Th Nghi m Máu , Có Gì S ( Blood Analysis ) - BS Nguy nử ệ ợ ễ
Ý Ð c , Ki u bào M ứ ề ỹ
Bà con ta đ u không ng i đi khám b nh, duy t l i tình tr ng s c kh e, nh ng t iề ạ ệ ệ ạ ạ ứ ỏ ư ớ
màn th máu thì m t s l n l i r t rè, “em chã”. Ch ng là t i c s đau, s m tử ộ ố ớ ạ ụ ẳ ạ ứ ợ ợ ấ
nhi u máu, s ng t x u. Có bà thì d y n y “xin đ ng l y máu tôi” khi bác sĩ nói c nề ợ ấ ỉ ẫ ẩ ừ ấ ầ
hút vài phân kh i ch t h ng đ này. Có c thì “ông mà l y máu là tôi đ i bác sĩ,ố ấ ồ ỏ ụ ấ ổ
không đ n ông n a đâu”. ế ữ
Nh ng th a quý thân h u, th nghi m máu là đi u c n làm và là m t ph n trongư ư ữ ử ệ ề ầ ộ ầ
cu c đi vi ng thăm ông bà lang y. C n thi t vì chúng là nh ng l i khí giúp bác sĩ tìmộ ế ầ ế ữ ợ
ra nguyên nhân nhi u b nh và đ xác đ nh b nh. Đ n khi đi u tr thì th nghi mề ệ ể ị ệ ế ề ị ử ệ
giúp bác sĩ theo dõi tình tr ng b nh thuyên gi m hay gia tăng, đ thu c men đ cạ ệ ả ể ố ượ
đi u ch nh thêm b t, đ i thay. Có ng i đã ví nh ng th nghi m máu gi ng nhề ỉ ớ ổ ườ ữ ử ệ ố ư
chi c kim la bàn, giúp bác sĩ chăm sóc b nh nhân m t cách chính xác h n. ế ệ ộ ơ
V y thì Máu là gì ?ậ
Máu là m t thành ph n c a h tu n hoàn ch a nhi u lo i t bào, sinh hóa ch t trongộ ầ ủ ệ ầ ứ ề ạ ế ấ
m t dung d ch ch t l ng g i là huy t t ng. ộ ị ấ ỏ ọ ế ươ
Môt ng i tr ng thành có kho ng t 3,8 - 4,9 lít máu t c là 7% tr ng l ng c th .ườ ưở ả ừ ứ ọ ượ ơ ể
Máu l u thông t i t t c các b ph n đ cung c p d ng khí và ch t dinh d ngư ớ ấ ả ộ ậ ể ấ ưỡ ấ ưỡ
cho trên 300 t t t bào. Máu cũng l y đi các ch t c n bã, giúp đi u hòa nhi t đ cỉ ỉ ế ấ ấ ặ ề ệ ộ ơ
th , làm v t th ng mau lành cũng nh ch ng l i m t s b nh t t. ể ế ươ ư ố ạ ộ ố ệ ậ
Có ba lo i t bào máu : h ng huy t c u, b ch huy t c u và ti u b n.ạ ế ồ ế ầ ạ ế ầ ể ả
- H ng huy t c u chuyên ch d ng khí t ph i nuôi t bào và l y khí carbon lo iồ ế ầ ở ưỡ ừ ổ ế ấ ạ
ra ngoài qua ph i. ổ
- B ch huy t c u g m năm lo i khác nhau nh ng đ u có chung nhi m v là ch ngạ ế ầ ồ ạ ư ề ệ ụ ố
l i s xâm nh p c a vi sinh v t gây b nh và giúp v t th ng mau lành. ạ ự ậ ủ ậ ệ ế ươ
- Ti u b n đi u hòa s đông đ c c a máu v i ti p s c c a thành m ch máu và cácể ả ề ự ặ ủ ớ ế ứ ủ ạ
y u t đông máu..ế ố
Huy t t ng có các ch t dinh d ng nh ch t đ m, ch t béo, carbohydrates, sinh t ,ế ươ ấ ưỡ ư ấ ạ ấ ố
khoáng ch t, kích t , y u t đông máu, diêu t , kháng nguyên và kháng th . Khi cóấ ố ế ố ố ể
