Nghiên cứu cấu trúc biểu đạt ý nghĩa so sánh bậc hơn với 'rather' trong tiếng Anh và tương đương trong tiếng Việt: Báo cáo khoa học

KHẢO SÁT CẤU TRÚC BIỂU ĐẠT Ý NGHĨA SO SÁNH

BẬC HƠN VỚI TỪ “RATHER” TRONG TIẾNG ANH

VÀ TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT

AN INVESTIGATION INTO THE STRUCTURES

EXPRESSING COMPARATIVE MEANING WITH "RATHER"

IN ENGLISH AND THEIR VIETNAMESE EQUIVALENTS

LƯU QUÝ KHƯƠNG

Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT

Xét về từ nguyên học, “rather” có nguồn gốc là từ “rath” (chẳng bao lâu). Ngày nay“rath” hầu

như biến mất trong vốn từ tiếng Anh nên “rather” không còn được phân tích là một từ so sánh

có kết cấu là “rath + er” nữa. Tuy nhiên, nó tồn tại với tư cách là một đơn vị từ vựng có thể kết

hợp với các yếu tố như “would” hoặc “than” tạo ra các cấu trúc biểu hiện ý nghĩa so sánh bậc

hơn đặc biệt. Bài này khảo sát các đặc trưng cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng của các cấu

trúc với từ “rather” và các cấu trúc tương đương trong tiếng Việt để tìm ra những điểm dị

đồng giữa hai ngôn ngữ về một cách biểu hiện ý nghĩa so sánh. Tần số xuất hiện của các cấu

trúc này trong hành chức cũng được thống kê giúp người dùng dễ dàng chọn được cách diễn

đạt phù hợp nhất với tình huống giao tiếp cụ thể.

ABSTRACT

Etymologically, “rather” originates from the word “rath”. However, the latter has almost

disappeared in the current English vocabulary. Therefore, the former has not been considered

as a word with the formation of “rath + er”any longer. Instead, it exists as a lexical unit being

able to combine with “would” or “than” to form structures expressing comparative meanings.

This paper investigates the syntactic, semantic and pragmatic features of the structures with

“rather” and their Vietnamese equivalents to find out the differences and similarities between

the two languages in a way of expressing comparative meanings. Also, the occurrence

frequency of these structures in use will be counted to help language learners use them most

effectively in their concrete communicative situation.

1. Më ®Çu

Trong tiÕng Anh, ngoµi c¸c cÊu tróc víi ‘as...as..”, “-er....than...”, “more..... than...”, “the

most..”.... ngêi ta cßn dïng thªm mét sè ph¬ng tiÖn kh¸c ®Ó diÔn ®¹t c¸c ý nghÜa so s¸nh. Mét trong

sè ®ã lµ c¸c cÊu tróic víi tõ “rather". XÐt vÒ mÆt ng÷ nghÜa, cÊu tróc víi “rather" biÓu ®¹t ý nghÜa so

s¸nh h¬n. XÐt vÒ mÆt ng÷ dông, cÊu tróc nµy ®îc dïng ®Ó ®a ra mét

ý nhîng bé nhng qua

®ã biÓu

lé sù quyÕt t©m døt kho¸t. Bµi nµy kh¶o s¸t c¸c ®Æc trng có ph¸p, ng÷ nghÜa vµ ng÷ dông cña c¸c cÊu

tróc víi tõ “rather” vµ c¸c cÊu tróc t¬ng ®¬ng trong tiÕng ViÖt nh»m cung cÊp thªm cho ngêi häc

mét ph¬ng tiÖn ng«n ng÷ h÷u Ých ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông trong nh÷ng ng÷ huèng cã liªn quan

®Õn so s¸nh vµ nhîng bé.

2. Kh¶o s¸t ®Æc trng có ph¸p, ng÷ nghÜa vµ ng÷ dông cña c¸c cÊu tróc víi tõ "

rather

"vµ t¬ng

®¬ng trong tiÕng ViÖt

“Rather” cã nguån gèc lµ tõ “rath” (ch¼ng bao l©u, sím) vµ hËu tè so s¸nh “-er”. Tuy nhiªn,

theo Huddleston [8, 1128], tõ “rath” ngµy nay hÇu nh biÕn mÊt nªn “rather” kh«ng cßn ®îc ph©n

tÝch lµ mét tõ so s¸nh víi kÕt hîp lµ “rath + er” n÷a. Tuy vËy, “rather” tån t¹i víi t c¸ch lµ mét ®¬n vÞ

tõ vùng kÕt hîp víi mé

t sè yÕu tè kh¸c nh "would"

hoÆc "than" t¹o ra c¸c cÊu tróc biÓu hiÖn ý nghÜa

so s¸nh h¬n nh ph©n tÝch díi ®©y.

