intTypePromotion=1
ADSENSE

Suy nghĩ về hiện tượng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam trong thời gian gần đây - Đặng Hà Phương

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

132
lượt xem
5
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tử vong, sinh đẻ và di dân là ba quá trình cơ bản ảnh hưởng đến cơ cấu giới tính và giới của dân số, trong ba yếu tố này sinh đẻ có tác động rõ nét nhất thông qua cơ cấu tuổi mà trước hết và tỷ số giới tính sinh. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Suy nghĩ về hiện tượng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam trong thời gian gần đây" để hiểu hơn về vấn đề này.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Suy nghĩ về hiện tượng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam trong thời gian gần đây - Đặng Hà Phương

Sù kiÖn - NhËn ®Þnh X· héi häc sè 3 (95), 2006 95<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Suy nghÜ vÒ hiÖn t−îng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh<br /> khi sinh ë ViÖt Nam trong thêi gian gÇn ®©y<br /> §Æng hµ ph−¬ng<br /> <br /> <br /> Tö vong, sinh ®Î vµ di d©n lµ ba qu¸ tr×nh c¬ b¶n cã ¶nh h−ëng ®Õn c¬ cÊu giíi<br /> tÝnh vµ tuæi cña mét d©n sè. Trong ba qu¸ tr×nh nµy, sinh ®Î lµ nh©n tè cã t¸c ®éng râ<br /> nÐt nhÊt th«ng qua c¬ cÊu tuæi mµ tr−íc hÕt lµ tû sè giíi tÝnh khi sinh. Trong ®iÒu kiÖn<br /> ph¸t triÓn d©n sè b×nh th−êng, tû sè nµy lµ 105 bÐ trai so víi 100 bÐ g¸i khi ®−îc sinh<br /> ra. Theo c¸c nhµ nh©n khÈu vµ sinh häc, sù v−ît tréi vÒ giíi tÝnh cña trÎ trai lóc sinh<br /> nµy ph¶n ¸nh sù ®iÒu chØnh tù nhiªn cña d©n sè nh»m c©n b»ng l¹i c¬ cÊu do nam giíi<br /> cã tû lÖ tö vong cao h¬n vµ tuæi thä trung b×nh thÊp h¬n so víi n÷ giíi.<br /> Trªn thùc tÕ, chØ sè giíi tÝnh cã thÓ kh¸c nhau gi÷a c¸c quèc gia hay gi÷a c¸c<br /> vïng miÒn trong mét n−íc. Gi¶ ®Þnh th«ng lÖ vÒ c¬ cÊu d©n sè cho r»ng cã sù c©n<br /> b»ng tù nhiªn gi÷a nam vµ n÷ trong mçi nhãm tuæi. Song thùc tÕ th−êng kh«ng gi¶n<br /> ®¬n nh− vËy. Theo Weller vµ Bouvier (1981:237) trªn b×nh diÖn sinh lý, kh¶ n¨ng<br /> thô thai, t×nh tr¹ng s¶y thai cã ¶nh h−ëng rÊt ®¸ng kÓ ®Õn tû sè giíi tÝnh khi sinh.<br /> Cô thÓ lµ nh÷ng céng ®ång d©n c− hay nhãm x· héi cã møc chÕt bµo thai cao, kh¶<br /> n¨ng thô thai kÐm, trÎ sinh ra nhÑ c©n th−êng cã tû sè giíi tÝnh khi sinh thÊp h¬n<br /> ®¸ng kÓ. Tõ gãc ®é v¨n hãa, t©m lý −a thÝch con trai tån t¹i trong nhiÒu x· héi cïng<br /> víi nh÷ng can thiÖp chñ ®Þnh nh»m lùa chän giíi tÝnh cña thai nhi ®· khiÕn cho sù<br /> c©n b»ng giíi tÝnh tù nhiªn cña d©n sè bÞ x¸o trén (Williamson, 1976). T¹i Trung<br /> Quèc, chÝnh s¸ch h¹n chÕ sinh ®Î ®· cã ¶nh h−ëng lín ®Õn mong muèn sinh mét con<br /> trai, tû sè giíi tÝnh khi sinh ®· t¨ng tõ 111/100 giai ®o¹n 1980-1989 lªn ®Õn 123/100<br /> trong giai ®o¹n 1996-2001. T¹i nh÷ng khu vùc kh¸c, sù bãc lét, ph©n biÖt ®èi xö vµ<br /> n¹n b¹o hµnh ®èi víi phô n÷ ®· khiÕn cho møc ®é tö vong n÷ gia t¨ng, lµm trÇm<br /> träng thªm sù mÊt c©n b»ng giíi tÝnh cña d©n sè tr−ëng thµnh. Trung §«ng, Nam ¸<br /> vµ Trung Phi lµ nh÷ng n¬i cã sù chªnh lÖch lín giíi tÝnh trªn thÕ giíi vµ ë ®ã vÞ thÕ<br /> cña ng−êi phô n÷ rÊt thÊp.<br /> ViÖc n©ng cao ®Þa vÞ phô n÷, ®Êu tranh cho b×nh ®¼ng giíi lµ nh÷ng nç lùc mµ<br /> céng ®ång quèc tÕ vµ nhiÒu quèc gia, trong ®ã cã ViÖt Nam, ®ang nç lùc v−¬n tíi. ChiÕn<br /> l−îc d©n sè ViÖt Nam 2001-2010 x¸c ®Þnh b×nh ®¼ng giíi lµ mét yÕu tè quan träng ®Ó ®¹t<br /> c¸c môc tiªu d©n sè. Gi¸ trÞ cña con trai vµ con g¸i ®−îc ®Ò cËp mét c¸ch b×nh ®¼ng trong<br /> nhiÒu v¨n b¶n ph¸p lý. Cho ®Õn nay vÉn ch−a cã c¸c nghiªn cøu tin cËy ®Ó kÕt luËn t×nh<br /> tr¹ng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh khi sinh ë ViÖt Nam song trªn thùc tÕ ®· cã nh÷ng lo ng¹i<br /> trong c«ng luËn vÒ t¸c ®éng cña viÖc lùa chän giíi tÝnh thai nhi th«ng qua n¹o ph¸ thai,<br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 96 Suy nghÜ vÒ hiÖn t−îng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh...<br /> <br /> c¸c ph−¬ng ph¸p sinh con theo ý muèn ®Ó sinh con trai, con g¸i.<br /> D©n sè ViÖt Nam cã quy m« 83,1 triÖu ng−êi n¨m 2005, trong ®ã n÷ chiÕm<br /> xÊp xØ 51% vµ 3/4 sèng ë khu vùc n«ng th«n. NÕu nh− trong nh÷ng n¨m 90, tû sè giíi<br /> tÝnh trong d©n sè chªnh lÖch kh«ng lín l¾m (96,7 nam so víi 100 n÷) th× trong nh÷ng<br /> n¨m gÇn ®©y, tû sè giíi tÝnh khi sinh kh¸ cao, nghiªng vÒ trÎ em trai. Sè liÖu tõ c¸c<br /> cuéc Tæng ®iÒu tra d©n sè (tiÕn hµnh 10 n¨m mét lÇn cho phÐp −íc l−îng tû sè giíi<br /> tÝnh lóc sinh trong d©n sè. Cho ®Õn nay ë n−íc ta ®· cã ba cuéc Tæng ®iÒu tra lÇn<br /> l−ît vµo c¸c n¨m 1979, 1989 vµ 1999. Tuy nhiªn sè liÖu vÒ giíi tÝnh cña trÎ lóc sinh<br /> chØ cã ®−îc tõ hai cuéc Tæng ®iÒu tra gÇn ®©y.<br /> Theo kÕt qu¶ Tæng ®iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë 1999, tû sè giíi tÝnh lóc sinh cña<br /> n¨m 1999 lµ 107, t¨ng nhÑ so víi n¨m 1989 (105). Nh−ng trªn b×nh diÖn ®Þa lý th× tû<br /> sè giíi tÝnh khi sinh cao nhÊt t¹i t¹i khu vùc §ång b»ng s«ng Cöu Long (113), c¸c tØnh<br /> §«ng Nam Bé (109) vµ T©y B¾c (108). Ba khu vùc nµy chiÕm 40% d©n sè c¶ n−íc<br /> (B¶ng 1). Trong sè 61 tØnh thµnh n¨m 1999, 35 tØnh thµnh cã tû sè giíi tÝnh trong møc<br /> 108-128. ChØ cã 8 tØnh thµnh cã tû sè giíi tÝnh lóc sinh ë møc chuÈn (103-107/100).<br /> B¶ng 1: Tû sè giíi tÝnh khi sinh theo khu vùc ®Þa lý cña ViÖt Nam, 1999<br /> <br /> Khu vùc Tû sè giíi tÝnh khi sinh Khu vùc Tû sè giíi tÝnh khi sinh<br /> <br /> §ång b»ng s«ng Hång 107 Nam Trung Bé 103<br /> <br /> §«ng B¾c 103 T©y Nguyªn 104<br /> <br /> T©y B¾c 108 §«ng Nam Bé 109<br /> <br /> B¾c Trung Bé 107 §ång b»ng s«ng Cöu Long 113<br /> <br /> Nguån: Sè liÖu mÉu 5% Tæng §iÒu tra d©n sè vµ Nhµ ë 1999.<br /> <br /> Theo mét b¸o c¸o gÇn ®©y cña nhãm nghiªn cøu ñy ban D©n sè - Gia ®×nh -<br /> TrÎ em (xem Vâ Anh Dòng vµ céng sù, 2005) trªn c¬ së c¸c sè liÖu Tæng §iÒu tra<br /> 1999 vµ mét sè ®Þa ph−¬ng, c¸c tØnh thµnh cã tû sè giíi tÝnh lóc sinh tõ 115 trë lªn<br /> vµo thêi ®iÓm Tæng ®iÒu tra n¨m 1999 th× 5 tØnh (Qu¶ng Ninh, H¶i D−¬ng, Th¸i<br /> B×nh, Thanh Hãa, Hµ TÜnh, Kon Tum vµ An Giang) vÉn cã tû sè giíi tÝnh lóc sinh cao<br /> vµo thêi kú sau ®ã (2001-2004). C¸c ®Þa ph−¬ng kh¸c tuy cã tû sè giíi tÝnh khi sinh<br /> gi¶m xuèng song vÉn cao h¬n møc tù nhiªn (xem B¶ng 2). §Æc biÖt, mét sè tØnh theo<br /> sè liÖu Tæng §iÒu tra d©n sè 1999 cã tû sè giíi tÝnh khi sinh thÊp th× ®Õn n¨m 2004<br /> l¹i cã tû sè giíi tÝnh khi sinh rÊt cao nh− Hµ T©y (tõ 96,0 t¨ng lªn 129).<br /> Còng theo b¸o c¸o nghiªn cøu nµy (xem Vâ Anh Dòng vµ céng sù, 2005) th× tû<br /> sè giíi tÝnh khi sinh ë c¸c ®« thÞ chÝnh hoÆc trung t©m tØnh cao h¬n tû sè nµy cña<br /> toµn tØnh. VÝ dô nh− 119,8 (thÞ x· Hµ §«ng) so víi 108,6 (tØnh Hµ T©y), 124,0 (quËn<br /> H¶i Ch©u) so víi 114,0 (thµnh phè §µ N½ng), 113,2 (thÞ x· Thñ DÇu Mét) so víi<br /> 109,0 (tØnh B×nh D−¬ng) vµ 110,7 (thµnh phè Cµ Mau) so víi 103,5 (tØnh Cµ Mau).<br /> §©y lµ nh÷ng kÕt qu¶ rÊt ®¸ng chó ý cÇn ®−îc tiÕp tôc ®i s©u ph©n tÝch, t×m hiÓu.<br /> MÆc dï ch−a thÓ kh¼ng ®Þnh c¸c con sè vµ kÕt qu¶ tÝnh to¸n nãi trªn lµ do sai<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> §Æng Hµ Ph−¬ng 97<br /> <br /> sè mÉu hay sè liÖu thiÕu tin cËy, song cã thÓ sù mÊt c©n b»ng giíi tÝnh ë ViÖt Nam cã<br /> xu h−íng gia t¨ng khi møc sinh ®· gi¶m thÊp. Tõ c¸c sè liÖu nãi trªn, cã thÓ cã mét sù<br /> mÊt c©n b»ng giíi tÝnh khi sinh mét sè khu vùc vµ tØnh thµnh ë ViÖt Nam. T©m lý −a<br /> thÝch con trai ®Ó “nèi dâi t«ng ®−êng”, thªm anh thªm em ®· tån t¹i trong ë mét sè gia<br /> ®×nh, nhãm x· héi l¹i cã t¸c ®éng trë l¹i. C¸c cÆp vî chång ®· sinh con g¸i l¹i mong<br /> thªm ®øa con trai vµ cè g¾ng thùc hiÖn −íc muèn ®ã trong ®iÒu kiÖn c¸c quy ®Þnh<br /> chÝnh s¸ch d©n sè/kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®−îc níi náng, khuyÕn<br /> khÝch sù tù nguyÖn cña ng−êi d©n. §êi sèng trë nªn kh¸ gi¶ h¬n ®· khiÕn cho ¸p lùc<br /> kinh tÕ ®èi víi h¹n chÕ sinh ®Î kh«ng cßn ph¸t huy t¸c dông nh− tr−íc ®©y. BiÕn ®æi<br /> x· héi diÔn ra qu¸ nhanh g©y nªn nh÷ng x¸o trén trong ®êi sèng cña nhiÒu gia ®×nh,<br /> ®©y chÝnh lµ lóc mµ c¸c quan niÖm truyÒn thèng cã c¬ héi ¶nh h−ëng trë l¹i.<br /> B¶ng 2: Mét sè tØnh thµnh cã tû sè giíi tÝnh khi sinh cao: 1999-2004<br /> <br /> TØnh Tæng ®iÒu tra 2001 2002 2003 2004<br /> d©n sè 1999<br /> <br /> Lai Ch©u 116,0 - - - -<br /> Qu¶ng Ninh 118,0 - 121,0 128,0 125,0<br /> H¶i D−¬ng 116,0 117,9 119,5 119,0 130,4<br /> Th¸i B×nh 112,0 - - - 113,5<br /> Thanh Hãa 116,0 146,9 131,9 131,5 140,3<br /> Hµ TÜnh 115,0 122,4 123,9 122,1 122,7<br /> §µ N½ng 115,0 - - - 113,3<br /> Kon Tum 124,0 183,8 114,0 129,6 134,5<br /> Ninh ThuËn 119,0 108,0 106,0 110,0 103,0<br /> B×nh Ph−íc 119,0 105,8 109,4 105,2 107,5<br /> Sãc Tr¨ng 124,0 - 107,8 108,2 112,1<br /> An Giang 128,0 - 151,1 142,2 124,8<br /> Hµ T©y 96,0 - 127,2 119,4 128,9<br /> <br /> Nguån: Vâ Anh Dòng vµ céng sù (2005)<br /> <br /> §iÒu ®¸ng l−u t©m lµ t×nh tr¹ng sinh con thø 3 trë lªn diÔn ra t−¬ng ®èi phæ<br /> biÕn ë nh÷ng gia ®×nh cã thu nhËp æn ®Þnh, møc sèng kh¸. T©m lý thÝch ®«ng con,<br /> vui cöa vui nhµ, sau nµy muèn cã con trai “chèng gËy” lo liÖu ma chay, thê cóng cha<br /> mÑ l¹i trçi dËy. Vµ khi cã ®iÒu kiÖn hä kh«ng ng¹i ngÇn thùc hiÖn ý muèn sinh thªm<br /> con cña m×nh. Trong khi ®ã, víi nh÷ng tiÕn bé y häc hiÖn ®¹i, kü thuËt siªu ©m<br /> chuÈn ®o¸n sím giíi tÝnh thai nhi ®Ó cã thÓ sinh con theo ý muèn, vµ n¹o ph¸ thai<br /> b»ng c¸c dÞch vô rÊt s½n cã vµ thuËn tiÖn ë c¸c thµnh phè lín vµ trung t©m ®« thÞ.<br /> §©y cã thÓ lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n ®−a ®Õn tû sè giíi tÝnh khi sinh cao h¬n<br /> ë c¸c trung t©m ®« thÞ cña mét sè tØnh nh− ®· tr×nh bµy ë trªn.<br /> MÊt c©n b»ng giíi tÝnh vµ thiÕu hôt phô n÷ ch−a ph¶i lµ vÊn ®Ò nghiªm träng<br /> ë ViÖt Nam nh− ë mét sè n−íc (Ên §é, Trung Quèc, Pakixt¨ng…) nh−ng thùc tÕ<br /> ®ang ®ßi hái cã sù quan t©m kÞp thêi do chªnh lÖch giíi tÝnh qu¸ lín sÏ dÉn ®Õn nguy<br /> c¬ bÊt æn ®Þnh x· héi, ®Æc biÖt sÏ g©y hËu qu¶ nghiªm träng ®Õn môc tiªu b×nh ®¼ng<br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br /> 98 Suy nghÜ vÒ hiÖn t−îng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh...<br /> <br /> giíi mµ ViÖt Nam ®ang nç lùc v−¬n tíi. §©y lµ lêi c¶nh b¸o hiÖn thùc ®Ó chóng ta<br /> sím cã nh÷ng biÖn ph¸p vµ dù b¸o cÇn thiÕt. Ph¸p lÖnh d©n sè ë n−íc ta ®· nghiªm<br /> cÊm viÖc lùa chän giíi tÝnh thai nhi d−íi mäi h×nh thøc. Do ®ã, ViÖt Nam cÇn chuÈn<br /> bÞ nh÷ng can thiÖp kÞp thêi, phï hîp vµ hiÖu qu¶ lµm c©n b»ng hoÆc Ýt nhÊt h¹n chÕ<br /> sù tiÕp tôc gia t¨ng vÒ kho¶ng c¸ch giíi tÝnh khi sinh. §· ®Õn lóc cÇn cã nh÷ng<br /> nghiªn cøu chuyªn s©u vµ liªn ngµnh y häc, v¨n hãa, x· héi häc nh»m ®¸nh gi¸ ®óng<br /> thùc tr¹ng mÊt c©n b»ng giíi tÝnh khi sinh trong d©n sè, x¸c ®Þnh ®−îc xu h−íng,<br /> quy m« vµ møc ®é kh¸c biÖt cña hiÖn t−îng nµy gi÷a c¸c nhãm nh©n khÈu - x· héi.<br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> <br /> 1. Tæng côc Thèng kª: Sè liÖu mÉu 5% Tæng §iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë 1999.<br /> 2. Vâ Anh Dòng, Ph−¬ng ThÞ Thu H−¬ng, NguyÔn Ngäc Huyªn vµ Lª Thanh S¬n, 2005: Tû sè giíi tÝnh<br /> cña ViÖt Nam vµ mét sè ®Þa ph−¬ng nh÷ng n¨m gÇn ®©y: HiÖn tr¹ng vµ bµn luËn. B¸o c¸o nghiªn cøu,<br /> ñy ban d©n sè Gia ®×nh vµ TrÎ em ViÖt Nam.<br /> 3. Weller, R. and L. F. Bouvier. 1981. Population, Demography and Policy. St. Martin’s Press: New York.<br /> 4. Williamson, N. 1976. Sons or Daughters: A Cross-Cultural Survey of Parental Preferences. Beverly<br /> Hills, CA: Sage.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Trªn gi¸ s¸ch cña nhµ X· héi häc (TiÕp theo trang 138)<br /> T¹p chÝ X· héi häc ®· nhËn ®−îc s¸ch cña c¸c nhµ xuÊt b¶n, c¸c t¸c gi¶ sau ®©y göi tÆng.<br /> C¸m ¬n c¸c nhµ xuÊt b¶n, c¸c t¸c gi¶ vµ tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc.<br /> T¹p chÝ x· héi häc<br /> <br /> • NguyÔn V¨n Thanh: Tæ chøc ho¹t ®éng phi chÝnh phñ n−íc ngoµi ë<br /> ViÖt Nam. Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia. Hµ Néi - 1995 . 280 tr.<br /> • Ng« Thuý Tïng, La Phong (dÞch), §µm Xu©n T¶o (hiÖu ®Ýnh): Kinh tÕ tri<br /> thøc - xu h−íng míi cña thÕ kû XXI. Nxb §¹i häc Quèc gia Hµ Néi - 2001. 299 tr.<br /> • TrÇn ThÞ Thu: T¹o viÖc lµm cho lao ®éng n÷ trong thêi kú c«ng nghiÖp<br /> hãa. hiÖn ®¹i hãa ph©n tÝch t×nh h×nh t¹i Hµ Néi. Nxb Lao ®éng x· héi. Hµ<br /> Néi - 2003. 227 tr.<br /> • TrÇn V¨n Tïng: ChÊt l−îng t¨ng tr−ëng nh×n tõ §«ng ¸. Nxb ThÕ giíi.<br /> Hµ Néi - 2003. 255 tr.<br /> • Bé y tÕ, Tæng côc thèng kª, UNICEF, WHO: §iÒu tra quèc gia vÒ vÞ<br /> thµnh niªn vµ thanh niªn ViÖt Nam. 2005. 112 tr.<br /> • Dù ¸n hç trî qu¶n lý tµi nguyªn n−íc ViÖt Nam ¤xtr©ylia: Sæ<br /> tay h−íng dÉn t− vÊn céng ®ång trong tiÕn tr×nh ra quyÕt ®Þnh vµ lËp kÕ<br /> ho¹ch. 2002. 51 tr.<br /> • Nhãm hµnh ®éng chèng ®ãi nghÌo (PTF) : §¸nh gi¸ nghÌo cã sù tham<br /> gia cña céng ®ång t¹i NghÖ An. Nxb Lao ®éng x· héi. Hµ Néi - 2003. 81 tr.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học:www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2