intTypePromotion=3

Sử dụng bài toán theo dạng thức pisa trong đánh giá quá trình học tập toán của học sinh lớp 9

Chia sẻ: ViColor2711 ViColor2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
5
lượt xem
0
download

Sử dụng bài toán theo dạng thức pisa trong đánh giá quá trình học tập toán của học sinh lớp 9

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết trình bày một số kết quả bước đầu của việc sử dụng các bài toán PISA trong đánh giá quá trình như: đánh giá trong hoạt động nhóm, đánh giá thông qua các trao đổi ngắn trên lớp học. Kết quả ban đầu cho thấy, có thể khai thác một số bài toán theo dạng thức PISA để đánh giá hiểu biết toán của học sinh và tăng cường cho học sinh khả năng giải quyết các tình huống thực tiễn, từ đó góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy và học.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sử dụng bài toán theo dạng thức pisa trong đánh giá quá trình học tập toán của học sinh lớp 9

  1. VJE Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 2 tháng 5/2019, tr 222-225 SỬ DỤNG BÀI TOÁN THEO DẠNG THỨC PISA TRONG ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH HỌC TẬP TOÁN CỦA HỌC SINH LỚP 9 Trịnh Thị Phương Thảo, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên Vũ Đàm Hạnh Phương - Trường Trung học cơ sở Nam Hòa, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Văn Trung - Trường Đại học Hồng Đức Ngày nhận bài: 03/5/2019; ngày chỉnh sửa: 24/5/2019; ngày duyệt đăng: 30/5/2019. Abstract: In this article, we will present some initial results of the use of PISA problems in formative assessment in following contexts: assessing in group activities, assessing through short exchanges in class. Initial results show that it is possible to exploit a number of problems in PISA format to assess students’ mathematical knowledge and enhance students’ ability to solve practical situations, contributing on improving the quality of teaching and learning. Keywords: PISA, formative assessment, student. 1. Mở đầu của GV. Các câu hỏi trong PISA được phân ra nhiều mức Toán học là môn học nền tảng, giúp học sinh (HS) có độ, giúp GV đánh giá đầy đủ được năng lực tư duy, năng tư duy và kiến thức để học tốt các môn học khác. Trong lực ngôn ngữ, năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn dạy học Toán ở trường phổ thông, một trong những thách của HS. thức đối với giáo viên (GV) chính là làm thế nào để có thể Vì vậy, nếu GV khai thác một số bài toán theo dạng tạo ra hứng thú học tập môn Toán cho HS và đảm bảo cho thức PISA một cách phù hợp sẽ đánh giá được hiểu biết tất cả các em có được kiến thức, kĩ năng để vận dụng toán toán học của HS và tăng cường cho các em khả năng giải học vào giải quyết các nhiệm vụ đặt ra trong thực tiễn. Với quyết các tình huống thực tiễn; từ đó giúp các em say mê thời gian hạn chế của các giờ học Toán trên lớp, GV học tập môn Toán và góp phần nâng cao chất lượng dạy thường ít chú trọng đến hoạt động đánh giá (ĐG) xem HS và học. áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn như thế nào. Đánh Bài viết trình bày một số kết quả bước đầu của việc giá truyền