2.1. “Rather” kÕt hîp víi “would” t¹o thµnh c¸c cÊu tróc víi “would rather...”

CÊu tróc víi “would rather...” lµ mét kÕt hîp cã tÝnh thµnh ng÷ t¬ng ®¬ng víi “would

prefer”, diÔn t¶ sù thÝch ë cÊp ®é cao h¬n: thÝch h¬n. Trong v¨n phong th©n mËt, “would rather” ®îc

viÕt gän lµ “’d rather”. “Would rather” cã thÓ nhËn bæ ng÷ lµ mét côm ®éng tõ nguyªn mÉu kh«ng cã

tiÓu tõ "to" hoÆc lµ mét mÖnh ®Ò nh trong c©u (1) vµ (2) sau ®©y.

(1) I knew she would rather have a dish of ice cream that evening.

[3, 84]

(T«i biÕt tèi ®ã nµng

thÝch mãn kem h¬n).

(2) "Oh, for God's sake, can't you see that I hate compromise, that I'd rather he humiliated me properly,

painted all the time, and took mistresses and drugs?".

"Why?"

"It would give me an excuse to decide about my life".

[4, 40]

("å

, l¹y Chóa, cËu kh«ng thÊy lµ tí ghÐt tho¶ hiÖp, lµ tí

thÝch

anh Êy lµm bÏ mÆt tí, vÏ vêi suèt ngµy,

cã t×nh nh©n vµ nghiÖn ngËp

h¬n sao?"

"Nhng t¹i sao c¬?"

"§iÒu ®ã sÏ cho tí mét lý do ®Ó quyÕt ®Þnh cuéc sèng cña tí").

Trong c©u phñ ®Þnh tõ “not” ®îc chÌn vµo gi÷a “rather" vµ ®éng tõ nguyªn d¹ng chø kh«ng

®a vµo sau “would” nh c¸c trêng hîp th«ng thêng “would” ®îc dïng víi t c¸ch lµ mét trî ®éng

tõ. VÝ dô:

(3) I'm tired. I'd rather not go out this evening, if you don't mind.

[12, 128]

(Tí mÖt. Tí kh«ng thÝch ®i ch¬i ®ªm nay,

nÕu ®iÒu ®ã kh«ng lµm cËu phiÒn lßng

“Would rather” còng cã thÓ ®îc theo sau bëi mét

côm ®éng tõ nguyªn mÉu hoµn thµnh

(perfect infinitive) ®Ó nãi lªn

mét íc muèn cha ®¹t ®îc

. VÝ dô:

(4) We when by sea but I 'd rather have gone by air. [16, 259]

(

Chóng t«i ®· ®i b»ng tµu thuû nhng t«i vÉn íc ®îc ®i b»ng m¸y bay

h¬n).

Khi “would rather” nhËn bæ ng÷ lµ mét mÖnh ®Ò ë th× qu¸ khø ®¬n, cÊu tróc víi “would

rather” biÓu ®¹t ý

ngêi ®a ra ph¸t ng«n muèn ai ®ã lµm ®iÒu g×.

MÆc dï mÖnh ®Ò dïng ë th× qu¸ khø

nhng

nghÜa cña c©u lµ hiÖn t¹i

hoÆc

t¬ng lai

. VÝ dô:

(5) I' d rather you cooked the dinner now. [12, 128]

(B©y giê em thÝch anh nÊu b÷a tèi h¬n.)

Khi hai sù t×nh so s¸nh cïng xuÊt hiÖn trong c©u, ®Ó lµm næi râ sù chän lùa cña ngêi nãi,

“would rather” ®îc dïng víi “than”. Tõ “than” nµy cã thÓ ®îc theo sau b»ng mét côm ®éng tõ

nguyªn mÉu kh«ng cã tiÓu tõ "to", mét mÖnh ®Ò, mét côm giíi tõ hoÆc mét côm danh tõ ®Ó biÓu ®¹t

chuÈn so s¸nh.

(6) I'd rather you left the position vacant than that you appointed your son.

[8, 1128]

(T«i thÝch «ng ®Ó trèng vÞ trÝ ®ã

h¬n lµ cö con trai «ng vµo).

(7) I'd rather give it to charity than to the government. [8, 1128]

(T«i thÝch tÆng nã cho héi tõ thiÖn chø kh«ng cho chÝnh phñ).

