SIÊU PHẨM GỖ NU
Nếu vẻ đẹp của vân lõi các loại danh mộc là những nếp màu
sắc đậm nhạt theo quy luật nhất định được hình thành trên
từng giai đoạn phát triển của cây, thỉnh thoảng có chút bất
ngờ nơi chia cành hoặc u bướu... thì với gỗ nu là vô vàn
những họa tiết ngay trên một mặt cắt nhỏ, vân gỗ là những
nét vẽ siêu hạng và ngẫu hứng của người nghệ sĩ thiên nhiên
Nu quý hơn vàng
Vẻ đẹp của gỗ nu không chỉ riêng những vân, sớ tạo tác bất
ngờ và bắt sáng lại nổi lên như điêu khắc dù mặt nhẵn bóng,
cả vùng biên ngoài cũng sần lên vô tận những nốt, u, hang
hốc tự nhiên và trơ lạnh nét thời gian như đá. Chỉ những tấm
nu dầy mới thấy hết vẻ đẹp này.
Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn được người cháu ngành lâm
nghiệp tặng cho miếng nu nhỉnh hơn tờ giấy A4, dày 1cm
được mua với giá 2 triệu, ông mừng như sưu tầm được một
cổ vật quý giá. Nhà ông có nhiều đồ gốm thời Minh, cả chiếc
bình rượu ngự dụng từ thời Càn Long mà ông may mắn được
người thầy ở Bắc Kinh tặng, ông coi như bảo vật. Nhưng
miếng nu mỏng mảnh này lại là niềm tự hào mới.
Ông hãnh diện khoe khắp bàn dân thiên hạ. Bởi vì, vàng thì
nhiều người có nhưng không dễ mua được nu. Nu là hàng
đặc biệt quý hiếm. Thời nuôi nu đã xa lắm lắm. Trầm hương
từ cây dó đang được con người chủ động nuôi trồng như nuôi
trai lấy ngọc. Nhưng nu giờ chỉ may mắn tình cờ. Chứ không
riêng giá cả như vàng.
Năm 1986, một người Đài Loan qua tìm hiểu làm ăn ở Bình
Định đã trả giá 5.000 USD cho tấm gỗ nu có cỡ kích 1,2m x
0,9m x 28cm! Hãy hình dung thời giá lúc đó số tiền trên có
thể mua được mấy nhà lầu! Trong cuộc "tiếp kiến tháo mồ
hôi” vì giá, chủ nhân tấm gỗ quý đã nghiến răng lắc đầu khi
mẹ, vợ anh cứ loay hoay không yên vì choáng ngợp. Anh đã
không bán, cam chịu cảnh khổ sống trong ngôi nhà lụp xụp vì
muốn giữ lại một vật quý hiếm mà nếu bán đi không thể nào
mua lại được.
Chủ nhân tấm nu trứ danh này hiện là cán bộ Sở Khoa học
công nghệ Bình Định . Không riêng ông khách Đài Loan, sở
hữu tấm nu bề thế này anh cũng nhiều lần khổ sở từ chối
những lời đề nghị mua, đổi khó xử. Ông Nguyễn Hượt, nhà
sưu tầm gốm cổ Gò Sành trứ danh từng mê mẩn và nhiều lần
tới ngắm rồi đặt vấn đề. Ông cục trưởng A bạn cha anh, ông
bí thư tỉnh ủy B...
Có một ông gánh chiếu làm anh thực sự xúc động. Ông này
là một phú gia thời trước, nay sa cơ thất thế phải gánh chiếu
bán dạo. Nghe người ta kể chuyện, nhiều lần tới nhà xin anh
được ngồi lên tấm nu uống ly nước. Ông cứ xoa vuốt mãi
không thôi, bàn tay run lên vì xúc động, nỗi mừng vui như
tận hưởng giá trị thời hoàng kim của đời mình... Cả thời giàu
sang của ông, ông cũng chưa biết nu, nhưng tận mặt, người
gánh chiếu lập tức nhận ra cái đẹp vô song của nó. Và ông
luôn là “thượng khách” của chủ nhân tấm nu.
“Nuôi” nu, một kỳ công
Trước hết xin “bật mí” gỗ nu là gì mà đặc sắc vậy. Nó không
phải là tên của một loại gỗ như trắc, hương, lim, gụ, huỳnh
đàn, kà te... Nu chỉ là thuật ngữ chuyên môn của ngành lâm
nghiệp chỉ các phát triển riêng biệt của cây. Trừ thân cây
bình thường, những nổi cộm tự nhiên hoặc do quá trình điều
tiết, tự chữa chạy của cây đã tạo ra u, nu, vè, bạnh... U, vè,
bạnh là phần “cộm” trên thân cây nhưng nu là phần chìm
trong đất.
Theo những tài liệu của “ông tổ” ngành lâm học Việt Nam từ
thời thuộc Pháp Thái Công Trừng (tất nhiên cùng thời không
thể không nhắc tới Đinh Công Định), kỹ thuật “nuôi” nu khá
kỳ công. Với kinh nghiệm của những thực dân cũ ở Nam Mỹ,