thống trong dạy học Toán ở trường phổ thông sử dụng các bài toán theo dạng thức PISA để đánh giá hiện nay chủ yếu là các bài kiểm tra trắc nghiệm khách quá trình trong các tình huống: đánh giá trong hoạt động quan hoặc tự luận. Hình thức kiểm tra này chủ yếu ĐG HS nhóm, đánh giá thông qua các trao đổi ngắn trên lớp học. về kiến thức, tư duy logic trong quá trình giải bài tập và 2. Nội dung nghiên cứu nội dung thường không gắn với thực tiễn. 2.1. Câu hỏi toán trong chương trình đánh giá quốc tế Vào những năm đầu của thế kỉ XXI, các nước trong PISA tổ chức OECD đã đưa ra chương trình đánh giá quốc tế Lĩnh vực PISA đánh giá hiểu biết toán học của HS PISA cho HS phổ thông ở lứa tuổi 15. Một đặc điểm nổi liên quan đến những năng lực của các em để phân tích, bật trong đánh giá của PISA là nội dung đánh giá được xây dựng, giải quyết và giải thích các vấn đề toán học xác định dựa trên các kiến thức, kĩ năng cần thiết cho trong các tình huống. PISA đánh giá tập trung vào các tương lai, không dựa vào các chương trình giáo dục quốc vấn đề thực tiễn, di chuyển vượt ra ngoài các loại tình gia [1], [2]. Trong PISA, các tình huống được đưa ra để đánh giá các năng lực có liên quan mật thiết đến những huống và vấn đề thường gặp trong các lớp học của nhà vấn đề trong cuộc sống hàng ngày của mỗi cá nhân, trường. những vấn đề trong cộng đồng và toàn cầu [3]. Kiến thức Khả năng hiểu biết toán học của con người được biểu toán học sử dụng trong PISA có nhiều điểm tương đồng hiện thông qua cách người đó sử dụng kiến thức và kĩ với nội dung chương trình sách giáo khoa hiện đang sử năng toán học để giải quyết vấn đề. Các vấn đề có thể dụng ở nước ta. Nội dung các bài toán trong PISA đề cao xảy ra trong nhiều “bối cảnh hay tình huống”, cách giải tính ứng dụng của toán học vào thực tiễn, giúp HS thấy quyết vấn đề sẽ phụ thuộc vào kinh nghiệm của mỗi cá được vai trò quan trọng của toán học trong cuộc sống, từ nhân. Các vấn đề trong OECD/PISA được rút ra từ thực đó kích thích được sự say mê tìm tòi, khám phá của các tiễn theo hai cách [4]: - Các vấn đề tồn tại trong một số em. Các bài tập trong PISA cho thấy những ứng dụng bối cảnh rộng, phù hợp với cuộc sống thực tiễn của HS. của toán học vào thực tiễn, có thể là nguồn cung cấp tư Các bối cảnh lập nên một phần của thế giới hiện thực và liệu hữu ích cho hoạt động học tập của HS và giảng dạy được chỉ ra bởi một hình chữ nhật lớn nằm phía trái bên 222 Email: trinhphuongthao@dhsptn.edu.vn
  2. VJE Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 2 tháng 5/2019, tr 222-225 trên của hình; - Các vấn đề được xét trong một tình huống - Mã 1: Tối đa (dùng khi các cá nhân có câu trả lời cụ thể hơn, được biểu thị bằng một hình chữ nhật bên hoàn toàn chính xác). trong hình chữ nhật các bối cảnh. - Mã 0: Các câu trả lời khác. Mỗi HS cần tham gia toán học hóa các tình huống bên trong hay bên ngoài toán học, qua đó các em sẽ hình - Mã 9: Không có câu trả lời. thành được các năng lực toán học. Mỗi năng lực có thể Sau đó, điền vào bảng theo mẫu và nộp lại cho GV: đạt được ở các mức độ thành thạo khác nhau. Những Họ và tên HS 1 0 9 phần khác nhau