(8) "Indeed", replied Mr. Pickwick, "I would rather go without any attendant than

Sam".

[2, 120]

("Thùc ra", «ng Pickwick tr¶ lêi, "T«i

thµ

kh«ng cã ai ®i cïng

cßn h¬n lµ

®i víi Sam").

“Would rather” khi cã mét côm ®éng tõ nguyªn mÉu kh«ng cã tiÓu tõ "to" theo sau kh«ng thÓ

diÔn ®¹t sù thÝch h¬n trong qu¸ khø. Do ®ã, h×nh thøc qu¸ khø t¬ng øng cña c©u (9) díi ®©y lµ (10)

hoÆc (11)

(9) Tom would rather read than talk. [16: 259]

(Tom thÝch ®äc s¸ch h¬n nãi chuyÖn)

(10) Tom preferred reading to talking.

(11) (Tom liked reading better than talking.)

§©y lµ mét ®iÓm rÊt kh¸c biÖt so víi tiÕng ViÖt. §Ó chuyÓn sù diÔn ®¹t thÝch h¬n vÒ qu¸ khø,

tiÕng ViÖt ®a tõ “®·” vµo tríc côm ®éng tõ “ thÝch ®äc s¸ch h¬n nãi chuyÖn”. Trong lóc ®ã, “would

rather... than...”ph¶i bÞ thay thÕ b»ng d¹ng thøc qu¸ khø cña ®éng tõ “prefer” hoÆc côm ®éng tõ “like...

better than...”

Lu Quý Kh¬ng [11, 124] cho r»ng “cÊu tróc víi would rather... than diÔn ®¹t sù "thÝch"

trong ®iÒu kiÖn kh«ng thuËn lîi. Ngêi nãi buéc ph¶i thÝch mét trong hai ®iÒu kh«ng thÝch". HiÖn

tîng nµy còng x¶y ra víi cÊu tróc t¬ng ®¬ng cña nã trong tiÕng ViÖt. Theo Ng« ThÞ Minh [14,

143], nã “biÓu hiÖn ý nghÜa ®¸nh

gi¸ kh«ng thùc h÷u cña ngêi nãi. Hä vÉn biÕt ®iÒu m×nh chän lµ tiªu

cùc, kh«ng hay, nhng ®µnh chÊp nhËn ®Ó tr¸nh mét ®iÒu kh¸c theo ®¸nh gi¸ cña hä cã thÓ cßn tåi tÖ

h¬n”.

(12) Ngêi c¸c n¬i còng ph¶i tr¸nh ®êng lµng. Thµ ngêi ta ®i vßng xa

cßn h¬n qua mét n¬i gÆp

ngêi nµo còng kh¨n tr¾ng.

[15, 271]

(People from other places tried to avoid entering the village. They would rather make a detour than

pass through a place where every person they met was in mourning).

(13)"

Thµ

chÕt kh«ng

hµng... Anh em, thµ chÕt..."

tiÓu ®oµn trëng gµo to, nh ®iªn, hoa sóng ng¾n

lªn. [11, 7]

(“ We'd rather die than surrender... My brothers we'd rather die...” the Battalion Commander yelled

insanely, waving his pistol.)

Trong (12) cã hai sù t×nh ph¶i chän lùa. Mét lµ, ph¶i ®i vßng xa mét qu·ng xa h¬n thêng lÖ v×

bá ®êng lµng. Hai lµ, ®i trªn ®êng lµng gÇn h¬n ®Ó råi ph¶i chøng kiÕn c¶nh tang tãc, ®au th¬ng

cña d©n lµng trªn ®êng. Vµ, ngêi ta ®· chän ®iÒu thø nhÊt v× xem ra vÉn Ýt phiÒn hµ h¬n ®iÒu thø hai.

T¬ng tù, ë (13) ngêi chiÕn sÜ trong hiÓm nguy ph¶i quyÕt ®Þnh mét hµnh ®éng: hoÆc lµ chiÕn ®Êu

®Õn cïng dÉu ph¶i hi sinh, hoÆc lµ ph¶n béi ®Çu hµng ®Ó b¶o toµn tÝnh m¹ng. C¸i chÕt ®· ®îc chän!