b nh nhi m thì máu ch a thêm vi trùng, siêu vi. ệ ễ ứ
Vì máu ch a các thành ph n k trên nên th nghi m máu có th c l ng đ c sứ ẩ ể ử ệ ể ướ ượ ượ ự
lành hay b nh c a nhi u c quan b ph n trong c th . ệ ủ ề ơ ộ ậ ơ ể
Cách l y máu. đâu, bao nhiêu, r i ro ? ấ Ở ủ
Máu đ c hút ra t đ ng m ch ho c tĩnh m ch, th ng th ng là g n khu u tayượ ừ ộ ạ ặ ạ ườ ườ ở ầ ỷ
ho c trên mu bàn tay. ặ
Đi m l y máu đ c lau s ch b ng ch t sát trùng nh alcohol. M t băng cao su coể ấ ượ ạ ằ ấ ư ộ
dãn đ c c t phía trên ch l y máu d máu l i. Kim nh đ c chích vào m chượ ộ ỗ ấ ể ứ ạ ỏ ượ ạ
máu, máu đ c hút vào m t ng kín. Sau khi rút kim, m t băng keo đ c dán lên trênượ ộ ố ộ ượ
v t kim châm đ ngăn máu ch y và tránh vi khu n xâm nh p. ế ể ẩ ẩ ậ
Nhi u ng i ng i đau khi kim chích vào, nh ng th c ra ch nhói m t chút, nh gaiề ườ ạ ư ự ỉ ộ ư
bông hoa h ng đâm vào da ho c nh ki n đ t. Còn r i ro sau khi l y máu thì cũngồ ặ ư ế ố ủ ấ
không có gì là tr m tr ng đ n n i mình ph i quá lo s . Ch ng h n hãn h u l m m iầ ọ ế ỗ ả ợ ẳ ạ ữ ắ ớ
b t huy t d i da n i kim chích, nhi m trùng ho c máu ch y lâu.ị ổ ụ ế ướ ơ ễ ặ ẩ
Nhi u v vì s đau, nên co ng i l i, m ch máu chìm xu ng, nên cô chuyên viên cề ị ợ ườ ạ ạ ố ứ
ph i ch c t i ch c lui, ki m n i có m ch máu ph ng. Có ng i nom th y máu đả ọ ớ ọ ế ơ ạ ồ ườ ấ ỏ
ch y ra thì sanh sao mày m t, s u đi. ẩ ặ ỉ
Th ng th ng s l ng máu l y không nhi u, kho ng 20 cc. V i ph n còn kinhườ ườ ố ượ ấ ề ả ớ ụ ữ
thì ít h n là m i kỳ th y tháng. Còn nam gi i thì gi ng nh xu t huy t khi táo bónơ ỗ ấ ớ ố ư ấ ế
r n rách h u môn vài l n mà thôi.ặ ậ ầ
Ta c n nh n ăn tr c khi l y máu vì sau khi ăn, k t qu thay đ i. Ch ng h n sau khiầ ị ướ ấ ế ả ổ ẳ ạ
làm m t tô bún bò Hu thì đ ng huy t lên cao là đi u trông th y và s không ph nộ ế ườ ế ề ấ ẽ ả
nh tình tr ng t nhiên.ả ạ ự
Các lo i th máu thông th ng ạ ử ườ
Tùy theo tri u ch ng và k t qu khám t ng quát ng i b nh mà bác sĩ cho làm m tệ ứ ế ả ổ ườ ệ ộ
vài th nghi m nào đó. ử ệ
Ta c t ng c th máu là bi t h t b nh trong ng i. Đi u đó không đúng l m, vìứ ưở ứ ử ế ế ệ ườ ề ắ
m i b nh t o ra s thay đ i khác nhau trong các thành ph n sinh hóa c a máu.ỗ ệ ạ ự ổ ầ ủ
Ch ng h n b b nh ti u đ ng thì đ ng huy t lên cao; ăn nhi u ch t béo thìẳ ạ ị ệ ể ườ ườ ế ề ấ
cholesterol đ m đ c trong máu; thi u dinh d ng, thi u ch t s t thì h ng huy t c uậ ặ ế ưỡ ế ấ ắ ồ ế ầ