của toán học hóa sẽ huy động các năng HS1 lực khác nhau. Để xác định và kiểm tra những năng lực HS2 này, OECD/PISA đã quyết định sử dụng các năng lực ... toán học đặc trưng, như: tư duy và suy luận, lập luận, giao tiếp, mô hình hóa, đặt vấn đề và giải; sử dụng ngôn Hoạt động 4: Nhận xét, đánh giá. GV tổ chức cho các ngữ kí hiệu, hình thức, kĩ thuật và các phép toán; sử dụng thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau về kết quả làm các đồ dùng hỗ trợ. việc, kết quả hợp tác trong quá trình làm việc, đưa ra nhận PISA không có mục tiêu phát triển các câu hỏi kiểm xét và rút kinh nghiệm. tra để đánh giá các năng lực một cách riêng lẻ mà có phần Ví dụ 1: Chúng tôi sử dụng bài toán theo dạng thức giao giữa chúng với nhau. Khi sử dụng các câu hỏi trong PISA làm công cụ đánh giá trong quá trình học Toán của kiểm tra, đánh giá, người ta thường huy động đồng thời HS lớp 9 thông qua hoạt động nhóm trong dạy nội dung nhiều năng lực, việc phân chia các lĩnh vực hiểu biết toán kiến thức Hệ thức lượng trong tam giác vuông trong học là không cần thiết. chương trình Toán 9, phần Hình học như sau: 2.2. Sử dụng một số bài toán theo dạng thức PISA làm Hoạt động 1: Xác định mục tiêu, lựa chọn bài toán công cụ đánh giá quá trình dạng thức PISA phù hợp. 2.2.1. Sử dụng bài toán theo dạng thức PISA làm công cụ đánh giá trong quá trình dạy học Toán cho học sinh - Mục tiêu: + Về kiến thức: HS nắm được một số hệ lớp 9 thức về cạnh và đường cao trong tam giác vuông, tỉ số lượng giác của góc nhọn, một số hệ thức về cạnh và góc Để sử dụng một số bài toán theo dạng thức PISA làm trong tam giác vuông. công cụ đánh giá trong quá trình dạy học Toán cho HS lớp 9, thông qua hoạt động nhóm, việc trước tiên là mỗi + Về kĩ năng: HS cần thực hiện được thành thạo các GV cần xác định mục tiêu đặt ra cho HS sau khi thảo luận bài toán giải tam giác vuông; vận dụng được kiến thức nhóm là gì? HS cần nắm được những kiến thức, kĩ năng về hệ thức lượng trong tam giác vuông vào các bài toán nào? Khối kiến thức đó vận dụng vào lĩnh vực nào của theo dạng thức PISA. thực tiễn? Từ đó, GV xác định các bài toán theo dạng + Về thái độ: HS cần chủ động, tích cực, có trách thức PISA để yêu cầu HS thực hiện. Cụ thể, các hoạt nhiệm với công việc, nhiệm vụ được giao; rèn luyện tính động của GV và HS được tiến hành theo quy trình sau: cẩn thận, chính xác và kĩ năng tư duy các vấn đề toán học Hoạt động 1: GV xác định mục tiêu về kiến thức, kĩ một cách logic và hệ thống; đồng thời, HS có năng lực năng, năng lực cần kiểm tra của HS; lựa chọn bài toán hợp tác, năng lực tính toán, năng lực tư duy, năng lực theo dạng thức PISA mà các em có thể áp dụng các kiến giao tiếp và năng lực đánh giá. thức đó vào giải quyết bài toán. - Lựa chọn bài toán PISA: “Thang an toàn”. Trong Hoạt động 2: GV chia nhóm, phát phiếu học tập (yêu cuộc sống hàng ngày, thang được sử dụng thường xuyên, cầu thực hiện nhiệm vụ học tập là các bài toán PISA). giúp chúng ta có thể trèo lên cao so với mặt đất một cách Lưu ý, GV cần tổ chức hoạt động nhóm theo các kĩ thuật thuận tiện, dễ dàng. Tuy nhiên, để sử dụng thang một dạy học tích cực