TÝnh m¹ng mÊt ®i nhng thanh danh cßn m·i “

chÕt mµ ng ®Òn miÕu ®Ó thê, tiÕng ngay tr¶i mu«n ®êi

ai còng mé.”(NguyÔn §×nh ChiÓu). Tríc ®ã, Hoµng Träng PhiÕn [7, 235] còng ®· cho r»ng ngoµi viÖc

biÓu thÞ th¸i ®é so s¸nh, cÊu t¹o c©u so s¸nh h¬n kÐm trong kÕt hîp víi “chø”, “cßn h¬n”, “

thµ

” cßn

biÓu thÞ sù chÊp nhËn kh¶ n¨ng nµy phñ ®Þnh kh¶ n¨ng kia víi nghÜa “

nh thÕ cßn h¬n

”, vÝ dô:

(14) Ch¼ng

thµ

kh«ng lÊy th× th«i,

(chø) lÊy th× mçi ®øa mçi n¬i thªm phiÒn. (Ca dao)

B¶ng (2.1) díi ®©y m« h×nh ho¸ cÊu tróc so s¸nh víi “would rather” trong tiÕng Anh vµ t¬ng

®¬ng trong tiÕng ViÖt.

B¶ng 2.1. M« h×nh ho¸ cÊu tróc so s¸nh h¬n víi "would rather" trong tiÕng Anh

vµ t¬ng ®¬ng

trong tiÕng ViÖt

TiÕng Anh

Chñ ng÷ would rather

(côm) §éng tõ nguyªn mÉu

kh«ng cã “to”

MÖnh ®Ò



than 

(côm) Danh tõ

(côm) §éng tõ nguyªn mÉu kh«ng

“to”

MÖnh ®Ò

(côm) Giíi tõ

TiÕng ViÖt

Chñ ng÷ ThÝch

Thµ

¦íc

(côm) §éng tõ

MÖnh ®Ò

H¬n

H¬n lµ

Cßn h¬n lµ

(chø) Kh«ng

Chø nhÊt ®Þnh kh«ng



(côm) Danh tõ

(côm) §éng tõ

(côm) Giíi tõ

MÖnh ®Ò

2.2. “Rather" kÕt hîp víi "than” t¹o ra c¸c cÊu tróc víi “rather than”

Trong kÕt cÊu nµy, “rather than” cã thÓ theo sau b»ng c¸c yÕu tè thuéc nhiÒu tõ lo¹i kh¸c nhau

nh mét côm danh tõ, côm ®éng tõ nguyªn mÉu kh«ng cã tiÓu tõ “to”, côm tÝnh tõ, côm ph©n tõ danh

®éng vµ côm giíi tõ.

(15) God then praised Solomon for asking for wisdom rather than for riches and honour.

[10, 126]

(Thîng ®Õ sau ®ã ®· khen ngîi Solomon v× ®· xin sù kh«n ngoan chø kh«ng ph¶i lµ cña c¶i vµ vinh

quang).

(16) Fundamentally, we'd be letting teachers get on with the job of teaching children rather than

spending too much of their time on unneccessary paperwork. [9,

80]

Ò c¬ b¶n, chóng ta nªn ®Ó gi¸o viªn tiÕn hµnh c«ng t¸c gi¶ng d¹y h¬n lµ

dïng qu¸ nhiÒu thêi gian

vµo c«ng viÖc giÊy tê kh«ng cÇn thiÕt).

(17) As they drove off Wilson saw her standing under the big tree, looking pretty rather than beutiful

in her faintly rosy khaki. [6, 36]

(ChiÕc xe ch¹y xa dÇn, Wilson quay nh×n trë l¹i thÊy c« ta, ®øng díi mét t¸n c©y lín, d¸ng vÎ xinh

x¾n chø kh«ng ®Ñp, trong bé ¸o phít hång).

(18) These films actually are meant to clarify rather than dramatise.

[31, 31]

(ThËt ra nh÷ng phim nµy nh»m lµm s¸ng râ vÊ

n ®Ò

h¬n lµ lµm to chuyÖn.)

CÊu tróc víi “rather than” t¬ng ®¬ng víi c¸c cÊu tróc “

X h¬n lµ Y

”, “X kh«ng ph¶i Y”, “X

chø kh«ng ph¶i lµ Y

”, “X

th× ®óng h¬n (lµ Y)

” trong tiÕng ViÖt. Trong ®ã X vµ Y lµ hai sù t×nh ®îc

mang ra ®Ó chän lùa, so s¸nh vµ X bao giê còng ®øng cao h¬n Y trªn thang ®é vÒ gi¸ trÞ nµo ®ã.

nh÷ng h×nh bãng.

[1, 94]

(Sometimes the dead manifested themselves as sounds rather than shadows).