v a gi m s l ng v a thay đ i hình d ng...ừ ả ố ươ ừ ổ ạ
Tuy nhiên, đ có m t ý ni m t ng quát v b nh tr ng, bác sĩ th ng cho th c hi nể ộ ệ ổ ề ệ ạ ườ ự ệ
m t s th nghi m chung cho m i l n l y máu. Ch ng h n nh t p h p các thộ ố ử ệ ỗ ầ ấ ẳ ạ ư ậ ợ ử
nghi m đ bi t thành ph n hóa h c c a máu, ch c năng gan th n, các t bàoệ ể ế ầ ọ ủ ứ ậ ế
máu...G p l i nh v y cũng ti n vi c cho phòng thí nghi m, kh i l y máu nhi u l nộ ạ ư ậ ệ ệ ệ ỏ ấ ề ầ
cũng nh không phí ph m máu ng i b nh.ư ạ ườ ệ
Nhi u thân h u sau khi làm thí nghi m đ c bác sĩ trao cho m t t gi y dài k t qu .ề ữ ệ ượ ộ ờ ấ ế ả
Nhìn danh sách v i các con s r c r i, ta cũng b ng xa l , ch ng bi t mô tê t giápớ ố ắ ố ỡ ỡ ạ ẳ ế ấ
gì.
Nên chúng tôi xin ghi l i sau đây m t s th nghi m máu, đ bà con ti n tham kh oạ ộ ố ử ệ ể ệ ả
khi c n. Các con s k t qu là c a ng i đàn ông tr ng thành. K t qu nam n ,ầ ố ế ả ủ ườ ưở ế ả ở ữ
tr già h i xê xích nhau m t chút.ẻ ơ ộ
1- Đ m t bào máu. ế ế
Ti ng Anh g i là Complete Blood Count . K t qu th nghi m này cho ta bi t thi uế ọ ế ả ử ệ ế ế
ho c th a t bào máu, ung th máu, máu loãng ho c đ c ..Đây là th nghi m mà h uặ ừ ế ư ặ ặ ử ệ ầ
nh m i l n khám b nh là ta đ u đ c làm. ư ỗ ầ ệ ề ượ
Complete Blood Count nh m vào các t bào sau đây :ắ ế
a- H ng Huy t c u - H ng c u đ c s n xu t t mô t o máu c a t y s ng. Vìồ ế ầ ồ ầ ượ ả ấ ừ ạ ủ ủ ố
không có nhân nên H ng Huy t c u không phân bào đ c. M i H ng c u c n 6ồ ế ầ ượ ỗ ồ ầ ầ
ngày đ thành hình và có tu i th kho ng 120 ngày. ng i tr ng thành, m i giâyể ổ ọ ả Ở ườ ưở ỗ
đ ng h có 3 tri u h ng c u đ c sinh ra đ thay th H ng c u già nua m nh m t. ồ ồ ệ ồ ầ ượ ể ế ồ ầ ệ ộ
H ng c u ch a huy t c u t mà ch c năng chính là chuyên ch d ng khí nuôi tồ ầ ứ ế ầ ố ứ ở ưỡ ế
bào và lo i khí đ c CO2 ra ngoài.ạ ộ
Bình th ng ng i tr ng thành có kho ng t 4 đ n 5 tri u H ng c u / 1 mm ³ máu.ườ ườ ưở ả ừ ế ệ ồ ầ
Ph n h i th p h n nam gi i m t chút nh ng ch ng sao, quý t mu i nh . Choụ ữ ơ ấ ơ ớ ộ ư ẳ ỷ ộ ỉ
ng i ta h n cái này thì mình l y cái khác nhi u h n và da v n tr ng v n h ng làườ ơ ấ ề ơ ưỡ ắ ưỡ ồ
đ c r i. Quàng thêm chu i ng c trai trên c thì h ng c u xu ng tí ti cũng g t đ u.ượ ồ ỗ ọ ổ ồ ầ ố ậ ầ
b- B ch Huy t C u - B ch C u có ba lo i chính là b ch c u h t, đ n bào và lymphôạ ế ầ ạ ầ ạ ạ ầ ạ ơ
nhân.