để phát huy tính tích cực của HS, đồng cách an toàn, chúng ta cần kê thang sao cho thật chắc thời giúp GV có thể đánh giá được từng cá nhân trong chắn, các nhà kiểm định an toàn lao động cho rằng thang hoạt động nhóm. sẽ hợp với mặt đất một góc “an toàn” 750. Hoạt động 3: Đại diện HS trong nhóm trình bày vấn đề. GV tiến hành quan sát HS, cho các nhóm đưa ra kết Câu hỏi 1: Em hãy cho biết góc “an toàn” giữa thang quả cuối cùng. Các bạn ở trong nhóm có thể bổ sung ý và mặt đất là bao nhiêu độ? kiến khi nhóm mình trình bày xong. Các bạn còn lại chú Câu hỏi 2: Một chiếc thang dài 4m, cần đặt chân ý lắng nghe và tham gia phát biểu ý kiến, đóng góp cho thang cách chân tường một khoảng bằng bao nhiêu để nó buổi sinh hoạt. GV giao nhiệm vụ cho HS tự đánh giá tạo được với mặt đất một góc “an toàn” (tức là đảm bảo trong nhóm, hướng dẫn HS mã hóa câu trả lời: thang không bị đổ khi sử dụng)? (xem hình 1). 223
  3. VJE Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 2 tháng 5/2019, tr 222-225 HS có những mục tiêu cụ thể hơn cho việc lĩnh hội các kiến thức, từ đó giải quyết vấn đề thực tiễn. GV có thể tăng cường lồng ghép các tình huống, bài toán dạng thức PISA vào giờ dạy, cho HS trao đổi những suy nghĩ của mình về câu trả lời. Tạo điều kiện cho HS có cơ hội trình bày nhiều câu trả lời cho một câu hỏi, sau đó yêu cầu HS lựa chọn. GV theo dõi sự tích cực và tính chính xác của các câu trả lời của HS. Ví dụ 2: Khi dạy học nội dung “Một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông” trong chương trình Toán 9, GV có thể sử dụng bài toán “Thuyền vượt sông” Hình 1 làm công cụ đánh giá trong quá trình dạy học thông qua Hoạt động 2: Chia lớp thành các nhóm nhỏ, phát hoạt động thảo luận trên lớp. phiếu học tập, phiếu đánh giá cá nhân, hướng dẫn HS Hoạt động 1: Trước khi vào bài mới, GV đưa nội cách mã hóa câu trả lời. Các nhóm hoạt động, xử lí vấn dung bài toán “Thuyền vượt qua sông”. Cụ thể: “Một con đề trên trong 10 phút (trong đó 5 phút đầu làm việc cá thuyền vượt qua một khúc sông nước chảy mạnh. Quãng nhân, 5 phút sau nhóm trưởng tổ chức thảo luận trong đường thuyền di chuyển là 180m và đường đi của con nhóm để thống nhất kết quả). thuyền đó tạo với bờ một góc 20o. Em hãy tính chiều rộng Hoạt động 3: Đại diện HS trong nhóm trình bày vấn của khúc sông? (làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai) đề. Gọi chiều dài của thang là BC. Khoảng cách từ chân (xem hình 2)”. thang tới chân tường là AC. Câu hỏi 1: - Mức tối đa: Mã 1: Góc “an toàn” giữa thang và mặt đất là Cˆ  75o . Không đạt: - Mã 0: Các câu trả lời khác; - Mã 9: Không có câu trả lời. Câu hỏi 2: Mức tối đa: Mã 1: Áp dụng tỉ số lượng giác của góc nhọn cho ABC , ta có khoảng cách giữa chân thang đến chân tường là: AC cosC   AC  BC.cos C BC Hình 2  4.cos 75o  1, 04 Trong trường hợp này, HS sẽ lúng túng vì chưa có đủ Không đạt: - Mã 0: Các câu trả lời khác; - Mã 9: kiến thức để xử lí tình huống này. Không có câu trả lời. Hoạt động 2: Dạy học kiến thức mới “Một số hệ thức Hoạt động 4: nhận xét, đánh giá. GV tổ chức cho các về cạnh và góc trong tam giác vuông”. thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau, sau