(20) Víi c¸i bói tãc cao ngÊt ngëng trªn ®Çu, víi c¸i søc häc ch÷ nho b»ng rìi quèc ng÷, «ng Êy gäi

lµ thÇy ®å th×

®óng h¬n. [15, 58]

(With his chignon dangling on his head, he looked like an old style tutor rather than a teacher,

because his knowlegde of the vernacular proved no match for his already low standard in Chinese

c¸i vèn liÕng ch÷ quèc ng÷ l¹i qu¸  lµ h¹n chÕ cña «ng.

tiÕng ViÖt.

B¶ng 2.2 M« h×nh cÊu tróc so s¸nh víi "rather than" vµ t¬ng ®¬ng trong tiÕng ViÖt

TiÕng Anh

Chñ ng÷ §éng tõ (côm) tÝnh tõ

(côm) danh tõ

(côm) giíi tõ

rather than (côm) tÝnh tõ

(côm) danh tõ

(côm) ®éng tõ nguyªn mÉu kh«ng “to”

(côm) giíi tõ

TiÕng ViÖt

Chñ ng÷ §éng tõ

TÝnh tõ

§éng tõ + (côm) danh tõ

H¬n lµ

Chø kh«ng ph¶i (lµ)

Kh«ng ph¶i

Th× ®óng h¬n (lµ)

(côm) TÝnh tõ

(côm) Danh tõ

(côm) §éng tõ

(côm) Giíi tõ

3. KÕt luËn

ph¶i”, “kh«ng ph¶i”, “

h¬n lµ

rather... than...” (“

thÝch... h¬n lµ

”, “thÝch h¬n”, “

thµ... chø [nhÊt ®Þnh] kh«ng

”, “

thµ... cßn h¬n

”) chØ

träng, kÓ c¶ trong tiÕng ViÖt:

. ChÝnh v× tÝnh quyÕt

liÖt trong nÐt nghÜa t×nh th¸i cña nã nªn cÊu tróc nµy thêng xuÊt hiÖn trong v¨n phong chÝnh luËn, vµ

thµ

hy sinh tÊt c¶ chø nhÊt ®Þnh kh«ng

chÞu mÊt níc,

nhÊt ®Þnh kh«ng

chÞu lµm n« lÖ

”.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bảo Ninh, Nỗi buồn chiến tranh, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội, 1991.

[2] Dickens, Charles, The Pickwick Papers, Penguin Popular Classics, 1994.

[3] Đắc Lê (dịch Anh-Việt, Love of Life - Selected American Short Stories, Nxb Thế Giới, Hà

Nội, 1994.

[4] Fielding, Gabriel, Gentlemen in Their Season, Williams Morrow & Co, 1966.

[5] Frank Palmos, The Sorrow of War (dịch từ nguyên tác Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh),

Secker & Warburgh. London, 1993.

[6] Hemingway, Earnest, The Short Happy Life of Francis Macomber, Nxb Ngoại Văn Hà Nội,

1986.

[7] Hoàng Trọng Phiến, Cách dùng hư từ tiếng Việt, Nxb Nghệ An, 2003.

[8] Huddleston, R. & Pullum, G.K, The Cambridge Grammar of the English Language, CUP,

2002.

[9] Humphry, J., Interviews, www.BBC.UK.com, 1997-2001.

[10] Janssen, Arlo T., International Stories, Nxb Trẻ, 1993.

[11] Lưu Quý Khương, Các phương thức biểu hiện ý nghĩa so sánh trong tiếng Anh và tiếng Việt,

Luận án TS, ĐHQG, Hà Nội, 2003.

[12] Murphy, Raymond, English Grammar in Use, CUP, 1986.

[13] Ngô Tất Tố, Tắt Đèn (Nhà xuất bản Ngoại Văn Hà Nội dịch năm 1983:"When the Light is

out"), Nxb Giáo Dục, 1984.

[14] Ngô Thị Minh, Một số phương tiện biểu hiện ý nghĩa tình thái trong câu ghép tiếng Việt, Luận

án TS, ĐHQG, Hà Nội, 2001.

[15] Nguyễn Công Hoan, Bước đường cùng (Nhà xuất bản Ngoại Văn Hà Nội dịch năm 1983:

"Impasse"), Nxb Văn Nghệ, Tp Hồ Chí Minh, 1999.

[16] Thomson, A.J; Martinet, A.V, A Practical English Grammar, OUP, 1986.

Báo cáo nghiên cứu khoa học: "KHẢO SÁT CẤU TRÚC BIỂU ĐẠT Ý NGHĨA SO SÁNH BẬC HƠN VỚI TỪ “RATHER” TRONG TIẾNG ANH VÀ TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG VIỆT"

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Xác nhận đăng nhập

Đăng nhập từ tài khoản này?

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi