốc đó.
Để học tập có kết quả, sinh viên phải:
-
Xác định rõ mục tiêu từng chương, từng bài.
-
Thực hiện được các yêu cầu mà mục tiêu đã đề ra.
-
Sau khi học, cần tự kiểm tra kiến thức bằng cách trả lời các câu hỏi tự
lượng giá.
-
Liên kết với phần thực hành để ứng dụng các kiến thức đã học trong bào
chế các dạng thuốc.
Để dễ dàng tiếp thu bài học cũng như để hiểu biết toàn diện và chi tiết hơn,
sinh viên phải dự giờ giảng và đọc thêm tài liệu có liên quan được giới thiệu
trong tài liệu tham khảo của môn học.
CHỦ BIÊN
Ths. Ds. Đinh Vũ Yến
3
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ BÀO CHẾ HỌC VÀ SINH DƯỢC HỌC ........ 6
Bài 1. Đại cương về bào chế học........................................................................... 6
Bài 2. Đại cương về sinh dược học ..................................................................... 18
CHƯƠNG 2. MỘT SỐ KỸ THUẬT CHUNG ................................................... 26
Bài 1. Cân và kỹ thuật sử dụng cân trong bào chế .............................................. 26
Bài 2. Kỹ thuật đong – đo trong bào chế thuốc ......................................................... 35
Bài 3. Kỹ thuật nghiền – tán – rây – trộn đều ..................................................... 51
Bài 4. Kỹ thuật hoà tan – làm trong .................................................................... 57
Bài 5. Kỹ thuật khử khuẩn trong bào chế thuốc ........................................................ 63
CHƯƠNG 3. DUNG DỊCH THUỐC ................................................................. 70
Bài 1. Dung dịch thuốc nước ............................................................................... 70
Bài 2. Siro thuốc .................................................................................................. 81
Bài 3. Potio .......................................................................................................... 90
CHƯƠNG 4. THUỐC TIÊM - THUỐC NHỎ MẮT ......................................... 98
Bài 1. Thuốc tiêm - thuốc tiêm truyền ................................................................ 98
Bài 2. Thuốc nhỏ mắt ........................................................................................ 124
CHƯƠNG 5. CÁC DẠNG THUỐC ĐIỀU CHẾ BẰNG PHƯƠNG PHÁP
CHIẾT XUẤT ................................................................................................... 137
Bài 1. Kỹ thuật bào chế bằng phương pháp chiết xuất ..................................... 137
Bài 2. Cồn thuốc ................................................................................................ 148
Bài 3. Cao thuốc ................................................................................................ 155
CHƯƠNG 6. NHŨ TƯƠNG VÀ HỖN DỊCH THUỐC .................................. 166
Bài 1. Nhũ tương thuốc ..................................................................................... 166
Bài 2. Hỗn dịch thuốc ........................................................................................ 181
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 190
4
GIÁO TRÌNH MÔN HỌC
Tên môn học: KỸ THUẬT BÀO CHẾ VÀ SINH DƯỢC HỌC CÁC DẠNG
THUỐC - I
Mã môn học: BCP.C.33.30
Số tín chỉ: 3/ 3
Thời gian thực hiện môn học: 135 giờ
Trong đó: Lý thuyết: 43 giờ;
Thực hành: 80 giờ;
Kiểm tra: 12 giờ
I. Vị trí, tính chất của môn học:
- Vị trí: Bào chế là môn học cơ sở trong chương trình dạy nghề trình độ cao
đẳng.
- Tính chất: Cung cấp cho sinh viên thuộc đối tượng cao đẳng dược các kiến
thức cơ bản về ý nghĩa của sinh dược học trong bào chế các dạng thuốc, các đặc
điểm, các yêu cầu và các yếu tố sinh dược học ảnh hưởng đến chất lượng và
hiệu quả trị liệu của từng dạng thuốc, cách sử dụng các tá dược thông dụng, các
thiết bị chủ yếu, tính toán, lựa chọn nguyên liệu bào chế các dạng thuốc.… Từ
đó sinh viên có được các phương pháp và kỹ thuật điều chế các dạng thuốc,
đánh giá chất lượng từng dạng thuốc. Giúp sinh viên rèn luyện được các kỹ năng
và tác phong nghề như thận trọng, tỷ mỉ chính xác, khách quan, trung thực và vệ
sinh.
II. Mục tiêu môn học:
- Về kiến thức:
+ Nghiên cứu quy trình chế biến, bào chế các dạng thuốc để tìm cho mỗi hoạt
chất một dạng thuốc thích hợp nhất cho việc điều trị một bệnh xác định.
+ Hiểu và biết sử dụng tá dược phù hợp cần thiết cho dạng thuốc.
+ Sử dụng và đổi mới trang thiết bị phục vụ chế biến, bào chế, …
5
+ Nghiên cứu dạng bào chế bảo đảm tính hiệu nghiệm, tính không độc hại, và độ
bền vững của thuốc.
+ Thực hành được các dạng bào chế cơ bản, các quy trình cụ thể ngay tại phòng
thực hành.
Về kỹ năng:
+ Vận dụng những kiến thức về bào chế áp dụng vào việc thực hiện những kỹ
thuật pha chế cơ bản.
+ Sử dụng thuần thục và đúng kỹ thuật các dụng cụ, thiết bị trong pha chế
Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Hình thành và rèn luyện tác phong thận trọng, tỷ mỉ, chính xác và khách quan
trong pha chế.