khi có kết Hoạt động 3: Quay lại tình huống “thuyền vượt qua quả đánh giá sơ bộ của các nhóm, GV sẽ đưa ra những sông”, GV yêu cầu HS giải quyết bài toán này và mã hóa kết luận cuối cùng để HS nắm được kết quả hoạt động kết quả trả lời của HS theo 3 mức: học tập: cách đặt thang thế nào cho an toàn khi sử dụng - Mức tối đa: Mã 1. Giả sử đường đi của con thuyền (GV có thể cho HS kiểm nghiệm lại kết quả bằng cách đó là NP, chiều rộng của khúc sông là MN. Khi đó, MN đưa ra các loại thang thông dụng ở các gia đình như thang là cạnh góc vuông của tam giác vuông MNP. rút gọn, thang nhôm trượt,...) và lưu lại kết quả. Ta có: MN = MP.sinP = 180.sin20o  180.0,342 = 2.2.2. Sử dụng bài toán theo dạng thức PISA làm công 61,56 (m). cụ đánh giá trong quá trình dạy học Toán cho học sinh - Mã 0: Các câu trả lời khác. lớp 9 thông qua thảo luận trên lớp - Mã 9: Không có câu trả lời. Đánh giá quá trình nhằm mục đích giúp HS hiểu các 3. Kết luận mục tiêu của các nhiệm vụ học tập, tự nắm bắt được bản Việc sử dụng các bài toán PISA trong đánh giá quá trình chất của quá trình học tập trên lớp. Do đó, việc đối thoại, như: đánh giá trong hoạt động nhóm, đánh giá thông qua trao đổi, thảo luận giữa GV và HS sẽ khuyến khích các trao đổi ngắn trên lớp học giúp tăng cường cho HS khả những phản ánh về việc học tập của HS [5]. Trong năng giải quyết tình huống thực tiễn. Tuy nhiên, việc xây trường hợp này, các bài toán theo dạng thức PISA sẽ giúp dựng và sử dụng hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn 224
  4. VJE Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 2 tháng 5/2019, tr 222-225 không phải chủ đề nào cũng có thể thực hiện được một cách học tập ở các trường đại học. Tạp chí Giáo dục, số khả thi và có hiệu quả. Vì vậy, để việc đánh giá quá trình 318, tr 17-19. thông qua các bài toán PISA hiệu quả hơn trong dạy học [4] Trường Đại học Vinh (2013). Hướng dẫn quy trình Toán, theo chúng tôi, GV cần: - Tăng cường những bài toán xử lí học vụ cho sinh viên hệ chính quy (kèm theo theo dạng thức PISA có nội dung thực tiễn vào nội dung công văn số 3389/ĐHV-ĐT ngày 10/10/2013). kiểm tra, đánh giá ở cấp trung học, đặc biệt là ở trung học [5] Bộ GD-ĐT (2007). Quy chế đào tạo đại học và cao cơ sở; - Tăng cường xây dựng các bài toán theo dạng thức đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ (Ban hành PISA có nội dung thực tiễn nhằm rèn luyện các kĩ năng cần kèm theo Quyết định số 43/2007/QĐ/BGD&ĐT thiết cho HS như: kĩ năng đọc hiểu đồ thị, biểu đồ, kĩ năng ngày 15/8/2007 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT). tính toán kết hợp với ước lượng về chiều dài, về chiều rộng, [6] Nguyễn Thị Bích - Nguyễn Ngọc Trân (2018). Vai trò thể tích,...; - Tăng cường nội dung Xác suất và Thống kê của cố vấn học tập trong việc nâng cao chất lượng học trong dạy học ở cấp trung học cơ sở để tiếp cận nền giáo dục tập của sinh viên tại Trường Đại học Đồng Tháp. Tạp các nước trong khu vực và trên thế giới. Từng bước đưa ra chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 9, tr 54-58. các câu hỏi dạng thức PISA vào nội dung kiểm tra để đánh [7] Phạm Thị Thanh Hải (2011). Một số nội dung của giá kiến thức toán học của HS. công tác cố vấn học tập trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ Hoa Kì và kinh nghiệm đối với Việt Nam. Tạp Tài liệu tham khảo chí Giáo dục, số 268, tr 26-28. [1] Bộ GD-ĐT (2018). Tài liệu tập huấn Chương trình [8] Nguyễn Duy Mộng Hà (2012). Đẩy mạnh công tác đánh giá học sinh quốc tế PISA. cố vấn học tập và tư vấn sinh viên góp phần nâng [2] Trần Vui (2013). Đánh giá hiểu biết toán của học cao chất lượng dạy và học trong trường đại học theo sinh 15 tuổi, chương trình đánh giá học sinh quốc tế học chế tín chỉ. Tạp chí Giáo dục, số 291, tr 32-35. PISA. NXB Giáo dục Việt Nam. [3] The PISA (2003). Assessement framework, MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG… Mathematics, reading, science and problem solving, (Tiếp theo trang 131) Knowledge and skills. Programme for international student Assessement. Tài liệu tham khảo [4] Stacey, K. (2011). The PISA view of mathematical [1] Hoàng Cung (2006). Những vấn đề tâm lí cơ bản literacy in Indonesia. Journal on Mathematics trong hoạt động quản lí, giáo dục phạm nhân, trại Education, Vol. 2(2), pp. 95-126. viên, học sinh trường giáo dưỡng. Học viện Cảnh [5] Wynne Harlen (2007). Assessment of Learning. sát Nhân dân. SAGE Publications [2] Hoàng Thị Bích Ngọc (1997). Nghiên cứu tâm lí [6] Mazzeo, J. - Von Davier, M. (2008). Review of the phạm nhân loại tội phạm hình sự nhằm góp phần Programme for International Student Assessment nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lí giáo dục (PISA) test design: Recommendations for fostering trong các trại giam hiện nay. Đề tài nghiên cứu cấp stability in assessment results. Education Working bộ, Bộ Công an, Mã số 54. Papers EDU/PISA/GB (2008), Vol. 28, pp. 23-24. [3] Hoàng Cung (2003). Tâm lí học hoạt động quản lí, [7] Nguyễn Bá Kim (2007). Phương pháp dạy học môn giáo dục phạm nhân, trại viên và học sinh trường Toán. NXB Đại học Sư phạm. giáo dưỡng. Học viện Cảnh sát nhân dân. [4] Chu Văn Đức (2009). Nghiên cứu sự thích ứng của phạm nhân với chế độ sinh hoạt và chế độ lao động tại THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG… trại giam. Luận án tiến sĩ Tâm lí học, Viện Tâm lí học. (Tiếp theo trang 83) [5] Nguyễn Hữu Toàn (2013). Tự ý thức về hành vi phạm tội và hành vi chấp hành hình phạt tù của Tài liệu tham khảo phạm nhân. Luận án tiến sĩ Tâm lí học, Viện Khoa [1] Trường Đại học Vinh (2012). Quy định chức năng, học Xã hội. nhiệm vụ cố vấn học tập (kèm theo Quyết định số [6] Trần Hiệp - Đỗ Long (1997). Tâm lí học - Những 3814/QĐ-ĐHV ngày 10/12/1012). vấn đề lí luận. NXB Khoa học Xã hội. [2] Trần Thị Minh Đức (chủ biên, 2012). Cố vấn học [7] Nguyễn Khắc Viện (1998). Từ điển tâm lí học. NXB tập trong các trường đại học. NXB Đại học Quốc Thành phố Hồ Chí Minh. gia Hà Nội. [8] Phạm Minh Hạc - Lê Khanh - Trần Trọng Thủy [3] Nguyễn Thị Út Sáu (2013). Một số vấn đề về lí luận (1999). Tâm lí học (tập 1). NXB Đại học Quốc gia hoạt động tư vấn học tập cho sinh viên của cố vấn Hà Nội. 225

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản