NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007 Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
82
AÛNH HÖÔÛNG CUÛA PHAÂN LAÂN ÑEÁN SINH TRÖÔÛNG, NAÊNG SUAÁT, SÖÏ
TOÀN LÖU DINH DÖÔÕNG VAØ MAÄT ÑOÄ NAÁM COÄNG SINH CUÛA BAÉP
(
Zea mays
L.) TREÂN VUØNG ÑAÁT XAÙM TÆNH TAÂY NINH
VUÏ ÑOÂNG XUAÂN NAÊM 2004 -2005
EFFECT OF PHOSPHORUS FERTILISER ON THE GROWTH, YIELD, NUTRITION RESIDUAL
AND DENSITY OF MYCORRHIZAL COLONIZATION OF MAIZE (Zea mays L.) IN WINTER-
SPRING CROP OF THE YEAR 2004-2005 IN THE GRAY SOIL REGIONS
OF TAY NINH PROVINCE
Traàn Thò Daï Thaûo, Leâ Ñình Ñoân, Buøi Caùch Tuyeán
Boä moân Caây löông thöïc, Rau Hoa Quaû, khoa Noâng hoïc, ÑHNL, TP.HCM
Ñieän thoaïi: 8975614; fax: 8960713; E-mail: vinhthao@hcmc.netnam.vn
ABSTRACT
The study was conducted from 9/2004 to 6/2005
in Tay Ninh province and HCM city. The difference
between with and without application of
Phosphorous fertilizer was significant statistically
for stem height, number of leaves, leaf area and
actual yield. However, no significant diference
between the fertilizer levels was observed. The
absorption and the residual of nutrition were not
significantly different between the fertilizer levels
which have the same nitrogen and kali levels. The
residual of nutrition in soil after cultivation was
very low in comparison to that of before cultivation.
The economical efficiency and the density of
Mycorrhizal symbiosis were highest at fertilizer
level of 80 kgP2O5/ha.
MÔÛ ÑAÀU
Vôùi haøm löôïng dinh döôõng cao so vôùi caùc loaïi
caây coác khaùc, baép (Zea mays L.) laø caây löông thöïc
vôùi nhieàu coâng duïng nhö laøm löông thöïc, nguoàn
nguyeân lieäu chính ñeå laøm thöùc aên gia suùc, saûn xuaát
röôïu, coàn, tinh boät, glucoza, baùnh keïo, ñieàu cheá
acid acetid… cuõng nhö cung caáp thöïc phaåm duøng
ñeå aên töôi hay ñoùng hoäp vaø xuaát khaåu.
Hieän nay Taây Ninh laø moät trong nhöõng vuøng
troàng baép coù trieån voïng cuûa vuøng Ñoâng Nam Boä.
Naêm 2004, theo thoáng keâ cuûa tænh vôùi dieän tích
troàng laø 6.702 ha ñaït naêng suaát bình quaân laø 43,73
taï/ha, naêng suaát naøy vaãn thaáp hôn naêng suaát bình
quaân cuûa theá giôùi (48,6 taï/ha theo FAO, 2005) vaø
tieàm naêng cuûa gioáng. Haàu heát noâng hoä chöa quan
taâm nhieàu ñeán kyõ thuaät canh taùc, ñaëc bieät laø phaân
boùn trong ñoù phaân laân laø chaát raát quan troïng. Trong
ñieàu kieän ñaát coù nhieät ñoä thaáp vaø aåm ñoä cao, boùn
loùt phaân laân laøm taêng naêng suaát baép, giaûm aûnh
höôûng xaáu cuûa söï chaäm naåy maàm (Griffith and
Wollenhauph, 1994). Caùc nghieân cöùu cho thaáy boùn
loùt phaân laân laøm taêng naêng suaát vaø hoaøn thieän söï
phaùt trieån giai ñoaïn ñaàu cuûa baép (Bermudez and
Mallarino, 2002). Thí nghieäm cuûa Osborne (2005)
cho thaáy naêng suaát baép taêng töø 12% ñeán 38%, haøm
luôïng daàu taêng töø 14% ñeán 37% khi boùn 17kgP/
ha. Tuy nhieân haàu heát ñaát Vieät Nam coù haøm löôïng
laân deã tieâu thaáp ngay caû treân vuøng ñaát coù haøm
löôïng laân toång soá cao (Phaïm Quang Khaùnh, 1995).
Maët khaùc, trong ñaát coù naám coäng sinh VAM
vôùi reã baép coù vai troø quan troïng ñoái vôùi söï phaùt
trieån caây baép, giuùp caây haáp thu dinh döôõng ñöôïc
thuaän lôïi hôn, ñaëc bieät laø photpho, gia taêng söï
choáng chòu haïn hoaëc moät soá beänh ôû reã… (Traàn vaên
Maõo, 2004). Treân ñoàng ruoäng, boùn phaân laân quaùù
nhieàu laøm giaûm maät ñoä naám coäng sinh VAM
(vesicular- arbuscular mycorrhizal) ôû reã baép (Kurle
J. E, Pfleger F.L., 2000). Vì vaäy, ñeà taøi “AÛnh höôûng
cuûa phaân laân ñeán sinh tröôûng, naêng suaát, söï toàn
löu dinh döôõng vaø maät ñoä naám coäng sinh cuûa baép
G49 treân vuøng ñaát xaùm tænh Taây Ninh vuï Ñoâng
Xuaân naêm 2004 - 2005” ñöôïc tieán haønh nhaèm xaùc
ñònh möùc phaân laân thích hôïp ñeå gioáng baép lai G49
ñaït naêng suaát cao, coù hieäu quaû kinh teá, maät ñoä
naám coäng sinh vôùi reã baép cao nhaát cuõng nhö khaû
naêng haáp thu ñinh döôõng cuûa baép khi cung caáp caùc
möùc phaân laân khaùc nhau vaø khaû naêng toàn löu dinh
döôõng treân vuøng ñaát xaùm Taây Ninh
VAÄT LIEÄU VAØ PHÖÔNG PHAÙP
Thí nghieäm ñöôïc tieán haønh töø ngaøy 01/09/2004
ñeán ngaøy 30/01/2005 treân neàn ñaát xaùm coù thaønh
phaàn cô giôùi nheï: seùt (6%), thòt (3%), caùt (91%) vaø
ngheøo dinh döôõng.
Vaät lieäu: baép G49 (gioáng lai ñôn cuûa coâng ty
Novartis - Thuïy Só), phaân boùn: urea, super laân vaø
KCl.
Phöông phaùp boá trí thí nghieäm
Thí nghieäm ñöôïc boá trí theo kieåu khoái ñaày ñuû
ngaãu nhieân (RCBD), ba laàn laëp laïi, naêm nghieäm thöùc
(NT), moãi nghieäm thöùc laø moät möùc ñoä phaân laân.
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007
83
Naêm möùc phaân laân (kg P2O5/ha) ñöôïc söû duïng laø 0
(ñoái chöùng), 40, 80, 120 vaø 160 treân neàn phaân 500
kg phaân höõu cô sinh hoïc +180 kg N + 80 kg K2O/ha.
Phöông phaùp xaùc ñònh maät ñoä naám coäng sinh
ôû reã baép
Reã (laáy töø caây baép thí nghieäm ñaït 80 ngaøy sau
gieo (NSG) ñaõ rïa saïch theo phöông phaùp cuûa
Brundrett (2000), caét reã vaø nhuoäm baèng 0,05%
trypan xanh (Heinzemann, 2000; Boberg vaø
Dyberg, 2002), xaùc ñònh soá löôïng sôïi, tuùi vaø buïi
theo phöông phaùp giao ñieåm cuûa Govannetti vaø
Mosse (1980). Maät ñoä naám coäng sinh ôû reã baép ñöôïc
ñeám tröïc tieáp vaø cho ñieåm theo phöông phaùp môùi
cuûa McGonigle (1990).
Caùc chæ tieâu vaø phöông phaùp theo doõi
Caùc chæ tieâu theo doõi ngoaøi ñoàng: Theo phöông phaùp
cuûa Vieän nghieân cöùu ngoâ Quoác gia (Tieâu chuaån
ngaønh, 1998)
Caùc chæ tieâu theo doõi trong phoøng: phaân tích maãu
ñaát tröôùc vaø sau thí nghieäm, phaân tích laù vaøo 20,
40, 60 vaø 80NSG. Laù ñöôïc choïn khaùc nhau theo
thôøi gian thu thaäp theo phöông phaùp cuûa Jones et
al. (1971) vaø Jone vaø Steyn (1973). Phöông phaùp
phaân tích: pH baèng pH keá, ñaïm toång soá (NTS) theo
phöông phaùp Kjeldahl, laân toång soá (P2O5 TS) theo
phöông phaùp so maøu, kali toång soá (K2O TS) baèng
quang keá ngoïn löûa.
Phöông phaùp xöû lyù soá lieäu
Soá lieäu thu thaäp ñöôïc xöû lyù baèng chöông trình
Excel vaø phaân tích thoáng keâ baèng phaàn meàm
MSTATC
KEÁT QUAÛ VAØ THAÛO LUAÄN
Baép G49 coù thôøi gian sinh tröôûng bieán ñoäng töø
99 -103 NSG ôû 5 möùc phaân laân. Khoâng coù söï khaùc
bieät veà thôøi gian sinh tröôûng giöõa caùc NT veà maët
thoáng keâ (Baûng 1).
Chieàu cao caây giöõa caùc NT cuûa gioáng G49 bieán
ñoäng töø 206,6 – 228,1 cm vaø giöõa caùc nghieäm thöùc
coù söï khaùc bieät coù yù nghóa veà maët thoáng keâ. Coù
moái töông quan giöõa caùc möùc phaân laân (x) vaø chieàu
cao caây (y) cuûa gioáng baép G49 treân vuøng ñaát xaùm
Taây Ninh theo phöông trình: Y= -0,0018x2 +
0,3859x + 207,6 vôùi R2= 0,9489
Ñöôøng kính thaân giöõa caùc NT bieán ñoäng trong
khoaûng 2,00 – 2,16 cm nhöng khoâng coù söï khaùc
bieät veà maët thoáng keâ giöõa caùc NT.
Soá laù bieán ñoäng trong khoaûng 19,3 - 21 laù/caây
vaø giöõa caùc NT coù söï khaùc bieät coù yù nghóa.
Dieän tích laù giöõa caùc NT bieán ñoäng trong khoaûng
56,70 - 60,99 dm2/caây vaø coù söï khaùc bieät coù yù nghóa.
Coù moái töông quan giöõa caùc möùc phaân laân (x) vaø
dieän tích laù (y) cuûa gioáng baép G49 theo phöông
trình: Y= -0,0005x2 + 0,1184x + 5 vôùi R2= 0,9673
NSTT cuûa gioáng baép G49 bieán ñoäng trong
khoaûng 6930 - 9026 kg/ha vaø coù söï khaùc bieät coù yù
nghóa. Moái töông quan giöõa caùc möùc phaân laân (x)
vaø NSTT (y) cuûa gioáng baép G49 theo phöông trình:
Y= -0,1945x2 + 40,619x + 7003,8 vôùi R2= 0,9792
Baûng 1. Ñaëc ñieåm noâng hoïc cuûa baép G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng Xuaân naêm 2004 – 2005
taïi tænh Taây Ninh
Nghieäm
thöùc
Möùc phaân
(kgP2O5/ha)
TGST
(NSG)
H caây
(cm)
D thaân
(cm)
Soá laù DT laù
(dm2)
NSTT
(kg/ha)
1
2
3
4
5
0
40
80
120
160
99
100
100
103
101
206,6 b
221,9 a
228,1 a
225,5 a
225,4 a
2,00
2,13
2,16
2,13
2,00
19,3 c
20,6 ab
21,0 a
20,3 ab
20,0 bc
56,70b
58,76a
60,37a
60,68a
60,99a
6930 b
8459 a
9026 a
8912 a
8603 a
TB
CV (%)
F
LSD0,05
100,6
1,26
ns
-
221,5
2,76
*
11,50
2,08
6,43
ns
-
20,2
2,38
*
1,15
59,00
3,45
*
3,83
8386
8,98
*
1370
(Ghi chuù: caùc chöõ soá theo sau cuøng moät kyù töï thì khoâng coù söï khaùc bieät veà maët thoáng keâ)
TGST: thôøi gian sinh tröôûng; H: chieàu cao; D: ñöôøng kính; DT: dieän tích;
NSTT: naêng suaát thöïc thu; NT: nghieäm thöùc
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007 Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
84
Hình 1. Hình daïng baép G49 ôû 5 möùc phaân laân
vuï Ñoâng Xuaân naêm 2004 -2005
taïi tænh Taây Ninh
Saâu ñuïc thaân (Ostrinia nubilalis) xuaát hieän vôùi
tyû leä raát thaáp döôùi 4%, khoâng aûnh höôûng ñeán naêng
suaát baép vaø khoâng coù söï khaùc bieät giöõa caùc NT veà
maët thoáng keâ. Maëc duø troàng baép trong vuï Ñoâng
Xuaân nhöng do thôøi tieát quaù khoâ haïn vaø coù theå
ñaây laø ñaëc tính toát cuûa gioáng neân tyû leä saâu ñuïc
thaân raát thaáp.
Beänh chaùy laù nhoû (Helminthosporium may dis)
vaø beänh chaùy laù lôùn (Helminthosporium
turcicum): Beänh xuaát hieän vôùi tyû leä beänh thaáp
(<50%) vaø chæ soá beänh cuõng raát thaáp vaø vaøo giai
ñoaïn gaàn thu hoaïch neân haàu nhö khoâng aûnh ñeán
naêng suaát vaø phaåm chaát baép.
Phaân laân haàu nhö khoâng aûnh höôûng ñeán khaû
naêng nhieãm saâu beänh.
Baûng 2. Tình hình saâu beänh cuûa baép G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng Xuaân naêm 2004
taïi tænh Taây Ninh
Saâu ñuïc thaân Beänh chaùy laù nhoû Beänh chaùy laù lôùn
NT Möùc phaân
(kgP2O5/ha) TLBH (%) TLB (%) CSB (%) TLB (%) CSB (%)
1
2
3
4
5
0
40
80
120
160
2,70
3,78
2,77
3,76
3,36
50,69
48,74
48,22
47,35
45,32
3,69
3,78
3,79
3,13
3,29
44,19
40,59
35,02
41,96
38,06
3,79
3,68
3,32
3,77
3,51
TB
CV (%)
F
LSD0,05
3,28
24,81
ns
-
48,06
16,25
ns
-
3,53
8,92
ns
-
39,96
12,91
ns
-
3,61
5,66
ns
-
(Soá lieäu ñaõ ñöôïc chuyeån ñoåi sang haøm (x)1/2 ñoái vôùi chæ soá beänh ñoám laù lôùn, ñoám laù nhoû,haøm
(x + 0,5)1/2 ñoái vôùi tyû leä saâu ñuïc thaân tröôùc khi xöû lyù thoáng keâ baèng phaàn meàm MSTATC)
TLBH: tyû leä bò haïi; TLB: tyû leä beänh; CSB: chæ soá beänh
Ñoà thò 1. Söï haáp thu ñaïm cuûa gioáng G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng Xuaân
naêm 2004-2005 taïi Taây Ninh
1
1.5
2
2.5
3
3.5
4
4.5
20 40 60 80
Ngaøy sau gieo
Haøm löôïng ñaïm caây haáp thu
(%)
0kg P2O5/ha 40kg P2O5/ha 80kg P2O5/ha
120kg P2O5 160kg P2O5/ha
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007
85
Söï haáp thu dinh döôõng
Söï haáp thu ñaïm
Söï haáp thu ñaïm cuûa caây baép (ñoà thò 1) taêng
theo nhu caàu cuûa caây theo töøng giai ñoaïn sinh tröôûng
töø 20 NSG ñeán 40 NSG vaø ñaït cao nhaát ôû giai ñoaïn
60 NSG roài giaûm daàn ôû giai ñoaïn 80NSG. Cuøng
moät möùc ñoä ñaïm nhöng khi boùn vôùi caùc lieàu löôïng
laân khaùc nhau thì söï haáp thu ñaïm giöõa caùc NT gaàn
nhö khoâng khaùc nhau nhieàu.
Söï haáp thu laân
Söï haáp thu laân cuûa caây baép (ñoà thò 2) taêng theo
nhu caàu cuûa caây theo töøng giai ñoaïn sinh tröôûng töø
20 NSG ñeán 40 NSG vaø ñaït cao nhaát ôû giai ñoaïn
60 NSG roài giaûm daàn ôû giai ñoaïn 80NSG. Caây coù
xu höôùng haáp thu laân taêng theo löôïng phaân laân
cung caáp tuy nhieân söï cheânh leäch khoâng khaùc nhau
nhieàu
Söï haáp thu kali: Söï haáp thu kali cuûa caây baép (ñoà
thò 3) cho thaáy baép haáp thu kali nhieàu nhaát ôû 40NSG
sau ñoù giaûm daàn. Söï haáp thu kali nghòch bieán vôùi
möùc ñoä ñaàu tö phaân laân.
Maät ñoä naám coäng sinh: Baûng 3 cho thaáy maät ñoä
naám coäng sinh cao nhaát ôû möùc boùn 80 kgP2O5/ha.
Boùn laân quaù nhieàu hay quaù ít treân neàn ñaát ngheøo
laân seõ haïn cheá söï coäng sinh cuûa naám. Boùn phaân P
vaø K, khoâng coù ñaïm hoaëc thöøa ñaïm cuõng laøm giaûm
maät ñoä naám VAM nhöng khi boùn keát hôïp caân ñoái
caû ba thaønh phaàn treân laøm maät ñoä naám cao. Khi
laân trong ñaát cao do boùn phaân, seõ laøm giaûm s (Kurle
J. E. F.L.Pfleger, 2000)
Söï toàn löu dinh döôõng trong ñaát sau khi troàng
Keát quaû ôû baûng 4 cho thaáy khi boùn phaân laân
caøng cao thì pH caøng thaáp vaø laøm cho ñaát trôû neân
chua.
Ñoà thò 2. Söï haáp thu laân cuûa gioáng G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng
Xuaân naêm 2004-2005 taïi Taây Ninh
0
0.1
0.2
0.3
0.4
20 40 60 80
Ngaøy sau gieo
Haøm löôïng laân caây haáp
thu (%)
0kg P2O5/ha
40kg P2O5/ha
80kg P2O5/ha
120kg P2O5/ha
160kg P2O5/ha
Ñoà thò 3. Söï haáp thu kali cuûa gioáng G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng
Xuaân naêm 2004 - 2005 taïi Taây Ninh
0
0.5
1
1.5
2
2.5
3
3.5
20 40 60 80
Ngaøy sau gieo
Haøm löôïng kali caây haáp
thu (%)
0kg P2O5/ha 40kg P2O5/ha 80kg P2O5/ha
120kg P2O5/ha 160kg P2O5/ha
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 1&2/2007 Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
86
Söï toàn löu ñaïm trong ñaát raát thaáp vì ñeå taïo thaønh
naêng suaát thì caây laáy ñi moät löôïng ñaïm trong ñaát raát
lôùn vaø coù theå do ñaïm bò maát ñi do nhieàu nguyeân
nhaân nhö bay hôi hay röõa troâi. Söï toàn löu ñaïm trong
ñaát cuûa NT1 (ÑC) thaáp hôn caùc NT coù boùn laân. Caùc
lieàu löôïng phaân laân khaùc nhau thì haàu nhö khoâng
aûnh höôûng ñeán söï toàn löu ñaïm trong ñaát.
Löôïng laân toång soá coøn toàn löu trong ñaát raát
thaáp. Vì ñaát ngheøo laân neân khi boùn laân vaøo ñaát chæ
ñuû cung caáp cho caây baép sinh tröôûng, phaùt trieån
ñeå cho naêng suaát cao. Vaø moät phaàn coù theå do bò
maát ñi do nhieàu nguyeân nhaân: tröïc di xuoáng taàng
ñaát saâu vì thaønh phaàn ñaát 91% caùt vaø töôùi nhieàu
nöôùc. Söï toàn löu laân giöõa caùc NT coù boùn laân taêng
theo möùc phaân laân.
Söï toàn löu kali toång soá trong ñaát: Baûng 4 cho
thaáy:
Söï toàn löu kali trong ñaát cao so vôùi ñaát tröôùc
troàng do khi caây baép giaø laù ruïng cung caáp moät
löôïng kali ñaùng keå cho ñaát. ÔÛ caùc möùc phaân laân söï
toàn löu kali haàu nhö ít thay ñoåi. Phaân laân khoâng
aûnh höôûng ñeán söï toàn löu kali trong ñaát.
Baûng 3. Maät ñoä naám coäng sinh vôùi reã baép G49 ôû 5 möùc phaân laân vuï Ñoâng Xuaân
naêm 2004 – 2005 taïi tænh Taây Ninh
Phöông phaùp ñeám tröïc tieáp Phöông phaùp cuûa McGonigle
N T Möùc phaân
(kgP2O5/ha) Toång soá
tuùi/dm3
Toång soá
sôïi/dm3
Toång soá ñôn
vò naám/dm3 Ñieåm tuùi Ñieåm sôïi Ñieåm
khoâng
0
40
80
120
160
40
28
64
15
8
25
50
59
19
19
65
78
123
34
27
15
15
20
4
2
5
15
8
5
13
79
71
72
92
89
Hình 2. Naám coäng sinh reã daïng tuùi vaø sôïi ôû ñoä phoùng ñaïi 400 laàn
Baûng 4. Keát quaû phaân tích ñaát tröôùc vaø sau khi thí nghieäm taïi Taây Ninh
pH Chaát toång soá
NT Möùc phaân
(kg P2O5/ha) H2O KCl N (%) P2O5 (%) K2O (%)
Ñaát tröôùc thí nghieäm
5,80 4,40 0,07 0,04 0,05
Ñaát sau thí nghieäm
1
2
3
4
5
0
40
80
120
160
5,70
5,47
5,33
5,08
5,04
4,25
4,71
4,88
4,37
4,68
0,017
0,024
0,024
0,029
0,014
0,018
0,025
0,026
0,028
0,033
0,08
0,09
0,07
0,08
0,09