Nhi m v c a B ch Huy t C u là chi n đ u ch ng l i s xâm nh p c a vi sinhệ ụ ủ ạ ế ầ ế ấ ố ạ ự ậ ủ
v t, b o v c th b ng cách “s i tái” các ph n t nguy h i l ; s n xu t và chuyênậ ả ệ ơ ể ằ ơ ầ ử ạ ạ ả ấ
tr kháng th . ở ể
Khi ta b đ t da tay, nhi m trùng thì B ch Huy t C u đ c đ ng viên kéo t i v tị ứ ễ ạ ế ầ ượ ộ ớ ế
th ng đ tòng quân di t gi c. Xác ch t quân ta và đ ch l n v i b ch c u s ng sótươ ề ệ ặ ế ị ẫ ớ ạ ầ ố
t o thành ch t m .ạ ấ ủ
S l ng bình th ng B ch Huy t C u là 4000 - 5000/mm³. B ch Huy t C u cóố ượ ườ ạ ế ầ ạ ế ầ
đ i s ng ng n ng i h n trong m ch máu, kho ng t 6 - 8gi , nh ng m t s l n vàoờ ố ắ ủ ơ ạ ả ừ ờ ư ộ ố ớ
trú ng t i các t bào thì t n t i có khi c năm.ụ ạ ế ồ ạ ả
c- Ti u b n ( Platelets )- G i là ti u b n vì t bào này có hình d ng tròn d p khácể ả ọ ể ả ế ạ ẹ
nhau. Đây là nh ng t bào nh nh t c a máu, không có nhân ho c DNA, đ c t o raữ ế ỏ ấ ủ ặ ượ ạ
t t y s ng. M i mm³ máu có t 150.000 - 450.000 ti u c u. Tu i th trung bình làừ ủ ố ỗ ừ ể ầ ổ ọ
10 ngày.
Nhi m v chính c a ti u b n là t o s đông máu. Khi công chúa g t qu soài t ng,ệ ụ ủ ể ả ạ ự ọ ả ượ
ch ng may đ t da tay ch y máu thì ti u b n ch y t i, k t t v i nhau thành m t cáiẳ ứ ẩ ể ả ạ ớ ế ụ ớ ộ
nút l p kín m ch máu h . Ngón tay công chúa h t ch y máu, nàng ti p t c th ngấ ạ ở ế ẩ ế ụ ưở
th c soài t ng ch m v i mu i t. ứ ượ ấ ớ ố ớ
d- Huy t c u t ( Hemoglobin )- Máu c n m t s l ng đ y đ Huy t c u t đế ầ ố ầ ộ ố ượ ầ ủ ế ầ ố ể
chuyên tr d õng khí. ở ư
Ng i tr ng thành có kho ng t 14 - 17 g/ 100mL máu. Huy t c u t Th p d iườ ưở ả ừ ế ầ ố ấ ướ
m c này là d u hi u c a thi u máu (anemia). ứ ấ ệ ủ ế
Ngoài ra còn các ch s khác nh Th Tích Huy t C u Đ c (Hematocrit ), MCHỉ ố ư ể ế ầ ặ
(mean Corpuscular Hemoglobin), MCV ( Mean Corpuscular Volume ) và MCHC
( Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration ) v i t l h i ph c t p, nên xin mi nớ ỷ ệ ơ ứ ạ ễ
trình b y. ầ
2- Ch t đi n phân ( Electrolytes ) là nh ng nguyên t d n đi n trong huy t t ngấ ệ ữ ử ẫ ệ ế ươ
nh Sodium; Potassium; Chloride; CO2; Calcium; Phosphore. ư
Khi n ng đ các ch t này lên quá cao nh trong b nh th n suy ho c quá th p nhồ ộ ấ ư ệ ậ ặ ấ ư
khi ói m a, tiêu ch y thì c th đ u b nh h ng. Và ta ph i l y b t ra ho c tăngử ẩ ơ ể ề ị ả ưở ả ấ ớ ặ
c ng thêm. ườ
Mu i Sodium : trung bình là 140mmol/lít. ố
Potassium ho c Kali : 4,5 mmol/lít ặ
Choride : 103 mml/lít
Ba ch t đi n phân này c n cho s cân b ng acid/base và duy trì áp xu t th m th uấ ệ ầ ự ằ ấ ẩ ấ
dung d ch ch t l ng trong c th ; d n truy n tín hi u th n kinh. ị ấ ỏ ơ ể ẫ ề ệ ầ
Calcium : 9,5 mg/dL. Calcium c n cho s t o x ng, h p th ch t đ m, ch t béo; coầ ự ạ ươ ấ ụ ấ ạ ấ
c b p, đông máu, d n kích thích th n kinh và tim. ơ ắ ẫ ầ
Phosphore : 3,5 mg/dL.
3- Ch c năng ganứ
Khi gan b viêm ho c t n th ng, m t s men gan s thay đ i. Có m y lo i men ganị ặ ổ ươ ộ ố ẽ ổ ấ ạ
chính sau đây c n tìm ki m : ầ ế
a- sGOT (AST) và sGPT (ALT) tăng khi t bào gan, tim, th n, t y t ng, c b p b t nế ậ ụ ạ ơ ắ ị ổ
th ng. ươ
Bình th ng AST thay đ i t 0 - 42 IU/Lít; ALT t 0 - 48 IU/lít. ườ ổ ừ ừ
b-Alkaline phospatase lên cao khi h th ng m t b t n th ng. Ch s bình th ng tệ ố ậ ị ổ ươ ỉ ố ườ ừ
44 – 147 IU/lít.
c- Billirubin là s c t m t t o ra do s phân h y c a huy t c u t . Bình th ng: 0,2ắ ố ậ ạ ự ủ ủ ế ầ ố ườ
- 1,5 mg/ 100ml. Billirubin tăng khi gan b h hao. ị ư
4- Ch t protein.ấ
a- Protein toàn ph n là ch t có nhi u nh t trong máu v i m c đ thay đ i t 5,5 t iầ ấ ề ấ ớ ứ ộ ổ ừ ớ
9,0 g/100ml.
Protein gi m khi suy dinh d ng, b nh gan, kém h p th th c ph m; tăng khi cóả ưỡ ệ ấ ụ ự ẩ
nhi m trùng kinh niên, suy gan, ghi n r u, ung th b ch c u, lao ph i... ễ ề ượ ư ạ ầ ổ
b- Albumin là thành ph n l n c a protein trong máu và do gan t ng h p. Albuminầ ớ ủ ổ ợ
gi m khi suy dinh d ng, b nh gan, tiêu ch y, nóng s t, nhi m trùng, ph ng n ng,ả ưỡ ệ ẩ ố ễ ỏ ặ
thi u ch t s t. Albumin cao khi c th thi u n c. ế ấ ắ ơ ể ế ướ
M c đ bình th ng t 3,5 t i 5,0 5/100ml. ứ ộ ườ ừ ớ